Angst voor verdwijnen van rechtstaat - Walter Van Steenbrugge

De angst die onder de woorden van mijn vorige blog (21/11) verscholen zat, werd enkele dagen later koud bewaarheid.

Walter Van Steenbrugge is strafpleiter en tweewekelijkse blogger op deze site.

Op 25 november besliste de Franse overheid om de Secretaris-generaal van de Raad van Europa, T. Jagland, in te lichten dat Frankrijk zich niet langer zal houden aan de fundamentele regels van het Europees Verdrag voor de Rechten en de Vrijheden van de Mens. Frankrijk riep de oorlogstoestand over zich uit en zou enkel nog het recht op leven en het verbod op foltering respecteren.

Ongezien voor Frankrijk sedert het bestaan van het Verdrag, anno 1950. Het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens heeft door zijn bovenstatelijke status ervoor gezorgd dat er geen oorlog meer plaatsvond in de landen die lid zijn van de Raad van Europa. Veel verontwaardiging na de Franse beslissing viel er niet te bespeuren, niet bij de Fransen, en al zeker niet bij hun noorderburen.

Patriot Act

De Franse bevolking sprak zich in het stemhokje recentelijk openlijk uit voor het gedachtegoed van het Front National, dat de Europese regelgeving al helemaal zou willen opblazen, en in België vond de machtigste man het moment gekomen om ook bij ons op te roepen tot een Patriot Act. Als historicus moet De Wever de betekenis van het 9/11-gedrocht nochtans beter dan wie ook kennen.

De Patriot Act legde de basis voor het op nazistische leest geschoeide Guantánamo, gaf legitimiteit aan politionele folterpraktijken, tolereerde aanhoudingen zonder rechterlijk bevel en verstrekte alle mogelijke blanco cheques aan de intelligentiediensten om de privacy van de burger ongebreideld te schenden. Wat ook gebeurde nu via Snowden gebleken is dat miljoenen mensen wereldwijd werden afgeluisterd.

De Verenigde Staten hebben zich voor deze brutale aanslag op de mensenrechten nooit moeten verantwoorden omdat zij de controle van het supranationale inter-Amerikaanse Mensenrechtenhof nimmer hebben aanvaard. Frankrijk zet nu op haar beurt deze controle van het Europese Mensenrechtenhof buitenspel, en wil dus een mondiaal terreurprobleem op nationale schaal aanpakken, op zich reeds paradoxaal te noemen.

Politiestaat

Er is evenwel niet enkel het probleem dat de Europese rechterlijke controle is weggevallen, ook de nationale rechter is in Frankrijk monddood gemaakt. Tal van ingrijpende onderzoeksmaatregelen werden de voorbije weken gesteld zonder enig bevel van een rechter, en ook de controle achteraf is weggevallen. Er is met andere woorden een absolute dominantie in handen van de leden van de uitvoerende macht, zowat iedere bescherming door een rechter is weggevallen. De rechtsstaat is niet meer. Het zal maar tijdelijk zijn, hoor ik u zeggen. Maar ook dat is zeer twijfelachtig. De Patriot Act van de USA werd vele keren verlengd, en Guantánamo is op vandaag nog steeds niet gesloten. Daarenboven is er de macht van de gewoonte. Wanneer bepaalde overheidsbeslissingen zich in het maatschappelijk weefsel vastzetten, is een weg terug niet zo evident meer.

De burger weet bovendien onvoldoende dat het teloorgaan van vrijheden en het aantasten van mensenrechten leiden tot totalitaire regimes waar geen ruimte is voor vooruitgang en welzijn. Ook het woord democratie is dan niet meer op zijn plaats. Als minister Geens bij Lieven Van Gils zegde dat we nog veraf zijn van de politiestaat, dan vrees ik dat hij zich vergist. Was het niet Sartre die ooit zegde: “C'est dans l’angoisse que l'homme prend conscience de sa liberté” ?

lees ook