Wat is er gaande in de Zuid-Chinese Zee? - Stefaan Van Kerchove

De Amerikanen sturen oorlogsschepen naar de kunstmatige eilandjes in de Zuid-Chinese Zee die China daar opgespoten heeft. Peking beschouwt dit als een grove provocatie en schending van zijn ‘territoriale wateren’, maar wat bezielt China om onbeduidende eilandjes en maagdelijke atollen te herscheppen tot Chinees territorium? De Amerikanen beschouwen het gebied onverminderd als internationale wateren, en zijn nu overgegaan tot passages van hun oorlogsschepen om dit argument kracht bij te zetten. Het belooft nog erg warm te worden in de wateren van de Zuid-Chinese Zee.
labels
Opinie
Aansturen van de 'opinie' teaser o.a. op de home pagina en 'opinie' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'opinie' overzichtspagina

Stefaan Van Kerchove is China-kenner. Zijn boek 'De Aziatische Parabool' verschijnt in het voorjaar bij uitgeverij Vrijdag.

Vanop het zuidelijke uiteinde van China’s vasteland neem ik de ferry naar de eilandprovincie Hainan. Het is een roestig schip, het ruim volgeladen met auto’s en vrachtwagens, dat in twee uren de overtocht maakt over de zeestraat van Hainan. Aangekomen in de provinciehoofdstad Haikou gaat het per moderne hogesnelheidstrein verder naar Sanya, helemaal onder aan het eiland. Gezegend met een tropisch klimaat is dit dé winterzonbestemming bij uitstek in China: terwijl het in Peking stenen uit de grond vriest, zakt de temperatuur hier zelden onder de 25 graden. Hainan wordt dan ook gepromoot als het Chinese Hawaï. Met de witte stranden en diepblauwe zee in Sanya valt daar wel iets voor te zeggen.

Uitvalsbasis

Maar er is nog meer dat Hainan gemeen heeft met Amerika’s 50e staat: net als Hawaï vormt de tropische eilandprovincie de speerpunt en springplank voor strategische vlootexpansie in de naburige wateren. Waar Pearl Harbor de VS controle gaf over de Pacific, is Sanya in toenemende mate de uitvalsbasis voor Chinese machtsprojectie in de Zuid-Chinese Zee. Tot groot ongenoegen van zijn Zuidoost-Aziatische buurlanden en de VS claimt China zowat de hele Zuid-Chinese Zee en alle eilanden die zich daarin bevinden, zoals de Spratly- en de Paraceleilanden. De meeste van deze ‘eilanden’ zijn niet meer dan enkele rotsen, atollen en koraalriffen die enkel bij laagtij boven water komen. Ze zijn reeds lang betwist gebied tussen China en andere landen rond de Zuid-Chinese Zee zoals de Filipijnen, Vietnam, Brunei en Maleisië. Er zit namelijk olie en gas onder de zeebodem en de eilanden zijn strategisch gelegen op de vaarroutes naar de Indische Oceaan en de open Pacific.

Tot 2013 hield China zich relatief koest, maar de laatste jaren is Peking een versnelling hoger geschakeld: de Chinese marine is in hoog tempo een nieuwe realiteit op het terrein aan het scheppen door kunstmatige eilanden aan te leggen, enkele zelfs compleet met luchthaven, landingsbanen die de grootste civiele en militaire vliegtuigen kunnen ontvangen en diepzeehavens waar onderzeeërs ongemerkt kunnen opereren. Turkooizen koraalriffen worden zo met bagger opgespoten tot een Great Wall of Sand, waarmee Peking zijn soevereiniteitsclaims op assertieve wijze kracht bijzet. Dit alles gebeurt zeer tegen de zin van de buurlanden, die met lede ogen moeten aanzien hoe eilanden vlak bij hun kust – en ver van het Chinese vasteland – door China bezet worden. Het is ook zwaar tegen de zin van de VS, die dit als internationale wateren blijven beschouwen.

China ziet het echter anders: het beschouwt de Zuid-Chinese Zee als zijn Mare Nostrum, een Chinees meer waar de VS niets te zoeken hebben. China is druk bezig zijn vloot uit te bouwen met aanvalsschepen, (nucleaire) onderzeeërs en vliegdekschepen, in een tempo nog hoger dan het al snel stijgende algemene defensiebudget. De bedoeling is macht te projecteren in verre wateren, en daartoe vormen de kunstmatige eilandjes belangrijke stapstenen. Dit niet alleen om praktische redenen zoals controle over zeestraten en fossiele brandstoffen, maar ook om op termijn vlootpariteit te bereiken met de VS, de bewegingsvrijheid van de Amerikaanse marine in China’s buurt te beperken, en niet onbelangrijk om symbolisch de vernederingen van anderhalve eeuw Europees, Japans en Amerikaans imperialisme te compenseren.

Wilhelm II en Bismarck

Het doet allemaal zeer sterk denken aan de Duitse keizer Wilhelm II en zijn Weltpolitik, waarvan de vlootexpansie (Flottenpolitik) een belangrijk onderdeel vormde. Ze moesten Duitsland op de kaart zetten als een wereldmacht die recht had op een plaats onder de zon. Dit assertieve beleid van Seegeltung en de poging om vlootpariteit te bereiken met Groot-Brittannië (Gleichberechtigung) leidde rechtstreeks tot de Duits-Engelse wapenwedloop en hun uiteindelijke confrontatie in Wereldoorlog I. De vraag is nu of de huidige Chinese assertiviteit in de Zuid-Chinese Zee en vlootexpansie China op een gelijkaardige ramkoers zullen zetten met de VS.

Vanaf de late jaren 1990 wordt het Chinese buitenlandse beleid gekenmerkt door een voorzichtigheid die geïnspireerd leek op de 19e-eeuwse Duitse kanselier Bismarck: het snelgroeiende China is net als het door hem eengemaakte Duitse keizerrijk een grootmacht van formaat, maar hij deed er alles aan om de andere grootmachten gerust te stellen dat Duitsland een ‘tevreden grootmacht’ was die niet uit was op verdere expansie. De nieuwe keizer Wilhelm II stuurde hem in 1890 de laan uit, met de bekende gevolgen. In de Zuid-Chinese Zee schijnt China vandaag zijn Bismarckiaanse voorzichtigheid ook te laten varen voor een meer assertieve, Wilhelmiaanse expansiepolitiek. Het gaat dus nog interessant worden om te zien wat er allemaal uit de marinedokken van Sanya gaat voortkomen. De vlootkazerne ligt net om de hoek van Dadonghai, Sanya’s voornaamste strand. Aan het uiteinde van het strand hoor je de strijdkreten van trainende soldaten regelmatig over de kazernemuren de zee in waaien.

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst.