Europa zingt altijd hetzelfde liedje - Hendrik Vos

Er waren aanslagen in Londen en in Madrid, al een decennium geleden. Er was Charlie Hebdo, nog geen jaar terug. Tussendoor waren er vele kleinere incidenten, van op de Thalys tot in een Joods museum, soms met doden, soms net niet. En nu dus Parijs. En niemand durft zeggen dat het straks niet opnieuw in Brussel kan gebeuren.
opinie
Opinie
Aansturen van de 'opinie' teaser o.a. op de home pagina en 'opinie' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'opinie' overzichtspagina

Hendrik Vos doceert Europese politiek aan de Universiteit Gent.

Terroristen leren elkaar kennen op de ene plek, raken elders aan hun wapens, huren auto’s in nog een andere stad, ze hebben ergens een bankrekening, ze stappen op een Thalys, houden elkaar op de hoogte via het ongrijpbare internet, en ten slotte slaan ze toe. Het kan overal zijn; van grenzen trekken ze zich weinig aan. De ene staat op de radar van de Franse inlichtingendienst, de andere wordt opgevolgd door de Belgische. Er lopen Duitse onderzoeken en Griekse en vast ook Nederlandse, enzovoort. Dit soort aanslagen heeft een dimensie die de landen apart ver te boven gaat.

Gerecycleerd

Dus kijkt iedereen naar de Europese Unie: wat gaat die doen om te vermijden dat het opnieuw gebeurt? Er is intussen een vaste routine gegroeid. Er komt een minuut stilte, er zijn de rouwregisters in al de hoofdsteden, er wordt een extra vergadering van ministers van Binnenlandse Zaken bijeengeroepen, en mogelijk nadien ook een bijeenkomst van staats- en regeringsleiders die dan een plechtige Verklaring onderschrijven. Daarin wordt opgesomd welke maatregelen er nu eindelijk eens dringend gaan genomen worden.
Als er ook deze keer zo’n Top komt, dan is er alvast aan die Verklaring niet veel werk meer. De conclusies van de vorige keer kunnen perfect gerecycleerd worden. Alleen de datum moet worden veranderd.

Op 12 februari, enkele weken na Charlie Hebdo, beloofden de Europese leiders om het terrorisme krachtig te bestrijden. Op drie fronten gingen ze werken. Ten eerste, ze zouden de veiligheid garanderen door passagiersgegevens uit te wisselen, door inlichtingendiensten nauwer te doen samenwerken, de buitengrenzen in de gaten te houden en door wapenhandel aan banden te leggen. Ten tweede, ze gingen radicalisering voorkomen door grondoorzaken aan te pakken in het onderwijs en op de arbeidsmarkt, door een interreligieuze dialoog te voeren en het internet wat beter in de gaten te houden. Ten slotte zouden ze ook de escalatie van de conflicten in Syrië en Libië tegengaan door wat een ‘strategische heroverweging van onze benadering’ werd genoemd.

Te land, ter zee of in de lucht

Veel is er niet van in huis gekomen. Het heeft in elk geval niet belet dat een volgende aanslag nog dodelijker, nog gruwelijker was. Hoe komt dat dan? Het heeft er vooral mee te maken dat het niet eenvoudig is. Wat moet Europa vandaag in een wespennest als Syrië precies gaan uitspoken? Er kan strategisch nog van alles overwogen en heroverwogen worden, maar het is niet zo dat IS met één drone onderuit te halen is. Het uitwisselen van passagiersgegevens kan meer zicht geven op netwerken, maar niet elke aanslag wordt gepland van op een vliegtuig. Wie met de boot of met de auto komt, blijft onder de radar. En in het Europees Parlement zijn er die vrezen dat de privacy te grabbel wordt gegooid, met de strijd tegen de terreur als alibi.

De buitengrenzen zijn duizenden kilometers lang, met grillige kustlijnen, die – in tegenstelling tot Australië – vlot met rubberboten te bereiken zijn. Er is een oostgrens die langsheen afgelegen bergen loopt en door moerassen en valleien. Laten we ons hier nooit illusies over maken: wie in Syrië of in Irak gestreden heeft, vol zit met slechte bedoelingen, en toegang heeft tot Googlemaps, die raakt vanuit Bagdad wel in Parijs, in Brussel of in Rome. Te land, ter zee, of in de lucht.

Inzetten op werkgelegenheid en beroepsopleidingen om te vermijden dat bepaalde bevolkingsgroepen altijd uit de boot vallen en op den duur niets meer te verliezen hebben, dat is uitstekend. Maar het is vooral een werk van lange adem. En intussen loopt er in de banlieues genoeg volk rond voor wie dit te laat komt of dat intussen meer geloof hecht aan de tweeënzeventig maagden in het hiernamaals dan aan zijn arbeidskansen in het ondermaanse. Voor de wapenhandel geldt hetzelfde: het is hallucinant dat die maar doorgaat, en als Molenbeek dan toch wordt opgekuist, is het hopelijk met de bedoeling om daar paal en perk aan te stellen. Maar er zullen nog heel lang heel veel wapens blijven circuleren.

Wantrouwen

De gebrekkige samenwerking tussen inlichtingendiensten is al even schrijnend, maar het moet geen verbazing wekken dat het allemaal zo moeizaam loopt. De voorbije week besliste de Duitse regering dat de eigen geheime dienst in principe niet meer mag spioneren bij andere lidstaten en bij de Europese instellingen. ‘In principe’, want er zijn nog wel wat uitzonderingen geformuleerd. Als inlichtingendiensten elkaar nog wantrouwen en bespioneren, dan moet niemand verwonderd zijn dat de uitwisseling van informatie niet zo vlot gaat.

Al vele jaren is er een Europese antiterreurcoördinator, Gilles De Kerckhove, naar verluidt een sympathieke man, heel geschikt en met dossierkennis en al. Maar of hij veel arbeidsvreugde aan zijn functie overhoudt, mag worden betwijfeld. Hoe hard hij ook zijn best doet om een en ander te coördineren, hij blijft afhankelijk van de goodwill van Europese politici, van parlementsleden en vooral van al de lidstaten, hun leiders, hun ministers van Binnenlandse Zaken en hun inlichtingendiensten.

De aanslagen bij Charlie Hebdo hebben niet tot een overdaad aan goodwill geleid, helaas. De situatie is ingewikkeld, de context is tragisch, wondermiddelen bestaan niet en illusies moeten we ons niet koesteren. Maar er worden soms ook resultaten geboekt, gelukkig. In Verviers, bijvoorbeeld. Dat zadelt al die politici, nationaal en Europees, ten slotte dan toch met een grote verantwoordelijkheid op. Want als er vele kleine stappen gezet worden, op vele terreinen en door allerlei betrokkenen, dan kan dat het verschil maken tussen een verijdelde aanslag en weer eens honderddertig doden.

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.