Portugal op weg naar een cohabitation - José da Silva

De presidentsverkiezingen in Portugal zondag lijken al op voorhand te zijn beslist. Alle peilingen wijzen de centrumrechtse kandidaat, Marcelo Rebelo de Sousa, aan als winnaar. Zijn verkiezing zal mogelijk gevolgen hebben voor het beleid van de socialistische minderheidsregering, die besparingen en privatiseringen heeft teruggedraaid. Maar ook de rest van Europa heeft belang bij de keuze van de nieuwe president.
opinie
Opinie
Aansturen van de 'opinie' teaser o.a. op de home pagina en 'opinie' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'opinie' overzichtspagina

José da Silva is correspondent voor VRT Nieuws in Portugal.

In een Europa waar de naweeën van de aanslagen in Parijs, de terreurdreiging, de vluchtelingencrisis en andere dringende zaken hoog op de agenda staan, kunnen we de presidentsverkiezingen in Portugal gerust rangschikken onder het hoofdstuk: business as usual. Vreemd is dat niet. Het wel en wee van het armste land van West-Europa heeft nooit hoog op de prioriteitenlijst gestaan. Het zal dus het merendeel van de Duitsers, de Belgen of de Italianen weinig kunnen schelen wie de nieuwe president van Portugal wordt, laat staan dat ze enig idee hebben wie de kandidaten zijn.

Toch kan de keuze van de nieuwe president op middellange termijn van invloed zijn op de inhoud van het accessoire waar we het meest aan zijn gehecht: ons portemonnee. Misschien zijn sommigen het al vergeten, maar de belastingbetalers van met name de rijke EU-landen hebben tussen 2011 en 2014 bijgedragen aan de noodsteun van 78 miljard euro die Portugal kreeg om uit de financiële problemen te komen. Vorig jaar leek het land de financiële stabiliteit te hebben herwonnen, maar met de komst van een socialistische minderheidsregering die door links-radicale partijen wordt gesteund, zijn de zorgen weer terug.

Links beleid

De nieuwe regering is een big spender beleid begonnen dat volgens economische analisten het begrotingstekort voor dit en volgend jaar mogelijk weer uit de pan zal doen rijzen. De verlaging van pensioenen en salarissen van de vorige centrumrechtse regering werden ongedaan gemaakt, evenals de kortingen op subsidies en uitgaven van ministeries. Privatiseringen en de versoepeling van het ontslagrecht worden teruggedraaid. Dit zal niet alleen buitenlandse investeerders en bedrijven afschrikken, maar ook de investeringsgroei in Portugal zelf afremmen. De kans bestaat dat de financiële markten het al broze vertrouwen in Portugal nog verder opzeggen waardoor het land zich niet langer kan financieren tegen een aanvaardbare rente.

Als dit doemscenario zich voordoet, en die kans is zeker aanwezig, zal Portugal zeer waarschijnlijk een tweede keer noodsteun nodig hebben. Dit betekent dat de Europese belastingbetaler weer voor de rekening moet opdraaien. Maar in hoever kan de president daar iets aan doen? Om dat te begrijpen, moeten we eerst kijken naar wat de macht en rol van de president is.

Vaderfiguur

Portugal heeft een hybride president, dus iets tussen lintjesknipper, zoals de president van Duitsland, en de autoriteit en macht van bijvoorbeeld de Franse president. Hij mag zich niet bemoeien met het beleid van de regering maar kan die regering wel naar huis sturen en het parlement ontbinden. In de regel bemoeit de Portugese president zich niet al te veel met het politieke steekspel in het land. In de afgelopen 40 jaar is het maar twee keer voorgekomen dat de president vroegtijdig het parlement ontbond. Voor de meeste Portugezen is de president een vaderfiguur die zo nu en dan, zoals een verantwoordelijke vader dat pleegt te doen, een tik uitdeelt aan de regering en aan het parlement.

Om uit die rol te stappen en zijn tanden te laten zien, moet er heel wat aan de hand zijn, zoals het ongecontroleerd oplopen van het begrotingstekort en het instorten van het vertrouwen van de financiële markten in het land. Hoewel het nog te vroeg is om van zo´n scenario te spreken, hebben enkele kandidaten al laten weten dat ze, eenmaal gekozen als president van het land, zullen “ingrijpen” om Portugal van de economische en financiële ondergang te redden. Maar wat daarmee wordt bedoeld, is per kandidaat verschillend. Hier is van belang om te weten wat de centrumrechtse kandidaat, Marcelo Rebelo de Sousa, en grootste kanshebber op het winnen van de verkiezingen in zo´n scenario gaat doen.

Rebelo de Sousa

Van de tien kandidaten die meedoen aan de presidentsverkiezingen maken er maar drie een redelijke kans om gekozen te worden. Als we opiniepeilingen mogen geloven, gaat Rebelo de Sousa de verkiezingen al in de eerste ronde met een kleine meerderheid winnen. De oud-leider van de Socialistische Democratische Partij (lees: liberalen) en huidige hoogleraar in de rechten zou tussen de 51 en 55 procent van de stemmen behalen. De andere tegenstanders, de onafhankelijke kandidaat en oud-rector van de Universiteit van Lissabon, António Sampaio da Nóvoa, en de oud-partijvoorzitter van de Socialistische Partij, Maria de Belém Roseira, laat hij op een flinke afstand achter zich (17 en 11 procent).

Als de peilingen er toch naast zitten en Rebelo de Sousa niet de vereiste 50 procent van de stemmen plus één stem behaalt om als president te worden gekozen, volgt over een maand een tweede ronde waar hij het moet opnemen tegen de nummer twee van de eerste ronde. Maar ook dan, zeggen alle opiniepeilingen, zal hij makkelijk zijn tegenstander verslaan.

Cohabitation of ingrijpen?

Iedereen gaat ervan uit dat de 67-jarige Rebelo de Sousa, tenminste gedurende de eerste maanden van zijn presidentsschap, zich niet zal bemoeien met het losse handjes beleid van de socialistische minderheidsregering. Misschien hoeft hij zelfs helemaal niet in te grijpen om zo het imago van vaderfiguur niet te beschadigen. De eerste barsten tussen de regering en haar bondgenoten, de links-radicale partijen, de communisten en het Links Blok (geinspireerd op Syriza), zijn al zichtbaar. Met een beetje geluk vliegen ze elkaar over niet al te lange tijd in de haren. De president kan dan vanuit de zijlijn iedereen tot de orde roepen, de regering naar huis sturen, het parlement ontbinden en nieuwe parlementsverkiezingen uitschrijven.

Hoewel niemand, in Portugal en daarbuiten, op dit crisisscenario zit te wachten, is het misschien de enige uitweg om een tweede pakket noodsteun en daarmee Griekse toestanden in Portugal te voorkomen.

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.