Myanmar, speelbal tussen supermachten - Stefaan Van Kerchove

In Birma, ook bekend als Myanmar, zijn er vandaag parlementsverkiezingen. Het zijn de eerste vrije, open verkiezingen sinds de militaire junta de weg naar burgerlijke hervormingen is ingeslagen.
labels
Opinie
Aansturen van de 'opinie' teaser o.a. op de home pagina en 'opinie' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'opinie' overzichtspagina

Stefaan Van Kerchove is China-kenner. Zijn boek 'De Aziatische Parabool' verschijnt in het voorjaar bij uitgeverij Vrijdag.

Oppositieleidster Aung San Suu Kyi is gedoodverfd om deze verkiezingen te winnen, maar kan volgens de huidige grondwet geen presidente worden. De grondwet verbiedt immers dat kandidaten met buitenlandse kinderen het hoogste ambt bekleden, een clausule specifiek ontworpen om Aung, van wie de kinderen de Britse nationaliteit hebben, van het presidentschap weg te houden. Aung heeft echter reeds aangekondigd de regering te zullen leiden als haar partij de verkiezingen wint, of ze nu formeel de president is of niet. De grondwet wijzigen kan nu enkel met toestemming van het leger: dat heeft met een kwart ongenaakbare gereserveerde zitjes in het parlement een blokkeringsminderheid.

Veranderingen

Myanmar is zonder twijfel het minst verwesterde land in Zuidoost-Azië, na een decennialang isolement onder militair bewind en internationale sancties die westerse bedrijven er weghielden. Sinds 2011 zijn er echter veranderingen op til. De militaire junta is zelf de weg naar democratische hervormingen ingeslagen, met onder andere de vrijlating van massa’s politieke gevangenen waaronder Aung San Suu Kyi, die onder huisarrest stond. In respons op de hervormingen heeft het Westen de sancties verlicht, wat er bijvoorbeeld toe geleid heeft dat je nu met een buitenlandse betaalkaart geld kan afhalen in Birma. Dat was voorheen onmogelijk: je moest niet naar Birma afreizen zonder een stevige stapel Amerikaanse dollarbiljetten, die bovendien in perfecte staat moesten zijn. Ook zijn in 2013 de landsgrenzen met Thailand geopend. Voordien was Birma enkel per vliegtuig te bereiken, als was het een eiland. Tegenwoordig kun je dus over land inreizen, wat meteen ook een interessante en avontuurlijke manier is om erheen te gaan.

Trein

Een kleine vijf dagen duurt de tocht vanuit Bangkok naar Rangoon. Eerst brengt de beruchte Death Railway je vanuit de Thaise hoofdstad tot in Kanchanaburi, aan de beroemde brug over de rivier Kwai. Van daaruit is het nog een klein stukje per bus naar de grensovergang, waar je door zeven kilometer niemandsland moet tussen de Thaise en Birmese grensposten. Aan Birmese kant gaat het verder per ‘minibus’ (een ordinaire jeep) door bergachtige dichte jungle, over een onverharde weg tot aan de Andamankust. Vervolgens kun je opnieuw de trein nemen, via Kipling’s Moulmein helemaal tot in Rangoon.

De Birmese treinen behoren tot de interessantste in heel Azië. Het spoorwegnet is sinds het vertrek van de Britse kolonisator nauwelijks aangepast, waardoor de treinen wild op en neer schokken, van links naar rechts wiegen en dansen op de sporen. Er zit geen glas in de ramen, waardoor niets je scheidt van het tropische landschap vol gouden pagodes waar de trein doorheen sjokt. Ook de deuren van de wagons staan tijdens de hele rit wagenwijd open, zodat verkopers van etenswaren er tijdens het rijden op en af kunnen springen, iets waarvoor de machinist speciaal even vertraagt, om er vervolgens met een luide hoornschal opnieuw vaart in te zetten terwijl de locomotief een zwarte rookwolk uitbraakt. Er heerst complete anarchie aan boord: de in oranje gehulde monnik naast mij steekt in zijn Upper Class Seat ongegeneerd de ene sigaret na de andere op. Treintickets voor eerste klas zijn er trouwens spotgoedkoop, a rato van 1 dollar per honderd kilometer, zeker nadat de regering vorig jaar de hogere prijzen voor buitenlanders afgeschaft heeft.

Rangoon

Rangoon is één van Azië’s meer exotische hoofdsteden. Formeel is het niet langer de hoofdstad, dat is Naypyidaw, de nieuwe stad die de junta in het midden van het land neergepoot heeft. Maar Rangoon voelt nog steeds aan als de hoofdstad, een beetje zoals Istanbul in Turkije. Je ziet er indrukwekkende gouden pagodes tussenin een weelde aan imposante Britse koloniale architectuur, sommige behoorlijk in verval alsof niemand ze na het overhaaste vertrek van de Britten nog aangeraakt heeft.

Rangoon lijkt wel op een tijdscapsule van het 19e eeuwse Britse Birma. Rangoon heeft ook een overdaad aan kerken en kathedralen, waarvan de hoge torenspitsen de skyline domineren, ongewoon in deze regio. De stad wordt bevolkt door een bonte mix van Indiërs, overzeese Chinezen en Birmezen, net als elders in Birma allemaal verenigd in het dragen van de longyi, een soort lange rok tot aan de voeten die alle mannen dragen. Hun tanden zien allemaal bloedrood van de betelnoot, een soort drug die ze kauwen en vervolgens uitspuwen, waardoor de grond ook overal onder de rode vlekken zit. De vrouwen smeren hun gezicht dan weer allemaal in met een geelwitte kleisubstantie, naar verluidt een soort traditionele zonnecrème. Er zijn nog meer excentriciteiten: een ober roepen op café of restaurant doe je met een sissend geluidje tussen de tanden, alsof je een kat roept. En de auto’s waarmee ze rond rijden hebben allemaal het stuur aan de rechterkant, ook al wordt er in Birma rechts gereden.

China

In Rangoon zijn de veranderingen met het blote oog zichtbaar. Hippe eetgelegenheden en hotels schieten als paddenstoelen uit de grond, en onlangs heeft ook de eerste Kentucky Fried Chicken er de deuren geopend. Verwacht wordt dat een open en eerlijk verloop van de verkiezingen de sancties verder zal verlichten en zo het land nog meer zal openstellen voor de buitenwereld.

Je kan je afvragen wat het militaire regime bezielt om vrijwillig macht af te staan en democratische hervormingen door te voeren. Het antwoord daarvoor moet in het buitenland gezocht worden: de generaals werden stilaan nerveus van de te grote afhankelijkheid van China, dat ondanks de westerse sancties steeds zaken is blijven doen met Myanmar en daarbij steeds meer haar wil opdrong. Om die afhankelijkheid van Peking te verminderen, waren betere relaties met het Westen noodzakelijk en dat is alleen mogelijk door de gewenste hervormingen door te voeren. Dit betekent nog niet dat Myanmar plots een vazal van de VS zal worden, maar nu kunnen ze wel beide kampen tegen elkaar uitspelen. Myanmar is trouwens strategisch te belangrijk voor China om zomaar op te geven. Of hoe Myanmar één van de vele strijdtonelen is van de machtsstrijd die zich in Azië afspeelt tussen China en de VS. In plaats van democratie zou het hier wel eens kunnen uitdraaien op een confrontatie van rivaliserende supermachten.

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst.