De vrouwen van Merkel - Rik Tyrions

De Duitse bondskanselier Angela Merkel lag even onder vuur, maar kon het tij keren tijdens een congres en kreeg een lang applaus. Maar er groeit ongenoegen binnen haar partij.
labels
Analyse
Aansturen van de 'analyse' teaser o.a. op de home pagina en 'analyse' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'analyse' overzichtspagina

Rik Tyrions is journalist bij VRT Nieuws en is kenner van Duitsland.

De bondskanselier van Duitsland is bijwijlen een onzekere vrouw. Dat kon je goed zien aan de manier waarop ze het negen minuten durende applaus in ontvangst nam na haar toespraak op het partijcongres in Karlsruhe. Ze had nochtans niet echt veel gedaan om het applaus te verdienen. Als het van haar afhangt, komt er geen afdwingbare bovengrens aan het aantal asielzoekers dat naar Duitsland mag komen. En in haar toespraak had ze nog eens duidelijk gemaakt dat de Duitsers het wel zullen “schaffen”.

Veel toegevingen aan opstandige partijleden had ze niet gedaan. In de congrestekst is geen sprake van een bovengrens (Obergrenze) voor het aantal vluchtelingen dat Duitsland mag binnenkomen, zoals veel CDU’ers hadden gevraagd. Maar de toevloed moet wel “…door werkzame maatregelen merkbaar worden verminderd.” Voor de aanwezigen in Karlsruhe was het applaus ook een soort boetedoening, omdat ze het aangedurfd hadden ook maar een ogenblik te twijfelen aan Mama Merkel.

Rechtervleugel

In tegenstelling tot wat N-VA-voorzitter Bart De Wever een paar weken geleden voorspelde, zit Angela Merkel dus steviger in het zadel dan ooit. En daar zijn verschillende redenen voor. Om te beginnen geniet Merkel bij haar landgenoten meer steun voor haar gulle asielstandpunt dan uit de buitenlandse pers blijkt. Zelfs de BBC moest dit weekend optekenen dat de Duitser in stad en land de toevloed van asielzoekers misschien wel problematisch vindt, maar de vluchtelingen toch wil opvangen, omdat het een morele imperatief is, zoals Merkel het uitdrukte. Vrij vertaald: ze zijn misschien wel met veel, maar we kunnen ze niet in de kou laten staan.

Wie de besluiten van het CDU-congres goed leest, zal merken dat er nog op andere manieren wordt tegemoetgekomen aan de bezorgdheid van de christendemocraat-in-de-straat. Zo staat er letterlijk: “Vluchtelingen worden met uitgestrekte hand ontvangen. Maar vluchtelingen hebben ook een hand nodig die hen de weg wijst, hoe onze samenleving werkt.” En verder: “Moslims die bij ons leven, zijn een deel van Duitsland geworden. Daarbij hoort een islam die op basis van ons vrij en democratische staatsbestel wordt beleefd.” Een vrouw die bijvoorbeeld een boerka draagt “geeft daarmee te kennen dat zij niet bereid is om zich te integreren in onze open en vrije maatschappij.”

Op die manier weet de rechterrand van de CDU, die bijwijlen naar de Alternative für Deutschland of, erger nog, naar Pegida lonkt, dat er ook aan hen gedacht wordt. In tijden van een grote coalitie met de sociaaldemocraten (zoals nu) schuift de CDU traditioneel op naar het centrum. Haar rechterflank is dan niet meer afgedekt en dat is een van de enige redenen waarom Pegida en soortgelijken -meestal tijdelijk- succes hebben. Ondanks het schrikbeeld dat de Angelsaksische pers ophangt over extreem-rechts in Duitsland blijft het een randfenoneem, in tegenstelling tot in Frankrijk.

Door de asielcrisis heeft de populariteit van Merkel in de opiniepeilingen een duik genomen. Het tegendeel zou nieuws geweest zijn, zoals we bij het Radionieuws plegen te zeggen. In april 2015 kon de kanselier nog op de steun van 75 procent van de Duitsers rekenen, nu is dat nog maar de helft (ARD-Deutschlandtrend). Maar als we naar de populariteit van de partijen kijken, dan zakt haar CDU in dezelfde periode maar van 41 naar 37 procent. Met andere woorden: als de Duitsers morgen opnieuw naar de stembus zouden moeten (mogen), wint Merkel opnieuw met vlag en wimpel. En als haar dubbele gok lukt –Europa gaat zijn buitengrenzen beter bewaken en Turkije houdt de vluchtelingen tegen- en de stroom asielzoekers droogt stilaan op, dan wordt de bondskanselier op een schild gehesen en door de straten van Berlijn gedragen op de tonen van het Deutschlandlied.

Wie het CDU-congres in Karlsruhe een beetje heeft gevolgd, heeft nog wat anders gemerkt. Of beter: gezien. Gezien op de foto’s van de onderonsjes van de partijtop. Die mooie foto van Angela Merkel met Annegret Kramp-Karrenbauer en Julia Klöckner bijvoorbeeld. Onthou die twee namen. De kans is groot dat een van de twee in de toekomst bondskanselier wordt. De meeste waarnemers (uw dienaar incluis) hebben zich de afgelopen jaren verkeken op de mannelijke troonopvolgers van Merkel, tenminste het gebrek daaraan. De kanselier had de troonpretendenten een voor een vakkundig in de gracht gereden en niemand durfde nog zijn hoofd boven het maaiveld uitsteken.

De vrouwen van het CDU

Maar de madammen van de CDU zijn uit ander hout gesneden dan de mannelijke paladijnen. Binnen de partij wordt al lang gefluisterd dat defensieminister Ursula van der Leyen zich opmaakt om Merkel op te volgen. Maar van der Leyen is al iets te vaak genoemd voor allerlei hoge posten, twee keer zelfs voor het ambt van bondspresident. Bij defensie heeft ze tot nu toe geen potten gebroken en als we de Duitse kranten mogen geloven, dan is de Duitse Bundeswehr er nog erger aan toe dan het Belgisch leger: te weinig geld, te weinig materieel en te weinig manschappen om alle taken te vervullen. Bovendien zal van der Leyen een goed eind in de zestig zijn als Merkel de fakkel in 2021 zal doorgeven. Ja, 2021. Merkels huidige ambtstermijn eindigt pas in september 2017 en op dit moment wijst niets erop dat ze er niet nog eens vier jaar bij doet. Dan zal ze 16 jaar bondskanselier geweest zijn, dat is evenveel als haar leermeester Helmut Kohl. In 2021 zal Merkel overigens nog altijd zes jaar jonger zijn dan Konrad Adenauer, toen die in 1949 aan 14 jaar kanselierschap begon.

Hebt u al eens van Annegret Kramp-Karrenbauer gehoord? Bereid u dan maar voor om die naam juist uit te spreken. AKK, zoals ze begrijpelijkerwijze ook genoemd wordt, is al vier jaar minister-president in de kleine deelstaat Saarland. Ze behoort tot de linkervleugel van de CDU en ze heeft een goed netwerk binnen de partij, vooral bij de CDU-vrouwen. Kramp-Karrenbauer zit ook al vijf jaar in het nationale partijbestuur, maar voor de rest heeft ze nog niet echt veel van zich laten horen.

Huishoudelijk reglement

Dat kan je zeker niet zeggen van Julia Klöckner, de voorzitster van de CDU in de deelstaat Rijnland-Palts (dat is naast de Ardennen). Van de zomer was ze niet weg te slaan uit de tientallen talkshows die Duitsland rijk is. Klöckner had zich sterk gemaakt voor een verbod op het dragen van boerka’s. Nu moet je in Rijnland-Palts al ver gaan zoeken om überhaupt één boerka te vinden, maar uit de reacties in de pers bleek dat Julia de juiste snaar geraakt had. Toen een paar weken later een imam weigerde haar een hand te geven omdat ze een vrouw was, was het hek helemaal van de dam. Klöckner eiste prompt dat er een soort Huishoudelijk Reglement voor Duitsland zou komen, inclusief de verplichting voor nieuwkomers om Duits te leren, op straffe van boetes. Opnieuw ging haar populariteit met ettelijke procenten omhoog. Daarna ging ze op haar elan verder met uitspraken als “Vrouwen verstoppen past niet in onze democratie, en er alleen de rozijnen uitpikken ook al niet” en “Iedereen die onze open samenleving verschrikkelijk vindt, is niet verplicht om hier te blijven. Hij mag gerust verhuizen”.

Klöckner is een vat vol tegenstrijdigheden, die op een of andere manier toch allemaal bij elkaar lijken te passen. Ze zegt dingen die de mensen graag van Merkel zouden horen. Ze heeft theologie gestudeerd en godsdienstles gegeven, maar was in 1995 ook Wijnkoningin van Duitsland. Ze is tegen abortus en tegen het homohuwelijk, maar holebistellen met een samenlevingscontract wil ze voor de belastingen gelijkstellen met getrouwde koppels.

Klöckner heeft er absoluut geen moeite mee om in een talkshow een paar danspassen te doen met de zwarte voetballer die de Duitse versie van 'So you think you can dance' gewonnen heeft. En ze heeft daarvoor een spannende leren broek aangetrokken, want ze was net 17 kilo vermagerd. We zien het Angela M. nog niet doen. Ze weet het perfecte evenwicht te bewaren tussen het protestantse noorden van de bondskanselier en het katholieke zuiden van de Beierse zusterpartij CSU en haar voorzitter Horst Seehofer. Ze is niet “slim en arrogant” zoals de voormalige CDU-kroonprinsen Friedrich Merz en Roland Koch, die allebei onaangekondigd de privésector indoken.

Klöckner heeft maar één nadeel: ze heeft voorlopig nog maar weinig bestuurservaring. Van oktober 2009 tot februari 2011 was ze staatssecretaris op het ministerie van Voeding en Landbouw, niet bepaald de start van een blitzcarrière. Ze heeft ook nog geen enkele stembusslag gewonnen. Die kans krijgt ze binnen een paar maanden, als er deelstaatverkiezingen zijn in Rijnland-Palts. De CDU scoort goed in de peilingen, maar de huidige coalitie van sociaaldemocraten en groenen kan het goed met elkaar vinden, dus zelfs bij een verkiezingsoverwinning kan Klöckner voor de deur van de Landdag in Mainz stranden.

Het komt er voor de kroonprinsessen van de CDU op aan hun kaarten op het juiste moment op tafel te gooien. Niet te snel, want de huidige bondskanselier is een specialist in het uitschakelen van te opdringerige concurrenten. Maar ook niet te traag, want dan kan de plaats al ingenomen zijn.

Ventiel

En op de achtergrond blijft de CDU zitten met één groot probleem: het totale gebrek aan echte discussie binnen de partij. In de aanloop naar het congres in Karlsruhe hebben een paar backbenchers kritiek gegeven op de politieke lijn van voorzitter Merkel. Ze wilden een strikte bovengrens aan het aantal asielzoekers. En ook de Junge Union, de jongerenafdeling van de partij, mocht haar traditionele rol van stokebrand even spelen, totdat Merkel op de vooravond van het congres in een interview met de openbare omroep ARD alle neuzen weer in dezelfde richting zette. Geen bovengrens dus en geen discussie meer.

Nu is het in de Duitse politiek niet ongewoon dat een kanselier onenigheid binnen zijn/haar partij of regering afsluit met een Machtwort. Maar in de rangen van de CDU groeit de frustratie en de angst dat het gulle vluchtelingenbeleid van de voorzitster in gemeenten en deelstaten stemmen gaat kosten. Merkel zal het ventiel van de frustratie af en toe wat meer moeten openzetten, voor de band helemaal klapt.