Wordt dit onze 9/11? - Rudi Vranckx

De aanslagen in Parijs zijn de zwaarste op Franse bodem sinds WO II. Betekenen ze het begin van een nieuw tijdperk, zoals het geval was na de aanslagen van 11 september 2001 in de VS? Rudi Vranckx maakt een eerste analyse.
labels
Analyse
Aansturen van de 'analyse' teaser o.a. op de home pagina en 'analyse' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'analyse' overzichtspagina

IS zit achter de terreuraanslagen in Parijs, meldt de Franse president François Hollande. Ze werden beraamd in het buitenland en uitgevoerd met behulp van medeplichtigen binnen de Franse landsgrenzen. IS zelf zou de aanslagen al hebben opgeëist via zijn mediakanaal Al Hayat.

Dat bevestigt alleen maar de vermoedens die gisteravond al rezen: deze horror is van een heel andere grootteorde dan Charlie Hebdo. En het doet enkele pertinente vragen rijzen. Waar komt dit vandaan? Kunnen we dit voorkomen? En hoe moeten we hier nu mee omgaan?

Geen lone wolves

Eerst en vooral: de modus operandi. De manier waarop de terroristen gisteravond te werk gingen, hintte nog voor Hollande zijn toespraak van vanochtend gaf, al sterk naar IS.

Waren de aanslagen van Charlie Hebdo, nog geen jaar geleden, gericht tegen een duidelijk doelwit, dan wilden de daders gisteren zo veel mogelijk willekeurige slachtoffers maken op publieke plaatsen.

En nog belangrijker: de aanslagengolf was gecoördineerd. Het waren geen lone wolves die door de straten van Parijs zwierven, geen enkelingen die hun plan op hun eentje uitvoerden omdat - om maar enkele van de gangbare theorieën te noemen die gisteren opdoken - de beruchte IS-beul Jihadi John onlangs zou zijn omgebracht, of omdat er in Irak een offensief gelanceerd is op de stad Sinjar, die tot voor kort in handen was van de terreurgroep. Nee, deze terreur was geen plotse opwelling van frustratie, geen vlaag van woede, maar lang op voorhand gepland. Hier zit een bredere strategie achter.

Bovendien waren hier zelfmoordterroristen aan het werk. Zeven daders die zich opblazen (de achtste is daar niet in geslaagd): het wijst allemaal in de richting van hetzelfde universum. Dat van de gewapende jihad, waar IS vandaag, in die kringen, met voorsprong de populairste posterboy van is. De voorbije nacht al explodeerden de jihadi's op Twitter alvast van vreugde.

Oorlog in onze straten

Maar wat wilden de daders, wie ze ook zullen blijken te zijn, hier nu mee bereiken? Twee dingen: wraak nemen en angst zaaien.

"Zolang jullie ons doden in Syrië, zullen wij hier wraak nemen", zou een van hen geroepen hebben tijdens de slachtpartij in de concertzaal Bataclan. Dat doet denken aan de slogans die tien jaar geleden al gebruikt werden ten tijde van de invallen in Afghanistan en Irak.

Dan ligt de conclusie voor de hand: dit is wraak voor de toegenomen militaire druk van het Westen op IS in Syrië. Denk maar aan het vliegdekschip dat Frankrijk stuurt, of aan de Franse publieke opinie die steeds verder opschuift in de richting van een militaire operatie in Syrië tegen IS. Ook op retorisch vlak neemt Frankrijk trouwens het voortouw in die oorlog.

Want een oorlog is het. Voor de daders is de oorlog dáár, tussen de brokstukken van Syrië, en die in onze straten één en dezelfde. Die woedt zowel daar als hier. Laat daar geen twijfel over bestaan: een oorlog ginderachter bestaat niet meer. De jihad is thuisgekomen.

Bij een oorlog horen militaire tactieken. En dat is het tweede doel: spanning veroorzaken. Angst en terreur zaaien. En dat lukt. Maar waarom willen ze dat? Onze samenleving komt onder druk te staan. Twitter telt, naast dat van de jihadi's, ook een parallel universum van islamhaters. En ook zij hebben de afgelopen nacht van zich laten horen. Met elke geslaakte kreet gaat het conflictmodel weer wat luider klinken. Ironisch genoeg creëert dat op zijn beurt de gedroomde voedingsbodem voor de terroristen van morgen. Het drijft gefrustreerde jongeren, die misschien wel openstaan voor die ideologie, recht in de armen van de rekruteerders van de gewapende jihad. En dan winnen de terroristen.

Kanonnenvlees van de gewapende jihad

Maar waarom was dit volgens de daders, vanuit militair-tactisch oogpunt dan, allemaal net nu nodig?

IS staat onder zware militaire druk in de regio die het onder controle heeft in Syrië en Irak. Hun expansie wordt gestuit. Koerden hebben een nieuw offensief gelanceerd op de Iraakse stad Sinjar, de bombardementen op het Syrische grondgebied worden intenser en stilaan worden ook plannen gesmeed voor een militaire operatie in of rond het Syrische IS-bolwerk Raqqa.

De terreurgroep reageert daarop met een duidelijke boodschap: we kunnen op onze eigen bodem dan wel militaire nederlagen lijden, we zullen terugslaan op jullie grond. Gisteren werden, naast Parijs, ook aanslagen gepleegd op Hezbollah-wijken in Beiroet, Libanon - Hezbollah strijdt aan de zijde van Assad tegen alle rebellengroepen in Syrië. En er is dat Russische vliegtuig, waarvan het steeds waarschijnlijker wordt dat het bewust naar beneden gehaald is, en reeksen van bomaanslagen in Bagdad. Al die aanslagen worden, zo lijkt het toch, uitgevoerd door het kanonnenvlees van de gewapende jihad, jongeren die IS niet op het slagveld kan gebruiken.

De aanslagen van gisteren waren een zet in die oorlog, en tegelijk een uitgestoken IS-hand naar die grote Franse gemeenschap van potentiële zelfmoordterroristen. Vergeet niet dat ook de aanslagen van Charlie Hebdo en op de Joodse supermarkt begin dit jaar gepleegd werden door jongeren van eigen, Franse bodem.

Net daarom moeten we zo snel mogelijk te weten komen of de daders van gisteren ook uit de banlieues komen of uit de Franse gevangenissen. Maar wat het antwoord op die vraag ook zal blijken te zijn, één ding staat vast: 13 november werd minstens deels gecoördineerd vanuit Syrië.

Laten we het hoofd koel houden

Kunnen we gebeurtenissen als die van gisteren vermijden? In Frankrijk zou al vaker een aanslag zijn vermeden. Vroeg of laat lukt dat niet; in die zin was het niet zozeer de vraag of 13 november kon gebeuren, maar eerder welke datum het zou worden. Het klinkt hard, maar in zekere zin mogen we van geluk spreken dat het niet eerder is gebeurd.

Een open samenleving als die van ons kan je nu eenmaal niet permanent beveiligen of waterdicht maken. Of willen we liever in een politiestaat leven? Van Europa moeten we niet veel heil verwachten: dat bestaat voorlopig onvoldoende, zowel wat buitenlands beleid als wat veiligheidsbeleid betreft. En wat vermogen strenger bewaakte grenzen tegen terreur die vanuit de eigen rangen komt?

De vluchtelingen die de voorbije maanden hun toekomst in onze landen zijn komen zoeken, hebben hier ook al amper iets mee te maken. De horror van gisteren: dat is het net waar ze van wegvluchten, zo luidde een massaal gedeelde tweet gisteren (ja, zo'n universum bestaat er ook nog op Twitter).

Het opengrenzenbeleid verscherpen of misschien zelfs afschaffen - een politieke beslissing die in een emotionele opwelling genomen zou kunnen worden - zal dan geen zoden aan de dijk zetten. Een grenscontrole in Hongarije in plaats van in Griekenland, vermag niets tegen daders die uit de eigen wijken en gevangenissen komen en contact houden via het internet, zoals de voorbije jaren steeds weer is gebleken.

We weten hoe de VS veertien jaar geleden gereageerd heeft op een traumatiserende terreuraanslag. Maar nog meer dan het immense verdriet van die dag is het hun reactie die de toekomst van Amerika voorgoed veranderd heeft. De VS heeft toen draconische veiligheidsmaatregelen genomen en zich halsoverkop in militaire avonturen in het Midden-Oosten gestort.

Laat ons vooral het gezond verstand bewaren.

Of 13 november onze 9/11 wordt, hangt misschien meer nog dan van de psychologische impact af van de politieke en militaire beslissingen die de volgende weken en maanden genomen zullen worden. Eén ding is duidelijk: we zullen politiek en militair een oplossing moeten vinden voor de oorlog in Syrië. Lukt ons dat niet, dan zullen we holderdebolder mee gesleurd blijven worden in een oorlog op twee fronten - ook het thuisfront - waarin enkel de tegenpartij een duidelijke strategie heeft. Ver-van-ons-bed bestaat niet meer.

Ja, dit is onze maatschappij. En ja, die is kwetsbaar. Het kwaad is geschied, de angst is gezaaid. Daar kan je vanop aan, met een dodentol als die van gisteren. Maar laten we vooral het hoofd koel houden en de uitdagingen die ons te wachten staan beredeneerd het hoofd bieden. Anders wint de terreur.