Situatie in Gaza nog altijd weinig rooskleurig

Het regent pijpenstelen terwijl ik door het raam naar buiten kijk en wacht op Katleen Maes. Sinds oktober 2013 is zij hoofd van OCHA (Office for the Coordination of Humanitarian Affairs) in Gaza. Ze heeft er in de zomer van 2014 de oorlog meegemaakt en probeert nu in de nasleep daarvan de situatie het hoofd te bieden.

Plaats van afspraak, Sarwa, een nieuw etablissement in het hartje van Oost-Jeruzalem, waar Palestijnen en internationals naast en door mekaar zitten. De gesprekken gaan aan de meeste tafels over politiek en over "de situatie". Ik bestel een koffie en overloop tijdens het wachten mijn notities van onze vorige ontmoeting. Het was begin augustus 2014 toen Katleen Maes en ik mekaar de vorige keer spraken. Er was net een fragiel staakt-het-vuren afgekondigd en we hoopten beiden dat het stand zou houden.

Tussen de regenvlagen door, komt Katleen een tiental minuten later binnenwaaien. "Mijn excuses, maar ik heb even gewacht tot het wat minder hard regende", zegt ze, terwijl ze zich gauw een koffie bestelt en bij me aan tafel komt zitten. Ik zeg haar dat ze er verrassend ontspannen uitziet. "Net een weekje vakantie gehad", verklapt ze me. "Dat helpt."

Water en elektriciteit

We komen meteen ter zake. Onmiddellijk na de oorlog was het grote probleem in Gaza een tekort aan water en elektriciteit. Wat dat betreft is de situatie er blijkbaar niet op vooruitgegaan.

"Het probleem is vooral voldoende geld vinden om die infrastructuur in stand te houden en vervolgens draaiende te houden. De elektriciteitscentrale moet om de zoveel tijd opnieuw onderhandelen met de Palestijnse Autoriteit in Ramallah om geen belastingen te moeten betalen op de brandstof om de elektriciteitscentrale te laten functioneren. Ze kunnen daar namelijk niet voldoende geld voor ophalen bij de bevolking."

"De grote schuldige is uiteraard de economische situatie, maar zelfs als mensen het geld hebben dan nog willen ze het niet noodzakelijk spenderen aan elektriciteit, die ze toch niet geleverd krijgen. Er zijn nog altijd stroomonderbrekingen van twaalf tot zestien uur per dag."

Geen dak boven het hoofd

Met de winter voor de deur en honderdduizend mensen, achttienduizend gezinnen, zonder dak boven het hoofd is de situatie niet meteen geruststellend. OCHA werkt op dit moment samen met heel wat andere organisaties ter plekke aan een herregistratie van die gezinnen en gaat daarvoor van deur tot deur om te zien wat de hoogste noden zijn en waar er onmiddellijk opgetreden moet worden.

"Hoe leven zij, wat zijn de algemene levensomstandigheden, gaan de kinderen naar school, is er voldoende eten. We zijn nog niet helemaal rond, maar kunnen nu al vaststellen dat 96 procent nog geen duurzame woonoplossing gevonden heeft. Twintig procent woont nog in de beschadigde woning, velen wonen in tenten of houten constructies en een klein percentage woont bij familie of vrienden."

De heropbouw van Gaza verloopt tergend traag. Er zijn op dit moment maar een duizendtal huizen in opbouw. "UNRWA (VN-organisatie voor Palestijnse vluchtelingen) heeft welgeteld een volledig huis heropgebouwd", aldus Katleen. "Dat lijkt weinig en is het ook, maar er moet een akkoord zijn over welke materialen mogen gebruikt worden en er moet geld zijn. De beloofde fondsen laten op zich wachten. Het grootste deel van de heropbouw wordt nu gefinancierd door Qatar. Dat geld is binnen."

Geweld

Terwijl wij ergens binnen in een gezellig café zitten, koffie drinken en naar aangename achtergrond muziek luisteren, leven duizenden mensen, amper honderd kilometer verderop onder erbarmelijke omstandigheden op mekaar gepakt. Mannen reageren hun frustraties af op hun vrouwen en kinderen.

"75% van de ondervraagden heeft het over stijgend geweld binnen het huwelijk", aldus Katleen. "Wat heel verontrustend is, maar wat wil je? Als iedereen constant thuis is, je hebt geen werk, bent gefrustreerd, depressief, je hebt geen water, geen elektriciteit, geen ontspanning en je zit met je uitgebreide familie in een container op mekaar gepakt…."

OCHA probeert daar waar het kan, onmiddellijk de hoogste noden lenigt, maar het blijft een heel moeilijke opgave. Vooral ook omdat niet iedereen de deur opendoet als OCHA aanklopt. Veel mensen zijn bang dat er iemand voor de deur staat die geld komt vragen. "Er zijn mensen die tot twee keer per week verhuizen, zodat de schuldeisers hen niet kunnen vinden."

Dubbele shift

Huisvesting is één zaak, onderwijs is een andere. "Bijna alle scholen in Gaza doen een dubbele shift", vertelt Katleen. "Een volledige school geeft in de voormiddag les en in de namiddag komt er een andere school naar hetzelfde gebouw om les te geven. De klassen tellen gemiddeld 38 leerlingen en het aantal blijft omhoog gaan. Er zijn zelfs klassen met 50 leerlingen. Er is geen elektriciteit en er is geen water en de kinderen lijden vaak nog aan post-traumatische stress of kampen met andere psychosomatische problemen. De leerkrachten zijn daar niet voor opgeleid."

300.000 kinderen zouden volgens Katleen een of andere vorm van bijstand nodig hebben. Het zijn hallucinante cijfers. Bovendien staat de gezondheidszorg op instorten, omdat er zo weinig in geïnvesteerd wordt of niet op de juiste manier.

Vluchten kan niet meer

De enige manier die Gazanen hebben om te ontsnappen aan hun lot, is op de vlucht slaan. De boot op, zoals zovele anderen dat de laatste tijd doen. Af en toe duiken er tussen de duizenden Syriërs, Afghanen en Eritreers die Europa bereiken in gammele bootjes ook Gazanen op. Vooraleer ze aan zo’n tocht beginnen, moeten ze natuurlijk eerst uit Gaza weg geraken. De overgangen met Israël zijn geen optie. Gazanen moeten via de grensovergang met Egypte en die is op dit moment weer meer dan 40 dagen dicht. Mensen zitten letterlijk opgesloten en moeten zien te overleven met wat ze hebben en vooral niet hebben.

Zelf overeind blijven

De levensomstandigheden van sommige Gazanen zijn zo onvoorstelbaar, dat ook Katleen Maes vaak niet zomaar de deur achter zich kan dichttrekken na een zoveelste huisbezoek. Er zijn een aantal specifieke gevallen die ze willens nillens meeneemt naar huis. Een van de families die ze net bezocht heeft in verband met de herregistratie blijft aan haar knagen. Een familie met 2 gehandicapte kinderen en een getraumatiseerde, werkloze vader. "Die kinderen waren zo ontzettend lief, de moeder zo onwaarschijnlijk sterk, maar uitgeput."

Maar er was ook een Syrische vluchtelinge (er zouden in totaal zo’n 250 Syrische families op een of andere manier in Gaza terecht gekomen zijn) die in Gaza terecht gekomen was. Ze had OCHA gecontacteerd en hen om hulp gevraagd. "We kwamen bij die mevrouw toe na een dag van huisbezoeken. Materieel gezien leek ze het behoorlijk goed te stellen. Veel beter alleszins dan een heleboel andere mensen, maar wat bleek? Ze vond de situatie in Gaza veel erger dan wat ze in Yarmouk, het Palestijnse vluchtelingenkamp in het zuiden van Syrië, had meegemaakt. Dan weet je niet wat je hoort. Op zo’n moment vraag je je af, of we wel goed beseffen waar we mee bezig zijn en waar we zitten. Hoe erg de situatie in Gaza wel is", aldus Katleen Maes.

Het grote verschil

Katleen Maes is in oktober 2013 aan haar job bij OCHA in Gaza begonnen. Ik vraag haar naar het grote verschil tussen Gaza toen en nu, na de oorlog van 2014. "Het grote verschil is dat mensen nog meer moe zijn en dat ze zich in de steek gelaten voelen. In oktober 2013 begon je net het effect te voelen van de veranderde situatie in Egypte. (Moslimbroederschap, een bondgenoot van Hamas werd daar eerder aan de kant gezet nvdr.) Egypte ging een ander beleid voeren, de smokkeltunnels werden gesloten, de grensovergang was vaker gesloten dan open, maar mensen hadden nog een beetje het idee dat het maar tijdelijk zou zijn."

"En nu is het vooral psychologisch heel moeilijk. Zelfs al wil je weg uit Gaza, het is onmogelijk en dat besef maakt mensen gek. Bovendien zijn mensen de oorlog van 2014 nog helemaal niet te boven gekomen. Een vraag die we geregeld krijgen als we met onze plannen voor heropbouw komen aandraven is, hoe ga je ervoor zorgen dat we de volgende keer veilig zijn? Mensen zijn vooral bezig met overleven, niet met politiek."

Een uur later

We zijn een uur ver in het gesprek en ik heb behoefte aan een positieve noot? Maar is die er wel? "Er is nog altijd heel veel creativiteit. Heel veel mensen die proberen kleine dingen te doen, die proberen hun kinderen een betere opleiding te geven dan zijzelf ooit genoten hebben. Ze proberen hun kinderen ver weg te houden van alles wat er de laatste maand gebeurd is in Jeruzalem, op de Westelijke Jordaanoever en in Israël. Ze willen niet meegezogen worden in een nieuw conflict. Het is de moeite niet waard."

Eén van die creatievelingen in Gaza is een 34 jarige Palestijns-Canadese dokter, die onlangs in het nieuws kwam met een stethoscoop die hij met behulp van een 3D-printer voor slechts 2,5 dollar per stuk op de markt kon brengen. De stethoscoop is niet alleen spot goedkoop, hij zou bovendien zelfs beter zijn dan de duurdere, gangbare modellen. Het is maar één van de vele voorbeelden.

Ook TEDx heeft ondertussen zijn weg gevonden naar Gaza. Eind oktober vond er het voor het eerst een TEDx plaats met elf sprekers. Onder hen professoren, journalisten, freelancers, kunstenaars. Ze hadden stuk voor stuk uitgesproken ideeën. En hoop. Er is leven na de oorlog!