Een minitop, een EU-top en dan nog Cameron - Rob Heirbaut

Vandaag en morgen komen de Europese staatshoofden en regeringsleiders naar Brussel voor hun laatste Europese top van 2015. Een jaar dat de geschiedenis zal ingaan als annus horribilis voor de EU.
labels
Analyse
Aansturen van de 'analyse' teaser o.a. op de home pagina en 'analyse' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'analyse' overzichtspagina

Rob Heirbaut is specialist Europa voor VRT Nieuws.

De vluchtelingencrisis zette lidstaten tegen elkaar op en bedreigt het voortbestaan van de Schengenzone. Het thema zal ook deze Europese top opnieuw domineren. Ander hoofdpunt is de “Britse kwestie”: de vraag van de Britse premier Cameron om een aantal Europese afspraken te heronderhandelen, zodat hij vervolgens in Groot-Brittannië een referendum kan organiseren over het al dan niet lid blijven de EU.

Migratie

Verwacht geen grote nieuwe beslissingen over de vluchtelingen. Die werden eerder al genomen. Er zouden “hotspots” komen in Italië en Griekenland, waar vluchtelingen geregistreerd zouden worden, en van waaruit 160.000 asielzoekers verspreid zouden worden over de meeste andere EU-lidstaten. Van de 5 beloofde hotspots in Griekenland is er nog maar 1 operationeel (op Lesbos). In Italië is er ook nog maar 1 (Lampedusa), er waren er 6 beloofd. In totaal zijn vanuit Griekenland en Italië nog maar 200 asielzoekers overgebracht naar andere landen. Het is dus maar de vraag of het spreidingsplan ooit zal werken.

De voorbije maanden riepen de regeringsleiders in koor dat de buitengrenzen beter bewaakt zouden moeten worden. Maar ze zagen dat er op het terrein in Griekenland weinig veranderde. Een massa vluchtelingen bleef ongeregistreerd doorreizen via de Balkan richting Duitsland, met mensonterende taferelen als gevolg. Pas nadat er gedreigd werd om Griekenland uit de Schengenzone te gooien, deed Griekenland wat het volgens de andere landen al langer had moeten doen: de hulp inroepen van Frontex om te helpen bij de registratie van vluchtelingen op de eilanden in de Egeïsche Zee.

Grenswacht

Onder impuls van Duitsland en Frankrijk stelde de Europese Commissie dinsdag voor om Frontex om te vormen tot een heuse Europese Grens- en Kustwacht. Die zou op eigen initiatief de bewaking van een stuk buitengrens moeten kunnen overnemen, zonder te moeten wachten op een verzoek van het betrokken land.

“Een onaanvaardbare aantasting van de nationale soevereiniteit”, volgens de Poolse regering (en nog andere landen). Een noodzakelijkheid, volgens de Duitse Bondskanselier Merkel. Anders wordt het onmogelijk, klinkt het in Duitsland, om het vrij verkeer van personen in de Schengenzone te handhaven. Duitsland heeft zelf tijdelijk grenscontroles ingevoerd, iets wat volgens de huidige regels maximaal 6 maanden mag duren, tot ergens in het voorjaar. Wordt Schengen opgeblazen als er de komende maanden geen akkoord komt over de Europese Grens- en Kustwacht?

De regeringsleiders hebben nog niet de tijd gehad om het voorstel grondig te bestuderen, is te horen bij diplomaten. Er is ook ergernis te horen over het feit dat de Commissie het voorstel pas twee dagen geleden lanceerde, perfect getimed om media-aandacht te creëren, maar niet optimaal voor een serene discussie aan de onderhandelingstafel.

Ergernis over minitop

Nog een kwestie die voor wrevel zorgt is de “minitop” die om 11 uur in de voormiddag al plaatsvindt op de Oostenrijkse ambassade in Brussel. De regeringsleiders van Oostenrijk, Duitsland, Zweden, Finland, Griekenland, België, Nederland en Luxemburg ontmoeten daar de Turkse premier Davutoglu. Ook Commissievoorzitter Juncker zal er zijn.

De Europese Commissie stelde eergisteren een plan voor om Syrische vluchtelingen die in Turkije leven en in aanmerking komen voor humanitaire bijstand, over te brengen naar Europese landen. Het zou om een vrijwillig systeem gaan, landen zouden niet verplicht worden om eraan mee te werken. In het voorstel van de Commissie is sprake van 80.000 vluchtelingen. Duitsland pusht dit idee, en wil een “coaliton of the willing” tot stand brengen. Maar de andere deelnemers aan de vergadering lijken niet echt “willing” te zijn. Eerst moet Turkije ervoor zorgen dat de vluchtelingenstroom naar Griekenland opdroogt, anders kan er van dit systeem van humanitaire bijstand geen sprake zijn, is onder meer het standpunt van de Benelux-landen.

Cameron for dinner

Voor de Britse premier Cameron wordt het een belangrijke top . Donderdagavond, tijdens het diner, zal hij voor het eerst aan alle regeringsleiders tegelijk uitleggen op welke punten hij precies toegevingen wil van hen, en waarom. Eerder stuurde hij al een brief met zijn eisen, en had hij talloze individuele contacten met regeringsleiders.

De moeilijkste eis van de Britten is de vraag dat migranten uit de EU die in Groot-Brittannië komen werken, pas na vier jaar recht zouden hebben op uitkeringen en sociale voordelen (kindergeld, bijvoorbeeld). Volgens de andere landen is dit in strijd met het vrij verkeer van werknemers (een fundamenteel principe uit het EU-verdrag), en met alle rechtspraak van het Europees Hof van Justitie hierover. Veel bereidheid om hierop toe geven lijkt er niet te zijn. Zal David Cameron dan maar meteen vragen om het EU-verdrag op dit punt aan te passen? Grote toegevingen op dit punt kan hij zich niet permitteren, of hij wordt in eigen land bedolven onder kritiek.

In elk geval: de hoop dat er op deze top een akkoord bereikt zal worden, heeft David Cameron al begraven. Europees President Donald Tusk hoopt dat de politieke discussie onder de regeringsleiders duidelijkheid zal verschaffen over hoe de Britse kwestie nu kan worden aangepakt. Diplomaten en technici hebben er al maanden van onderhandelingen opzitten, nu hebben ze instructies van de “chefs” nodig. De volgende Europese top, van 18 en 19 februari, zou dan het moment van de waarheid moeten worden waarop een definitief akkoord met Cameron afgeklopt zou worden.