De blijkbaar onuitroeibare dopingkwaal - Frank Van Laeken

Keek u nog op toen u vernam dat er in de Russische atletiek blijkbaar systematisch gedopeerd wordt? Al ten tijde van de grote Sovjet-Unie bestond er meer dan een vermoeden dat staatsatleten verplicht aan het spul moesten om te kunnen presteren ter meerdere eer en glorie van de natie. Vraag is of internationale sportbonden, atletiekfederatie IAAF op kop, eindelijk krachtdadig zullen optreden, zoals ze tot nog toe alleen tegen individuele atleten aandurfden.
labels
Opinie
Aansturen van de 'opinie' teaser o.a. op de home pagina en 'opinie' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'opinie' overzichtspagina
faye pynaert

Frank Van Laeken is freelance sportjournalist en columnist.

Vrijdag de dertiende komen de bestuurders van de IAAF samen in een buitengewone vergadering. Enige agendapunt: schorsing van de Russische atletiekfederatie ARAF, met als consequentie dat Russische atleten voor een tijdje zullen worden uitgesloten van grote evenementen, te beginnen met de Olympische Spelen in Rio van volgend jaar. Of niet geschorst, natuurlijk, want de vraag is of er voldoende bewijsmateriaal is van systematisch dopinggebruik. En Rusland is weliswaar kleiner dan de Sovjet-Unie van weleer maar ongeveer even machtig. Best mogelijk dat ze er niet op een kwartiertje uit zijn in het hoofdkwartier van de IAAF in Monaco.

De Edgar Snowden van de atletiek

De bal ging aan het rollen — excuus voor de foute beeldspraak — door een reportage op de Duitse openbare omroep ARD. Sportjournalist Hajo Seppelt had daarin getuigenissen verzameld over doping in de Russische atletiek. Eén koppel, een hardloopster en haar man, een dopingcontroleur, praatten uitgebreid uit de biecht en werden vóór de uitzending veilig naar het buitenland gebracht. De Russische autoriteiten lachen immers niet met klokkenluiders, tenzij ze Edward Snowden heten en de Verenigde Staten in hun blootje zetten.

Vervolgens nam het wereld antidoping agentschap, WADA, de zaak ter harte. Daaruit sproot begin deze week het advies voort om de Russische atletiekbond effectief te schorsen, een advies dat IAAF nu moet behandelen. Daarbij zal niet alleen het sportieve (of: het onsportieve, zo u wil) in ogenschouw worden genomen, want dit dossier heeft ook verregaande politieke gevolgen. President Poetin heeft er zich al mee bemoeid, hij noemde de beschuldigingen 'ongefundeerd'. Achter de schermen wordt ongetwijfeld op hoog niveau diplomatie bedreven. Toch nog even afwachten of die logische schorsing - een advies van het WADA sla je niet zomaar in de wind -  er effectief komt.
 

Vrouwen met snorren

Iedereen is onschuldig tot hij of zij veroordeeld wordt, luidt een onwrikbaar adagium in de rechtspraak, en gelukkig maar. Toch kan je gerust stellen dat er hier meer aan de hand is dan geruchten. Een overijverige Duitse reporter kan zich vergissen of zich te veel laten leiden door één of twee bronnen, maar een advies van het WADA is zonder meer ernstig. De geschiedenis leert dat systematisch dopinggebruik dat van staatswege werd getolereerd en zelfs aangemoedigd of opgelegd niet nieuw is.

Terug naar de jaren zeventig en tachtig. Sporters uit de Sovjet-Unie en de Duitse Democratische Republiek verpulverden wereldrecords dat het een lieve lust was. Op Olympische Spelen en WK's verzamelden ze ontelbare medailles voor zichzelf én het vaderland. Het was de tijd van de vrouwen met de diepe stemmen en lichaamsbeharing op de meest onverwachte plekken, waarover de concurrentie in bedekte termen sprak dat er iets niet snor was, behalve dan dat dunne streepje tussen hun neus en bovenlip. Je trof hen vooral aan op de atletiekpiste en in het zwembad, niet toevallig de twee dominante Olympische sporten.

Doping wordt meestal geassocieerd met wielrennen, maar dat heeft meer te maken met de vele en strenge controles, dan met het feit dat de wielersport de meest corrupte van alle sporten is. Andere sportbonden gingen veel lakser om met het D-woord. Kijken we even naar de tabel met de wereldrecords in de atletiek. Dankzij de evolutie van de ondergrond waarop gelopen wordt, het materiaal dat atleten dragen of gebruiken, en doorgedreven trainingsmethodes zijn de meeste records vrij recent. Bij de mannen dateert het oudste wereldrecord op een klassieke afstand van 22 jaar geleden. Het vroegere Oostblok komt er niet aan te pas.

Bij de vrouwen is dat anders. Op de 4 x 400 meter houdt het wereldrecord van een Sovjetkwartet al 27 jaar stand, waarmee we meteen in de jaren tachtig belanden. De wereldrecords op de 400 en de 800 meter staan al respectievelijk 30 en 32 jaar op de tabellen. U wil namen? Marita Koch (DDR) en Jarmila Kratochvilová (Tsjechoslovakije), atletes uit verdwenen sportnaties. Altijd verdacht geweest, nooit betrapt.

Flo-Jo & co

Of alleen landen achter het IJzeren Gordijn of China, zeg maar: door communistische regimes gestuurde prestigeprojecten, aan het spul zaten? Als het gaat om systematisch en door overheidsinstellingen gecontroleerd gebruik gaat, wellicht wel, ja. Maar individueel werd er ook elders vals gespeeld. Kijk naar de wereldrecords op de 100 en de 200 meter bij de vrouwen, beide in handen van Florence Griffith-Joyner, met 10.49 en 21.34, tijden uit 1988 die achteraf nooit meer werden benaderd. Wijlen Griffith-Joyner moet ik trouwens schrijven, want 'Flo-Jo' overleed op haar 38ste door 'verstikking bij een epileptische aanval ten gevolge van een afwijkende bloedvatstructuur in haar hersenen'. Verdachtmakingen werden nooit hard gemaakt, maar wie haar prestaties analyseert moet toch bedenkingen maken bij de vaststelling dat ze het jaar voor haar fameuze wereldrecords nog ruim een halve seconde trager liep, een eeuwigheid op die twee korte afstanden.

Wel bewezen: het dopinggebruik van de andere Amerikaanse atlete Marion Jones, meervoudig wereldkampioene, Olympisch kampioene op de 100 meter en de 200 meter in Sydney, gouden medailles die haar achteraf werden afgenomen. Jones kwam in opspraak in de BALCO-affaire, genoemd naar een Amerikaans bedrijf dat jarenlang Tetrahydrogestrinon (THG) had verstrekt aan o.a. Jones, die wegens meineed zelfs een half jaar in de gevangenis belandde.

Ook zonneklaar: de dramatische ontknoping van de 100 meter in 1988 in Seoel. De Canadese testosteronbom Ben Johnson won, maar werd achteraf betrapt op het gebruik van stanozolol, oftewel: anabole steroïden. Ook Johnson moest zijn gouden plak inleveren. En zo waren er nog Olympiërs, Justin Gatlin bijvoorbeeld, die schorsingen uitzaten. Stuk voor stuk individuen, nooit een volledige sportnatie.

Fair play?

Fair play is een mooi woord in Olympische spreuken en -encyclopedieën, maar in prestatiegerichte sporten wordt altijd op het randje geleefd. Vaak ook erover, zoals nu opnieuw blijkt. Dat is niet nieuw en het zal evenmin de laatste keer zijn. Daarom zou het goed zijn dat de IAAF een harde knoop durft doorhakken, waarbij het rapport en het advies van het WADA én de vele dramatische oproepen van gerenommeerde (ex-)atleten een handig excuus kunnen vormen.

Als de Russische atleten worden uitgesloten van de Olympische Spelen, zou dat een heel gepast signaal zijn richting atletiekwereld, maar ook voor andere sportbonden. Als die schorsing er niet komt of het bij een waarschuwing of iets dergelijks blijft, kun je er donder op zeggen dat dit een vergoelijking is van dopinggebruik en bijna een vrijgeleide voor andere atleten en bonden, maar blijft een diplomatiek incident uit. 'Damned if you do, damned if you don't', zal de komende uren het motto van de IAAF zijn. Als sportliefhebber kun je alleen maar hopen dat ze 'the right thing' doen.
 

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.