De kanselier met de grote mond

Helmut Schmidt gaat de geschiedenis in als een van de grootste kanseliers van het naoorlogse Duitsland. Hij leidde de Bondsrepubliek van 1974 tot 1982 door de economische crisis, rekende af met de terreur van de Rote Armee Fraktion en verdedigde het NAVO-dubbelbesluit over kernraketten in Europa.

Helmut Schmidt wordt in 1918 in Hamburg geboren, waar hij in 1937 zijn middelbare school afmaakt. In de Tweede Wereldoorlog maakt hij carrière bij de luchtafweer in het leger, eerst aan het Oostfront, later in het Westen, onder meer in België. Pas in 1984 komt aan het licht dat zijn grootvader joods was, maar dat kon hij lange tijd verborgen houden, ander had hij nooit kunnen dienen in het leger.

Na de oorlog studeert Schmidt economie aan de universiteit van Hamburg. In 1946 wordt hij lid van de sociaaldemocratische SPD en actief in de lokale politiek. In 1953 wordt hij verkozen in de Bondsdag waar hij zich een uitstekende redenaar toont, wat hem de bijnaam "Schmidt-Schnauze", Schmidt met de grote mond, oplevert.

Eind 1961 verhuist Schmidt opnieuw naar de politiek in zijn thuisstad Hamburg, waar hij senator (schepen) werd. Hij kreeg er meteen te maken met de stormvloed van 1962 waardoor de Elbe buiten haar oevers trad en grote delen van de stad onder water zette. Er vielen meer dan 300 doden. Schmidt coördineerde de hulpdiensten en schrok er niet voor terug om de hulp van het leger in te roepen, alhoewel dat grondwettelijk niet mocht. Zijn optreden als crisismanager bezorgde Schmidt veel lof en aanzien.

Steile politieke opgang

In 1966 wordt Schmidt opnieuw lid van de Bondsdag. Een jaar later wordt hij fractieleider van de SPD in het parlement. De sociaaldemocraten winnen de verkiezingen in 1969 en gaan in zee met de liberale FDP. Bondskanselier Willy Brandt neemt Schmidt op in zijn regering als minister van Defensie. In 1972 wisselt hij van post en wordt minister van Financiën.

Na het onverwachte aftreden van Brandt als kanselier werd Schmidt als zijn opvolger gekozen, een functie die hij acht jaar zou uitoefenen. Als kanselier blijft de naam van Schmidt verbonden met de economische crisis, de terreur van de RAF, het NAVO-dubbelbesluit en de Europese samenwerking.

Bij zijn aantreden werd Schmidt meteen geconfronteerd met de economische crisis van de jaren 70, die nog verergerd werd door de oliecrisis. Met een sober en realistisch financieel-economisch beleid boekte hij de eerste jaren goede resultaten, maar eind jaren 70 namen de meningsverschillen met zijn FDP-partner alsmaar toe, wat uiteindelijk tot het uiteenvallen van de coalitie leidde.

AP1986

Terreur van de Rote Armee Fraktion

Schmidt kreeg ook af te rekenen met de golf van terreur van de Rote Armee Fraktion, wat in 1977 tot de "Duitse Herfst" leidde. De voorzitter van de Duitse werkgevers, Hanns-Martin Schleyer, werd op 5 september door de RAF ontvoerd. De terroristen eisen de vrijlating van de RAF-leiders die in de gevangenis zitten. Een maand later wordt een vliegtuig van Lufthansa gekaapt door Palestijnse medestanders van de RAF en afgeleid naar Somalië.

Schmidt wil van geen wijken weten en vijf dagen na de kaping laat hij het vliegtuig bestormen door Duitse elitetroepen die de gijzelaars bevrijden. Met Schleyer loopt het minder goed af, hij wordt dood teruggevonden in de koffer van een auto.

De Duits-Franse as

Schmidt kon het uitstekend vinden met de Franse president Giscard d'Estaing en hun vriendschap zorgde ervoor dat de Duits-Franse as van de Europese samenwerking vlot liep. Samen met Giscard stond Schmidt mee aan de wieg van de rekeneenheid ECU, de voorganger van de latere euro.

Nog op buitenlands vlak zette Schmidt de door zijn voorganger Brandt ingezette koers van toenadering tot Oost-Duitsland voort. Hij bleef wel kritisch en steunde het NAVO-Dubbelbesluit om te onderhandelen met de Russen over hun SS20-kernraketten, maar tegelijk de optie open te houden om Amerikaanse Pershing-raketten te installeren mochten die onderhandelingen mislukken. De houding van Schmidt werd in zijn eigen partij niet op applaus onthaald en speelde in de kaart van de opkomende nieuwe partij Die Grüne.

De spanningen met de liberale regeringspartner leidden in de herfst van 1982 tot het ontslag van de FDP-ministers. Via een motie van wantrouwen ruilden de liberalen twee weken later de SPD in voor de christendemocraten en werd Helmut Kohl de nieuwe regeringsleider. De CDU/CSU won de volgende verkiezingen en Schmidt zette eind 1986 een punt achter zijn politieke carrière.

Het leven na de politiek

Na het stopzetten van de actieve politiek bleef Schmidt erg actief als publicist en voorzitter van vele organisaties. Zo was hij mede-uitgever van het weekblad Die Zeit en een veelgevraagde gast in televisie-uitzendingen die, voor de verstokte roker die Schmidt was, hun rookverbod in de studio lieten varen. Zelfs als éminence grise spaarde Schmidt daarbij zijn kritiek op vriend en vijand niet.

AP2010