“VRE”, een superbacterie in opmars - Koen Wauters

Cijfers. Ik heb zelden cijfers gezien die zo duidelijk en tegelijk zo alarmerend zijn. Er zijn in 2009 18 gevallen van resistente enterokokken geregistreerd in België, drie jaar later waren er dat al 103, en dit jaar zitten we voorlopig aan 381. Dat gaat niet stoppen. Bij ons niet, in de buurlanden niet.
labels
Analyse
Aansturen van de 'analyse' teaser o.a. op de home pagina en 'analyse' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'analyse' overzichtspagina

De auteur is VRT journalist en gespecialiseerd in wetenschap en gezondheid.

Voor de liefhebbers: de “enterococcus” woont in elk van ons. Het is een bacterie die met miljarden in onze darmen voorkomt, en mee helpt voor de vertering. Het beestje is normaal onschuldig, we hebben het zelfs nodig. Alleen kan het bij zieke en verzwakte mensen in de bloedbaan terechtkomen, en daar een bloedvergiftiging veroorzaken.

Sinds de tweede wereldoorlog bestrijden dokters bacteriën (die bijvoorbeeld een bloedvergiftiging veroorzaken) met antibiotica. Met dank aan Alexander Fleming, die in 1928 ontdekte dat een bepaalde schimmel (penicilline) bacteriën doodt. Helaas worden de meeste bacteriën na een tijd resistent tegen antibiotica. De oorzaak is eenvoudig, basis-Darwinisme zelfs: bij een behandeling met antibiotica sterven de meeste bacteriën. Maar enkelen overleven, omdat ze toevallig een genetische afwijking hebben die hen bestand maakt tegen het antibioticum. Die overblijvende bacteriën planten zich voort, en na een tijd zijn zo goed als alle bacteriën resistent.

Ziekenhuisbacteriën

Een concreet voorbeeld: de stafylokok. Dat is een bacterie die voorkomt op de huid en in de neus. Die werd traditioneel behandeld met penicilline, tot de bacterie resistent werd. Dokters schakelden daarna over op een ander antibioticum: meticilline. Tot de bacterie ook daar tegen resistent werd, en is uitgegroeid tot één van de bekendste ziekenhuisbacteriën: de MRSA-bacterie (opnieuw voor de liefhebbers: meticilline-resistente staphylococcus aureus).

Hetzelfde zien we dus nu bij de enterokokken, die meer en meer resistent worden tegen antibioticum vancomycine, één van de laatste middelen om moeilijke infecties te voorkomen. Naast “MRSA”, zal dus ook “VRE” (vancomycineresistente enterokokken) helaas ingeburgerd geraken in het ziekenhuisjargon.

Minder antibiotica gebruiken

Hoe kunnen we dat nu voorkomen? Uiteraard door minder antibiotica te gebruiken. Want het gebruik kweekt de resistentie. Zeker in het verleden schreven dokters te vaak antibiotica voor, ook voor bijvoorbeeld virale infecties. Onnodig, want een bacterie én een virus, dat zijn twee totaal verschillende dingen. Een bacterie is een levend wezentje dat bestaat uit één cel, en volledig zelfstandig leeft. Een virus is (meestal) 100 keer kleiner dan een bacterie, én een virus leeft nooit zelfstandig. Een virus heeft een gastheer nodig. Klassieke voorbeelden van ziekten die door een virus worden veroorzaakt zijn bijvoorbeeld verkoudheid en griep. Geen antibiotica bij een verkoudheid dus, en dat besef is nu gelukkig bijna overal doorgedrongen.

Daarnaast is hygiëne uiteraard belangrijk. Het is er intussen ook ingehamerd bij het personeel in ziekenhuizen: korte mouwen, geen ringen of horloges, handen na elk contact wassen of ontsmetten. Er zijn ook strenge maatregelen bij patiënten die besmet zijn. Wie bijvoorbeeld besmet is met de MRSA-bacterie gaat in een aparte kamer, en moet zich onder meer volgens een strikt schema gedurende dagen wassen met ontsmettende wegwerpwashandjes.

Strikte hygiënische maatregelen

Bij de VRE, de resistente enterokokken, is dat moeilijker omdat veel gezonde mensen drager zijn, zonder dat ze dat weten. Familieleden, maar ook dokters of verplegend personeel kunnen zo zwakke patiënten besmetten. Dan is er nog een probleem: onze samenleving zet meer en meer in op thuiszorg. We houden de zieken zo lang mogelijk weg uit ziekenhuizen. Dat is voor de patiënten meestal leuker, en voor de gezondheidszorg goedkoper. Alleen zijn thuis, of in een rust- of verzorgingstehuis, strikte hygiënische maatregelen moeilijker in te voeren én moeilijker te controleren.

Voorlopig zijn de uitbraken van de resistente enterokokken in ons land beperkt tot enkele regio’s, vooral in het noorden van de provincie Antwerpen en aan de grens met Frankrijk. Het gaat om enkele tientallen ziekenhuizen en rust- en verzorgingstehuizen die elkaar blijven besmetten. Maar helaas is het waarschijnlijk een kwestie van tijd, tot de VRE’s zich over het hele land verspreiden.