"De onaantastbaren": de moord op Litvinenko volgens het Kremlin

Negen jaar na de moord in Londen op de uit Rusland gevluchte spion Aleksandr Litvinenko is er nog steeds geen dader opgepakt. Over de moord is in Rusland een tv-serie gemaakt, "De onaantastbaren". Wat daarin verteld wordt, staat mijlenver van de conclusies van het Britse onderzoek. De weduwe van Litvinenko, Marina, blijft ijveren voor gerechtigheid. Ze was vanavond te gast in "De afspraak" op Canvas.
Een promotiebeeld voor "De onaantastbaren"

Een Russische ex-geheim agent is in Londen op bezoek bij een Russische oligarch in ballingschap. Volkov, de ex-spion, drinkt van zijn glas wijn. Berezovski, de oligarch, niet. De wijn bevalt Volkov slecht. Even later op straat wordt hij onwel en geeft hij over in de goot. Kort daarna drinkt hij thee met een bevriende oud-KGB’er in een hotel. Allebei drinken ze. De thee smaakt. Kort daarna wordt Volkov opgenomen in het ziekenhuis. Hoe het met hem afloopt, laat zich raden.

Laat er geen misverstand over bestaan: dit is niet het verhaal van de moord op de uit Rusland gevluchte spion Aleksandr Litvinenko, die in november 2006 werd vergiftigd met uiterst radioactief polonium-210. Het is het orgelpunt van de 8-delige Russische tv-serie "De onaantastbaren" (Nepodsoednyje). De reeks was onlangs te zien op NTV, een populair kanaal in handen van gasbedrijf Gazprom, en een mondstuk van het Kremlin.

Radioactieve thee

Het is niet het verhaal van Litvinenko, of toch niet zoals het Britse onderzoek uitwijst. Bijna een decennium na de moord is er nog altijd geen dader opgepakt. Het eerste onderzoek van de Britse recherche werd opgeschort bij gebrek aan voldoende bewijzen. Weduwe Marina Litvinenko bleef jarenlang aandringen op een nieuw onderzoek, om de zaak tot op het bot uit te spitten.

Dat kwam er. En na het tweede onderzoek is het eindrapport in de maak. Voor het eind van dit jaar maakt de onderzoekscommissie haar conclusies bekend. Hoofdverdachten zijn twee Russen, twee ex-spionnen van de KGB: Andrej Loegovoj en Dmitri Kovtoen. Op 1 november 2006 drinken ze thee met Litvinenko in het Millennium Hotel in Londen. De thee is op smaak gebracht met polonium: 100 procent dodelijk. De radioactieve thee vreet Litvinenko van binnenuit op. 23 dagen later is hij dood.

Polonium vervoer je niet onopgemerkt. Het radioactief spoor loopt dwars door Londen: van de sushibar waar een eerste ontmoeting plaatsvond, over de hotelkamers van de verdachten, tot in de Londense metro. Om geen paniek te veroorzaken, hield de politie die informatie maar achter. Maar het dodelijke nucleaire spoor wordt ook teruggevonden op een vlucht van Moskou naar Londen. Volgens de advocaat van de Litvinenko’s loopt het zelfs rechtstreeks van de Britse hoofdstad naar Moskou, tot voor de deur van president Poetin.

Bovendien is polonium geen goedkoop goedje. Volgens The Times kostte de dosis in Litvinenko’s thee ruim 7,5 miljoen euro. En al heb je de centen, polonium kan je ook niet zomaar op de kop tikken. Volgens een fysicus betrokken bij het onderzoek zijn zulke hoeveelheden polonium enkel te vinden in de militaire reactor van de Avangard-centrale in de geheimzinnige gesloten stad Sarov. Daar stak Rusland onder Stalin zijn eerste nucleaire bom in elkaar. Volgens de fysicus wordt "alles dat te maken heeft met polonium-210 geregeld door de Russische staat: transport en gebruik". Hoe sterk de bewijzen zijn dat het Kremlin bij de moord betrokken is, zal moeten blijken uit het eindrapport dat binnenkort wordt vrijgegeven.

Geen hit

Terug naar de Russische reeks "De onaantastbaren". Want, laat u niet misleiden door sommige achternamen van personages. Volgens de makers is dit natuurlijk wél het verhaal van Litvinenko. En ze doen ook niet echt hun best om dat te verhullen. Alleen al de voornamen zeggen genoeg. Aleksandr Volkov is gewoon Aleksandr Litvinenko, zoveel is duidelijk. Berezovski is Berezovski, de man die zichzelf op de borst klopte dat hij Poetin aan de macht bracht, maar later zelf moest vluchten en twee jaar geleden stierf in Londen. De held van de serie, Andrej Voronov, die oud-KGB’er waarmee Litvinenko onschuldig thee drinkt, is Andrej Loegovoj. In de serie een onschuldige ex-collega, voor de Britse onderzoekers hoofdverdachte nummer één. In "De onaantastbaren" is de oligarch Boris Berezovski de moordenaar van Litvinenko en is Loegovoj gewoon een vriendelijke en bezorgde oud-collega.

Loegovoj is intussen parlementslid in Rusland en kreeg dit jaar van president Poetin een onderscheiding voor zijn bewezen “diensten voor het moederland”. Een schandalige provocatie volgens de advocaat van de Litvinenko’s. Daarnaast was Loegovoj, de man dus die in Groot-Brittannië wordt gezocht voor de moord op Litvinenko, adviseur voor deze serie. De serie over de moord op Litvinenko.

Met het eindrapport van het Britse onderzoek in het verschiet, lijkt de timing van "De onaantastbaren" geen toeval. Een laatste poging om een alternatieve waarheid de wereld in te sturen. Het is een beproefd recept in de Russische media: mist spuien, vraagtekens plaatsen bij de officiële versie, waardoor uiteindelijk alleen maar twijfel overblijft, of onverschilligheid.

De woordvoerder van Poetin noemde het Britse onderzoek onlangs nog totaal onbetrouwbaar en bovendien irrelevant voor Rusland. Aan het onderzoek werd in Rusland nauwelijks aandacht besteed. Maar aan deze serie ook. Ondanks de prime time programmering en een topcast, was "De onaantastbaren" geen hit. Zelfs de recensent van Komsomolskaja Pravda, het Kremlin niet ongenegen, kon deze "parodie" enkel "met een glimlach" bekijken…

Marina Litvinenko in "De afspraak":