Schipbreuk op Malta - Lukas De Vos

In het jaar 60 liep een Romeins vrachtschip in een vliegende storm vast op de kust van Malta. Aan boord 276 koppen, onder hen de apostel Paulus, die op weg was naar Rome om als staatsburger verhoord te worden over klachten van joden dat hij een vreemde godsdienst, het christendom, propageerde.
labels
Opinie
Aansturen van de 'opinie' teaser o.a. op de home pagina en 'opinie' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'opinie' overzichtspagina

Lukas De Vos was buitenlandverslaggever bij VRT Nieuws.

Alle opvarenden konden al zwemmend veilig land bereiken. Het is op 10 februari nog altijd een van de grootste feestdagen op het eiland. De viering van In-nawfraġju ta' San Pawl geeft dezer dagen een ongemakkelijk gevoel. Malta is meer dan ooit een Europees slagschip van rotsen tegen indringers en kapers.

Twee partijen

Politiek Malta heeft altijd al een tweeslachtige houding gehad tegenover migranten en gelukszoekers. Sinds de onafhankelijkheid (1964) en de uitroeping van de Republiek (1974) heeft het tweepartijensysteem zijn stempel gedrukt op het beleid: de centrumrechtse Partit Nazzjonalista (PN) doet geregeld haasje over met de linkse Partit Laburista.

Het misverstand bestaat erin dat de ideologische opties garant staan voor voorspelbare houdingen. Het begrotingsdebat bewees op 26 oktober dat er geen touw aan vast te knopen is. Toen oppositielid Clyde Puli (PN) “uit veiligheidsoverwegingen” een verbod vroeg op het dragen van een boerka, reageerde de seculiere minister voor sociale dialoog, verbruikersbelangen en burgerlijke vrijheden Helena Dalli (PL) op zijn minst merkwaardig. Ze nam de verdediging van de godsdiensten op, een heikele kwestie op Malta sinds de legendarische Dom Mintoff (regeringsleider van 1955 tot 1958 en van 1971 tot 1984).

Mintoff wou immers het katholiek onderwijs aan banden leggen. Hij lag geregeld in de clinch met het Vaticaan. Dalli sprak zich uit tegen vervolging, want voor de oorlog was het de gewoonte dat Maltese vrouwen zelf een sjaaltje droegen, de faldetta voor de rijke dames, de ċulqana voor het gewone vrouwvolk. Dalli werd bijgevallen door een ander PL-parlementslid, Joe Farugia. Hij hield een vurig pleidooi om het halal-toerisme aan te moedigen, en zelfs te voorzien in gescheiden zones voor vrouwen en mannen. (Dat is trouwens nu al het geval in The Point in Sliema – waar ooit de grote Ottomaans-Griekse kaper Dragut aan zijn eind kwam door een kanonskogel vanuit Fort St. Elmo.)

Dat was natuurlijk vloeken in de kerk. Vreemd in een land waar de socialisten soms katholieker zijn dan de paus, en zeker dan de conservatieve nationalisten – ik herinner me goed hoe bij het pausbezoek van Johannes Paulus II begin mei 2001 de Każin Laburista (het Volkshuis, zeg maar) aan de slagader van de hoofdstad La Valetta, Republic Street, vroeger sloot en als eerste purperen en goudblanke wimpels uithing.

De politieke overtuiging van de zowat 415.000 inwoners van Malta hangt minder samen met herkenbare leerstelsels dan met dorpsvetes, het volstaat dat één familie hommeles krijgt met een andere om de politieke weegschaal naar de andere kant te doen overslaan. Zo werd ooit il-Ħanfusa, “de kever”, een gewone toiletreiniger, gekozen omdat geen van beide partijen de kiezer kon overtuigen.

Identiteit

Dubbele gruwel is het nationale trauma. Het is net 450 jaar geleden dat de Johannieters Kruisridders na een maandenlang beleg de Grote Turk, Soeleiman, een verpletterende nederlaag toebrachten. Een overmacht van janitsaren, spahi's, zeerovers, zeelui en zeloten verloor door blunders van veldheer Lala Moestafa Pasja en door vindingrijke, hardnekkige weerstand in Fort St. Angelo een kwart van de troepen, en de kans om door te stoten naar het Westen. Het is de kern van Malta's identiteit en zijn katholieke slagkracht. Geen schoolkind dat zich de afgrijselijke verhalen niet eigen heeft gemaakt, hoe na de val van St. Elmo de Turken de ridders onthoofdden en hun lichamen op houten kruisen gespijkerd lieten afdrijven naar de overkant van de baai. Ze kregen prompt de hoofden van hun gegijzelden per kanon teruggestuurd.

Toch werkt dat historisch besef nog door vandaag, de vreemdelingenhaat tegen Libiërs neemt zienderogen toe. Dat is historisch gegroeid. Dom Mintoff voerde destijds een strakke antikoloniale politiek (en in 2003 de campagne tegen toetreding tot de EU). Hij bakte zoete broodjes met Khaddafi. In de hoop goedkope olie te krijgen. Maar ondanks steun voor de Arabische zaak tegen Israël, de sluiting van Britse bases en het NAVO-hoofdkwartier, een politiek van nationaliseringen (banken, telecom, lucht- en scheepvaart), een opening naar China, was het al boter aan de galg.

Vluchtelingen

Het huidige, uiteengevallen Libië is een grote bron van ergernis, omdat de vluchtelingenstromen uit Zwart-Afrika helemaal niet ingedamd worden. Het probleem is op de achtergrond geraakt, om twee redenen. Spanje heeft zich erg ingespannen om met kustwacht, opleiding en veel geld, landen als Senegal en Marokko tot actie aan te porren. Daar heeft Malta mee van geprofiteerd, dit jaar hebben maar 580 vluchtelingen de oversteek gemaakt naar wat Le Monde Diplomatique in 2010 nog “L'Île Prison” noemde vanwege de schabouwelijke opvang bij het gesloten legervliegveld Hal Far. (Overigens is dat aantal van dezelfde orde als het aantal schipbreukelingen dat omkwam, toen op 16 september vorig jaar na een opstand aan boord, mensensmokkelaars hun vluchtschip tot zinken brachten).

De tweede reden is dat de oorlog in Syrië en Irak de uitwijking verlegd heeft naar Griekenland, de Balkan, en Duitsland. In elk geval is het Europa menens om zijn buitengrenzen ontoegankelijker te maken. Turkije krijgt miljarden toegestoken, de minitop van tien dagen geleden besliste het toezicht aan de buitengrenzen fors op te drijven, en op 11 en 12 november is er de lang verwachte top EU-Afrika op Malta. Daar wordt de Spaanse aanpak bezegeld, en zullen landen als Algerije, Tsjaad, Nigeria, Benin, Kaapverdië, Angola, Congo en Ghana toezeggingen doen om gevluchte onderdanen opnieuw op te vangen.

Malta heeft daar alle belang bij. Want als Italië de gestranden op Lampedusa landinwaarts kan doorsturen, dan ontbreekt het Malta aan hinterland. Nu al is Malta het dichtstbevolkte land van Europa, met ruim 1.300 inwoners per km². De strijd tegen mensenhandelaars is een noodzaak. De EU krijgt steun van de Veiligheidsraad die op 9 oktober unaniem (op één onthouding, van Venezuela, na) Frontex toestaat om smokkelschepen te praaien. Moderne slavernij, dieseltrafiek, maar ook drugs-, tabaks- en wapenhandel moeten zo aan banden gelegd. De jacht is geopend, doelwit is smokkelkoning Fahmi Slim, een Libiër die onder Khaddafi vijftien jaar in de cel zat, maar zich nu ontpopt als een gewiekste sjacheraar. Hij lapt oude schepen op, hij beheert zo goed als alleen de haven van Zuwara. Hij heeft zich ingekocht in ADJ Trading, een Maltees bedrijf, samen met de al twee keer veroordeelde oud-voetbalster Darren Debono, en een Egyptenaar.

Imago

Malta wil vooral zijn imago niet laten bezoedelen. De hele economie staat of valt met het toerisme (vorig jaar 1,7 miljoen bezoekers). De overheid wil als grootste werkgever een tunnel graven tussen de eilanden Malta en Gozo, nu dient nog de veerboot genomen. De werkloosheid ligt laag (6,4 %), de groei is matig (1,1 %), de openbare schuld onder controle (68%, beter dan Duitsland of, zeker, België).

Maar de handelsbalans blijft negatief doordat het eiland zoveel moet invoeren. En dus zoekt de Labourregering van Joseph Muscat originele methodes om de inkomsten te verhogen. Zoals van rijke niet-EU-burgers. Ze hoeven niet eens op Malta te wonen. Als ze maar 650.000 euro betalen om de nationaliteit te verwerven. De PN heeft haar kritiek klaar: de PL is verdraagzamer voor moslims dan voor katholieken (ook al is er maar één moslimschooltje, in Paola). Daar zet de PL zijn economisch succes tegenover. De budgetten voor gezondheidszorg, onderwijs en cultuur zijn sterk verhoogd (30 tot 40%). De verbruikersprijzen voor stroom en water gedaald. Kinderopvang is gratis voor werkende ouders, de olieprijzen zijn stabiel. Allemaal door ons voorbereid, zegt de PN. Het is wachten tot 2018 om te zien of de Maltezers de PN ook geloven.

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst.