Myanmar, democratie in de schaduw van het leger

Afgelopen zondag is geschiedenis geschreven in het Zuidoost-Aziatische land Myanmar. Na meer dan een halve eeuw militaire dictatuur zijn er voor het eerst democratische verkiezingen gehouden en wordt de uitslag daarvan aanvaard door het leger. In theorie is oppostieleidster Aung San Suu Kyi nu aan zet. Zelf kan ze echter geen president worden, en bovendien hebben de militairen nog altijd een flinke vinger in de politieke pap.

De Nationale Liga voor Democratie (NLD) van oppositieleidster en Nobelprijswinnares Aung San Suu Kyi heeft weliswaar een klinkende verkiezingsoverwinning behaald, maar zal ondanks een absolute meerderheid in het nieuwe parlement nog altijd rekening moeten houden met de militairen. Het leger bezet een kwart van de parlementszetels en blijft de controle houden over de cruciale ministeries van Defensie en Binnenlandse Zaken.

Volgens de Britse ngo Burma Campaign UK kan een toekomstige NLD-regering wel eens een papieren tijger blijken omdat ze geen controle zal hebben over leger, politie en veiligheidsdiensten. Dat kan belangrijk zijn, want de ordestrijdkrachten hebben een kwalijke reputatie als het gaat over de aanpak van etnische minderheden, verkrachtingen als oorlogswapen en het arresteren van wie zich kritisch uitlaat over de militairen.

De militairen hebben er ook voor gezorgd dat Aung San Suu Kyi geen president kan worden. De grondwet van 2008 bepaalt dat wie buitenlandse familie heeft geen president kan worden. Suu Kyi is weduwe van een Britse man en heeft ook twee zonen die de Britse nationaliteit hebben. De grondwet verhindert niet dat iemand "boven de president" gaat staan, gaf Suu Kyi vorige week te kennen. Afwachten wat dat in de praktijk zal geven.

Aung San Suu Kyi is de oppositie

Uiteraard heeft de Myanmarese oppositieleidster een groot moreel gezag en belichaamt ze de oppositie in haar land. Ze is de dochter van Aung San, voorvechter van de onafhankelijkheid onder het Britse koloniaal bewind, en vanaf 1988 speelde ze zelf een belangrijke rol als mensenrechtenactiviste. Dat leverde haar jaren huisarrest op, maar in 1991 ook de Nobelprijs voor de Vrede, voor haar "geweldloze strijd voor democratie en mensenrechten".

Wie er president wordt in Myanmar, is nog niet bekend. Volgens de grondwet zal dat de politicus zijn die in het parlement het meeste stemmen haalt. Eventuele kandidaten worden naar voren geschoven door zowel het Hogerhuis, het Lagerhuis als het leger.

Mocht de NLD-kandidaat het halen, zal hij of zij als president niet alleen in de schaduw staan van het machtige leger, maar ook in die van Aung San Suu Kyi zelf. De oppositieleidster krijgt overigens ook binnen de eigen rangen enige kritiek omdat ze te autoritair zou zijn geworden.

Wie er ook staatshoofd wordt, het ziet ernaar uit dat de overgang naar de democratie in het beste geval een lang proces wordt.

De macht van de monniken

De prille democratie in Myanmar staat ook onder religieuze druk. De laatste jaren hebben de radicale boeddhisten fors aan invloed gewonnen in het land. Zo is er de invloedrijke monnik Wirathu, die elke gelegenheid te baat neemt om van leer te trekken tegen de moslims.

De laatste jaren zijn de vrijheden van moslims trouwens flink ingeperkt. Zo kunnen koppels met een verschillend geloof niet zomaar met elkaar huwen. Bij de afgelopen verkiezingen mochten de Rohingya-moslims niet stemmen. Noch de NLD van Suu Kyi noch de USDP van de militairen hadden moslimkandidaten op de lijsten staan.

Het is onder invloed van de radicale boeddhisten dat Suu Kyi eerder dit jaar niet heeft gereageerd op de vervolging van de Rohingyas. In Myanmar leven zo'n 1,3 miljoen Rohingyas als niet-erkende religieuze minderheid. Ze worden al decennialang gediscrimineerd en niemand komt echt op voor hun rechten, ook Aung San Suu Kyi niet.

Myanmar is trouwens een echte etnische lappendeken, met 135 erkende etnische groepen. De meeste minderheden wonen aan de grenzen van het land, ver weg van het politieke machtscentrum. Dat heeft al vaak tot gewapende opstanden tegen het centrale gezag geleid, al dan niet gerelateerd met handel in opium of heroïne.

Tot nu toe heeft Aung San Suu Kyi zich niet bepaald als voorvechtster van rechten voor de talrijke etnische minderheden geprofileerd. Het is dan ook zeer de vraag of een prille democratie onder haar leiding een einde zal kunnen maken aan de etnische spanningen in het land.