"IS pleegt oorlogsmisdaden, misdaden tegen de mensheid en genocide"

Terreurgroep IS pleegt misdaden tegen de mensheid, oorlogsmisdaden en genocide. De analyse van Chris Van den Wyngaert, de Belgische rechter bij het Internationaal Strafhof in Den Haag (ICC), is niet min. Toch vindt ze niet dat het Strafhof meteen een grote meerwaarde kan betekenen. “We moeten in de eerste plaats inzetten op meer Europa en meer juridische samenwerking tussen de lidstaten”, zegt de toprechter in een gesprek met VRT Nieuws.

Vrijdagavond 13 november in Parijs: 130 mensen, burgers, worden in koelen bloede doodgeschoten door IS-militanten. De doelwitten: een concertzaal, een sportstadion en caféterrassen. Terreur. Maar er viel meteen ook een ander woord uit de mond van de Franse president François Hollande: oorlog.

Grootste uitspraken doen en krachtdadige maatregelen aankondigen, het is steeds een eerste etappe na terreuraanvallen. De laatste etappe is het veroordelen van de daders. In ons land zijn al verschillende Syriëstrijders voor de rechter verschenen. Maar de feiten zijn zéér ernstig en overstijgen de nationale grenzen: moet en kan het Internationaal Strafhof dan niet tussenkomen?

"Met wat we nu zien gebeuren, dan kunnen we de aanvallen van IS zien als een oorlogsmisdaad en een misdaad tegen de mensheid. Wat de terreurgroep doet tegen de jezidi’s is mogelijk ook genocide", legt Van den Wyngaert uit. "We zijn dan wel niet bevoegd voor terrorisme, maar we hebben geen aparte definitie nodig om het terrorisme van IS te vervolgen.”

Dus eigenlijk zou de aanslag in Parijs voor het Strafhof kunnen komen?

Je kan niet zeggen dat er hier een oorlog bezig is, maar er is wel een duidelijke link met het gewapende conflict in Syrië. En het aanvallen van burgerlijke doelwitten is een zware oorlogsmisdaad.

De aanslagen in Parijs kunnen we ook zien als een misdaad tegen de mensheid, want het gaat om een grootschalige aanval tegen de burgerbevolking.

Waarom komt het Internationaal Strafhof dan niet tussen? Zou dat geen krachtig signaal zijn?

Het zou misschien een meerwaarde kunnen zijn. We zijn dan wel bevoegd voor de misdaden op zich, maar we zijn bij het ICC niet bevoegd voor wat in Irak en Syrië zelf gebeurt, want die landen hebben het verdrag niet ondertekend. De VN-Veiligheidsraad zou dat kunnen oplossen, maar daar zit men geblokkeerd. Als we dan al zouden optreden, dan zouden we enkel het stukje kunnen aanpakken van wat bij ons gebeurt. Dat is niet echt een meerwaarde.

Bovendien staat het Internationaal Strafhof niet boven de staten. Wij moeten voorrang geven aan hen. Het één sluit het ander wel niet uit: we kunnen een parallel onderzoek hebben, zoals het geval was voor Rwanda, waar personen niet alleen in Den Haag werden berecht. Dat kunnen we overwegen.

Wordt dat momenteel overwogen?

Bij mijn weten niet, neen.

Dus het zijn de nationale staten zelf die in de eerste plaats moeten optreden?

Dat is in elk geval de bedoeling. Als je het hebt over Europa en de landen die nu getroffen worden, wel die zijn goed in staat om het zelf te doen. Het ICC treedt vooral op als de staten niet in staat zijn of niet bereid zijn om het te doen.

Voor het terrorisme dat we nu rondom ons zien gebeuren, is er internationale samenwerking in Europa. Ik denk dat daar het zwaartepunt moet liggen en dat we vooral meer Europa moeten hebben om hier tegen op te treden.

De lidstaten moeten juridisch meer samenwerken?

Er is meer samenwerking tussen de lidstaten nodig en de coördinerende rol van Eurojust. Eurojust coördineert nationale vervolgingsmagistraten. Ik denk dat we in de eerste plaats Europese instrumenten moeten inzetten.

Als rechter kan ik moeilijk oordelen over de opportuniteit om het ICC in te schakelen Maar zoals ik het zie, denk ik dat we in de eerste plaats moeten inzetten op meer Europa: meer samenwerking tussen de inlichtingendiensten, de politie, de magistraten en de rechtbanken. Méér, zeker niet minder Europa. Dan kunnen wij het samen aan.

Kan het Internationaal Strafhof überhaupt iets betekenen?

Het ICC kan vervolgen en coördinerend optreden, maar wij hebben geen eigen politie. Alles wat onderzoek betreft, moet via samenwerking met de staten gaan. Het Internationaal Strafhof wordt wel eens een reus zonder ledematen genoemd. De staten zijn onze ledematen: als zij niet meewerken, kunnen wij weinig verrichten.

Een voordeel zou kunnen zijn dat we het probleem van het terrorisme via het Strafhof allesomvattend zouden kunnen aanpakken: de gehele situatie overzien en daar dan onderzoeken en vervolgingen instellen. Maar het blijft altijd hetzelfde: het moet gaan in samenwerking met de staten. Het Joegoslavië-tribunaal werkte om die reden in het begin ook niet goed; een aantal verdachten werden niet gearresteerd hoewel de NAVO aanwezig was in het voormalige Joegoslavië.

Zou het Strafhof het aankunnen? Want er zijn heel wat Syriëstrijders...

Dat zou heel moeilijk zijn qua capaciteit. Als wij al zouden optreden, dan zou het werkelijk voor de hogere leden in de hiërarchie zijn. We zouden moeten kijken naar de commandolijnen en enkel de mensen met de hoogste verantwoordelijkheid aanpakken. De rest zou voor nationale rechters moeten komen.