Bernie Sanders, de moderne Robin Hood - Tom Van de Weghe

Hilary Clinton krijgt onverwacht concurrentie van Bernie Sanders. Hij is - zeker voor Amerika - erg links. Zij is gematigd. Beiden willen ze het boegbeeld worden van de Democratische partij bij de presidentsverkiezingen. Hoe kan zo'n underdog plots het vuur aan de schenen leggen van dé kandidaat van de top van de partij?
analyse
Analyse
Aansturen van de 'analyse' teaser o.a. op de home pagina en 'analyse' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'analyse' overzichtspagina

Tom Van de Weghe (Twitter @tomvandeweghe) volgt voor VRT Nieuws de Amerikaanse verkiezingen op de voet.

Bij het eerste debat tussen de Democratische presidentskandidaten in oktober konden de gematigde Democraten nog opgelucht ademhalen. Hillary Clinton had zich die avond gepositioneerd als rechtmatige troonopvolgster van Barack Obama. Ze stond vol zelfvertrouwen op het podium. Ze had de schandaaltjes mooi van haar schouders afgeschud. Letterlijk zelfs. Hillary 'de realist' Clinton gaf er Bernie 'de fantast' Sanders flink van langs.

Maar sindsdien is haar comfortabele voorsprong in de peilingen als sneeuw voor de zon weggesmolten. Sanders zit haar op de hielen in Iowa, waar de eerste voorverkiezingen plaatsvinden, en hij ligt op kop in New Hampshire. Ook nationaal is hij aan een opmars bezig, naarmate meer Democratische kiezers de man en zijn programma leren kennen.

Zeker na het laatste debat afgelopen zondag zitten de gematigde Democraten met de handen in het haar. Clintons opdracht was nochtans eenvoudig: de kijker duidelijk maken dat zij - en zij alleen - de ernstige kandidaat is die het beleid van Barack Obama kan voortzetten. Hillary, de kandidaat van het status-quo, de veilige en doordachte keuze. Maar daar zit nu net het probleem. Als er al één ding duidelijk is geworden in de aanloop naar deze atypische verkiezingen, dan is het dat de Amerikaanse kiezer niet veel zin heeft in een doordachte, veilige keuze.

Kijk ook naar wat er bij de Republikeinen gebeurt, met vechthaantjes zoals Donald Trump en Ted Cruz, die elkaar proberen te overtreffen in stoere, populistische praat. Ook dát slaat aan, want de kiezer is boos. Boos op een failliet politiek systeem. Boos omdat de lonen er niet op vooruit zijn gegaan. Boos omdat het steeds meer 'big money' is die het land bestiert, ondanks de lessen van 8 jaar geleden.

Ontgoocheling ook, bij Democratische kiezers vooral, omdat de verandering die door Obama beloofd werd er onvoldoende is gekomen. "Hij was misschien een commander in chief, maar geen organizer in chief," vertelde een Amerikaanse vriend me onlangs.

Ongenoegen

Een kandidaat als Hillary Clinton slaagde er tot nog toe niet in om die boosheid van de kiezer aan te boren en in haar voordeel te draaien. Hoe kan het ook, als vaandeldraagster van de gevestigde klasse wordt ze door een groot deel van de kiezers gepercipieerd als deel van het probleem. Zeker nu ze heeft toegegeven dat haar campagne mee gesponsord wordt door Wall Street. Hillary zit dus wel degelijk met een probleem. Haar antipopulisme lijkt niet meer van deze tijd. Ze is 'meer van hetzelfde'.

Bernie slaagt er wel in om die kiezers aan te spreken. Hij wordt, net zoals Trump trouwens, beschouwd als een buitenstaander. Iemand met frisse, vernieuwende ideeën. Sanders vist uit diezelfde vijver van vooral blanke, boze kiezers. De traditionele Amerikaanse middenklasse die er niet genoeg op vooruit is gegaan. Het wordt steeds duidelijker dat deze verkiezingen zullen gaan over het veiligstellen van de Amerikaanse droom. Zowel Sanders als Trump hebben daar een oplossing voor, maar die van Sanders is meer ideologisch geïnspireerd.

Als een moderne Robin Hood predikt hij een herverdeling van de rijkdom. Hij is ervan overtuigd dat Amerika klaar is voor een politieke revolutie van onderuit. Zijn therapie is simpel. Kleed de rijken uit. Belast hen zwaar. Geef gezondheidszorg aan iedereen. Betaald bevallingsverlof. Gratis hoger onderwijs. Breek de grote banken open. Laat immigranten toe. Socialisme in Amerika dus.

Een Amerikaanse socialist

Dankzij Bernie Sanders is 'socialist' trouwens niet langer een scheldwoord in Amerika. Dat tonen verschillende peilingen ook aan. In Iowa beschouwt maar liefst 43% van de Democratische kiezers zich als socialist, terwijl 38% zich liever een kapitalist noemt. Volgens een peiling van CBS en The New York Times is zelfs 47% van alle Amerikanen bereid om voor een socialist te stemmen, onder Democraten maar liefst 59%. The times they are a changin' indeed...

Maar terug naar Bernies plannen. De hoofdreden waarom Amerika er volgens hem onvoldoende op vooruit gaat? Omdat de allerrijksten het politiek systeem controleren met de financiering van politieke campagnes. Hij heeft een manier gevonden om die oligarchie te stoppen, en dat toont hij aan met zijn eigen campagne. Hij haalde de voorbije maanden méér geld op voor zijn campagne dan Clinton, met méér kleine, individuele schenkingen van supporters dan om het even welke kandidaat uit de Amerikaanse politieke geschiedenis. Dat zegt veel. En er zit nog rek op, als we zijn campagnemanager mogen geloven.

Geen wonder dat de campagne van Clinton zich ernstig zorgen begint te maken en ermee rekening houdt dat de nominatiekoers wel eens veel langer kan aanslepen dan aanvankelijk gedacht. Begin mei, wordt nu al gefluisterd. Sanders' campagne blijkt ook uitgekiender dan wat ooit vermoed werd. Hij heeft bijvoorbeeld in alle staten van de VS een uitgebreid netwerk opgebouwd van medewerkers en fondsenwervers. In paniek heeft het Clintonkamp zijn strategie al moeten aanpassen, door medewerkers te ontslaan of te hergroeperen in de belangrijkste strijdstaten.

Genoeg is genoeg?

Toch is voor Bernie Sanders de wedstrijd nog ver van gelopen. Hij heeft verschillende zwakke plekken. Zo scoort hij onvoldoende bij die minderheden die steeds vaker de doorslag geven. Latino's en zwarten leunen dichter aan bij Clinton. Iowa en New Hampshire zijn grotendeels blanke staten, maar in andere grote staten waar de eerste voorverkiezingen plaatsvinden zoals South-Carolina zal Sanders het veel moeilijker krijgen. Daar heeft hij nog veel werk om Clinton in te halen.

En ondanks zijn gedrevenheid en passie is hij met 74 jaren op de teller niet meteen de belichaming van de jeugdige toekomst. Stél dat hij verkozen wordt, dan wordt hij meteen de oudste Amerikaanse president ooit. Nu al trekt de campagne van Clinton al in twijfel of hij wel fit en gezond genoeg is om president te worden, en heeft ze gevraagd om zijn medisch dossier publiek te maken. Misschien niet meteen een slimme zet van Clintons campagne, gezien haar eigen recente gezondheidsperikelen.

But let's get real. In de veronderstelling dat Sanders in november 2016 het Witte Huis verovert, hoe zal hij erin slagen om zijn revolutionaire plannen daadwerkelijk uit te voeren? Met een parlement dat naar alle waarschijnlijkheid in Republikeinse handen blijft? Vraag maar aan Obama hoe moeilijk het is om iets erdoor te krijgen. Wordt de verlamming in Washington dan niet compleet? De polarisatie ten top?

Volgens Sanders moeten we niet panikeren: zodra de politieke revolutie slaagt in Amerika, zal dat ook het parlement doen omslaan. Net zoals de burgerrechten van onderuit werden gerealiseerd, of de homorechten, of de vrouwenrechten. "Als de mensen zeggen 'genoeg is genoeg' kan er echt iets veranderen," klinkt het hoopvol bij Bernie. Nu die andere helft van Amerika nog aan boord krijgen.