Topoverleg tussen twee Chinese Republieken - Veerle De Vos

Vandaag ontmoeten de leiders van de Volksrepubliek China, president en partijvoorzitter Xi Jinping, en zijn Taiwanese collega Ma Ying-jeou van de Kuomintang partij elkaar voor het eerst. Een historische ontmoeting dus, na bijna 70 jaar ‘koude oorlog’.
labels
Analyse
Aansturen van de 'analyse' teaser o.a. op de home pagina en 'analyse' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'analyse' overzichtspagina

Veerle De Vos is China-kenner van VRT Nieuws

Het is een korrelige zwart wit foto uit augustus 1945 waarop de leiders van de Chinese communisten en de nationalisten toasten op het einde van de tweede wereldoorlog. Mao Zedong, wiens Mao-jasje duidelijk te ruim zit en de kale Chiang Kai-shek, strak in militair uniform heffen het glas met een brede glimlach op de lippen. De ontmoeting was het begin van ‘vredesgesprekken’ die moesten uitmonden in een ‘democratisch China’. Maar een jaar later laaide de burgeroorlog tussen communisten en nationalisten van de Kuomintang – onderbroken door de Tweede Wereldoorlog – in alle hevigheid weer op. De troepen van Chiang, sterk verzwakt door de strijd tegen de Japanse bezetters, moesten het onderspit delven. In 1949 stonden ze samen met Chiang aan de kade, voor de overtocht van 180 kilometer naar het eiland Taiwan.

Scheiding

Bedoeling was dat het een tijdelijke terugtrekking zou zijn, tot de troepen weer op adem waren gekomen. Maar de geschiedenis besliste er anders over. 70 jaar later zitten de communisten in de Volksrepubliek China nog altijd stevig in het zadel. Onder het bestuur van de Kuomintang werd Taiwan – die andere ‘Chinese republiek’ - een democratie. Voor China bleef het eiland een ‘afvallige provincie’. De leiders van de communisten en de Kuomintang hebben elkaar sinds die hete augustus in 1945 nooit meer ontmoet. Beide regeringen bleven volhouden dat ze over het ‘echte’ China heersen.

Officieel heerst er nog altijd een klimaat van koude oorlog tussen de historische vijanden. China heeft nog altijd 1.200 raketten gericht op Taiwan en Chinese leiders blijven hameren op de hereniging met ‘het moederland’, desnoods met geweld. Maar in de coulissen is er wel degelijk een dooi bezig. Voor de 23 miljoen inwoners van Taiwan vormen nauwere economische banden met de ontwakende buur een buitenkans. Bij die toenaderingspogingen bleek de Kuomintang van wijlen Chiang Kai-shek een gewillige partner, veel meer dan de Progressieve Democraten die nu in de oppositie zitten. Sinds het aantreden van Ma Ying-jeou zijn er gesprekken op hoog niveau en ontstonden steeds nauwere handelsbanden.

Nauwe contacten

China is intussen Taiwans belangrijkste handelspartner en elke dag zijn er tientallen rechtstreekse vluchten. Voor nieuwsgierige Chinezen is Taiwan een favoriete vakantiebestemming geworden. Taiwanese sportclubs zijn graag geziene gasten op tornooien op het vasteland. Maar ze treden daar wel aan als ‘Chinees Taipei’, zo kon ik afgelopen herfst nog vaststellen. Ook internationaal heeft de Volksrepubliek het pleit al lang gewonnen. Slechts 21 landen én het Vaticaan erkennen Taiwan als een onafhankelijk land en zijn regering als legitieme vertegenwoordiger van het Chinese Volk.

Maar de nauwere banden met China leiden in Taiwan ook tot kritiek. Veel Taiwanezen vrezen dat hun democratie onder druk komt te staan nu China’s invloed almaar toeneemt. Vrijheid van meningsuiting, een vrije pers, volledige godsdienstvrijheid met een bloeiende Christelijke gemeenschap, het zijn allemaal verworvenheden die de Chinese ‘landgenoten’ aan de andere kant van de Straat van Taiwan niet hebben. De evolutie in Hongkong, dat in 1997 ‘vredevol’ met China herenigd werd, voorspelt niet veel goeds. Toen de studenten vorig jaar – met de gele paraplu als symbool- wekenlang de straten bezetten om te protesteren tegen de sluipende invloed van Peking, vond dat in Taiwan heel wat weerklank. Taiwanezen voelen zich –net als Hongkongers- intussen veel meer ‘Taiwanees’ dan ‘Chinees’, zo wijzen peilingen uit. Voor China is de bloeiende democratie in Taiwan in tegenspraak met de officiële partij propaganda. Die dicteert immer dat ‘democratie’ een westerse uitvinding is die niet strookt met de Chinese cultuur en geschiedenis. Taiwan bewijst het omgekeerde.

Schouderklopje

Intussen ligt de rode loper voor het Shangri-La hotel in Singapore al klaar. Xi en Ma zullen elkaar daar aanspreken met ‘meneer’ en worden voorgesteld als ‘leider’. Een ‘Taiwanese president’ is volgens Peking immers een anomalie. Verklaringen worden er niet ondertekend, een handdruk komt er wel. Voor Ma, die aftreedt na de verkiezingen in mei, is het een mooie verwezenlijking én een opsteker. Zijn Kuomintang partij staat er in de peilingen niet goed voor, een historische handdruk met alle camera’s van de wereld erbij is altijd mooi meegenomen. Of een schouderklop van de breed glimlachende Xi genoeg zal zijn om de Progressieve Democraten – met een vrouw aan de top – van een overwinning af te houden, is zeer de vraag. Zo ver rijkt de arm van de sterke man in Peking wellicht nog niet.