Dopingaffaire zal Poetin pijn doen - Jan Ballliauw

Het WADA-rapport over Russische doping in de atletiek heeft ook gevolgen voor president Poetin. Sport is immers een steunpilaar in zijn politieke strategie, maar dat kan zich nu tegen hem keren.
labels
Analyse
Aansturen van de 'analyse' teaser o.a. op de home pagina en 'analyse' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'analyse' overzichtspagina

Jan Balliauw is buitenlandverslaggever bij VRT-Nieuws en kenner van Rusland.

Het duurde even voor er een steekhoudende reactie kwam uit Rusland nadat de speciale onderzoekscommissie van het Wereld-Antidoping-Agentschap (WADA) haar rapport maandagnamiddag bekendmaakte. Blijkbaar was het meer dan 300 pagina’s tellende rapport niet vooraf met Moskou doorgesproken. Het gaf dan ook geen fraai beeld van de atletieksport in het land: atleten die vooraf door het Russische antidopingagentschap werden getipt over controles, de inlichtingendienst FSB die toekeek op dopingcontroles tijdens de Olympische Winterspelen in Sotsji in 2014, zelfs de minister van Sport, Vitali Moetko, werd genoemd in het rapport.

De twee meest dodelijke woorden waren evenwel ‘state supported’. Volgens WADA waren de dopinggevallen geen zaak van individuen die op het verkeerde pad waren terechtgekomen, of van criminele netwerken, neen, ze waren georganiseerd door de Russische overheid zelf. "Het kan niet anders dan dat de Russische regering ervan op de hoogte was,” zei voorzitter Dick Pound van de speciale commissie op een persconferentie in Genève.

Mist spuiten

Moskou paste in eerste instantie de tactiek toe die het vaak gebruikt in dergelijke gevallen: een mistgordijn optrekken. Ook toen het uitvoerige en gedetailleerde rapport over de crash van de Maleisische Boeing in Oost-Oekraïne publiek werd gemaakt, gebeurde dat. Zo kwam de minister van Sport met een mededeling dat er niets nieuws stond in het WADA-rapport en dat er ook geen echte bewijzen waren voor de beschuldigingen, alleen maar onbewezen aantijgingen.

Moetko moest zich weinig zorgen maken dat hij veel tegenwind zou krijgen. De grote media in Rusland doen niet aan kritische verslaggeving. En de kans dat veel Russen de moeite zouden nemen om op internet de ellenlange opsomming van inbreuken in het Engelstalige rapport door te nemen, is niet zo groot. De voorzitter van het Russische federaal agentschap dat alle controlelaboratoria overziet, ging nog een stap verder en zag er een complot in van het Westen tegen Rusland, in het verlengde van de sancties die waren genomen na de annexatie van de Krim.

Dan toch

Het is een discours dat vaak in Rusland wordt gebruikt om de eigen verantwoordelijkheid voor de Russische bevolking te verbergen.
Maar in dit geval kan Moskou het zich niet veroorloven het daarbij te laten. Het rapport over MH17 had geen directe gevolgen voor Rusland. Het WADA-rapport wel. Want er stond een aanbeveling in voor de Internationale Atletiekfederatie om de Russische atleten uit te sluiten van alle atletiekcompetities tot er voldoende garanties waren dat de dopingcontroles volgens de regels zouden verlopen.

De aantijgingen in het rapport waren zo zwaar dat voorzitter Lord Coe zich wel verplicht zag om snel te handelen. Hij gaf de Russen tot het einde van de week om met verklaringen te komen en startte meteen de procedure op om de Russische atletiekfederatie uit te sluiten. Zo kwam de Russische deelname aan de Olympische Spelen in Rio volgend jaar in het gedrang en zou het Kremlin niet kunnen uitpakken met de puike prestaties van de Russische atleten om de herwonnen sterkte van de Russische staat te benadrukken.

Toen de eerste storm wat was gaan liggen, kwam het Russische ministerie van Sport met de mededeling dat het wilde samenwerken met WADA om de dopingproblemen aan te pakken. De waarnemend voorzitter van de Russische atletiekfederatie benadrukte dat zijn organisatie volop in een transformatietraject zat, precies om de problemen uit het verleden uit te bannen. Niet voor niets was de voorzitter van de federatie in februari moeten opstappen nadat een documentaire van de Duitse tv-zender ARD met de eerste beschuldigingen was gekomen.

Sport en nationalisme

In veel landen zou op een dergelijk rapport nog gereageerd kunnen worden met de stelling dat het maar sport is. Niet zo in Rusland. Sport is voor president Poetin belangrijk. Als persoon. Hij doet aan judo en ijshockey, en laat zich geregeld fotograferen tijdens sportieve prestaties, zoals een zwempartij in het zeer koude water van het Baikalmeer in Siberië. Poetin bezoekt ook graag sportwedstrijden en vertoeft graag in het gezelschap van atleten.

Maar ook voor de politicus Poetin is sport een belangrijk onderdeel van zijn beleid. Sinds hij opnieuw president werd in 2012, is het Russische patriottisme een belangrijkere rol gaan spelen dan vroeger. In zijn eerste twee ambtstermijnen verwierf Poetin grote populariteit door een snelle economische vooruitgang die ook de levensstandaard van de grote meerderheid van de bevolking gevoelig verbeterde. Maar nu doet de economie het slecht, dit jaar wordt een achteruitgang van bijna 4 procent voorspeld. En daarbovenop wordt ook nog de koopkracht aangetast door de gekelderde roebel. De Russen moeten dus zwaar inleveren.

Die inspanningen van de bevolking kan het Kremlin (voorlopig?) verkocht krijgen door er voortdurend op te wijzen dat het land bedreigd wordt door het agressieve Westen. Een ware patriot maakt zich in zulke omstandigheden geen zorgen over een paar procenten minder loon of een reisje naar het buitenland dat niet meer te betalen is. Sport moet dat patriottisme aanwakkeren. Sport is een ideaal middel om iedereen achter eenzelfde vlag te laten lopen. Kijk maar naar de Rode Duivels. En goede prestaties van Russische atleten kunnen meteen de wereld duidelijk maken dat Rusland weer meetelt.

Het WADA-rapport treft het Kremlin dus op een tere plek, temeer daar Poetin persoonlijk gelobbyd heeft om de Olympische Winterspelen (2014) en het Wereldkampioenschap voetbal (2018) naar Rusland te halen.

Isolement

Een uitsluiting van Russische atleten van internationale atletiekcompetities, een aanbeveling in het WADA-rapport, komt Rusland ook politiek niet goed uit omdat het weer wat meer geïsoleerd raakt, net op het moment dat Moskou er alles aan doet om via de interventie in Syrië zijn positie in de internationale politiek te versterken. Russische leiders doen er alles aan om duidelijk te maken dat hun land voldoende bondgenoten heeft, maar dat valt bij nader inzien nogal tegen. Zelfs China wil voor Rusland niet door het vuur gaan omdat het zijn handelsrelaties met het Westen niet wil vergiftigen. De Wit-Russische leider Loekasjenko is danig geschrokken van de snelle annexatie van de Krim en zoekt opnieuw toenadering tot de EU.

Moskou zal dus iets voorzichtiger dan normaal moeten manoeuvreren om dit schandaal zonder kleerscheuren door te komen. Tot nu toe is de positie van Poetin nooit in gevaar gekomen door problemen in Rusland, maar sport gaat over emoties en die zijn ook in Rusland niet altijd voorspelbaar.