"Sleutelelementen voor een structurele oplossing"

Tegen maandag 7 maart, de dag waarop in Brussel een EU-Turkije-top plaatsvindt, moet er duidelijke vooruitgang geboekt worden bij de aanpak van de vluchtelingencrisis. Dat zijn de Europese ministers die bevoegd zijn voor Asiel en Migratie vandaag overeengekomen. Volgens onze staatssecretaris voor Migratie Theo Francken (N-VA) hebben zowel Griekenland als Turkije duidelijk stappen in de goede richting gezet.
AFP or licensors
Staatssecreatris Francken met de Spaanse binnenlandminister Jorge Fernandez Diaz.

Staatssecretaris Francken was voor ons land op de vergadering aanwezig, en hij zegt dat er vooruitgang geboekt is. Griekenland zegt voor het eerst dat het mensen gaat aanmoedigen om asiel aan te vragen in Griekenland zelf, en dat het mensen die geen asiel willen aanvragen in het land, terug zal sturen naar Turkije, zei Francken.

Ook hebben de Grieken gezegd dat ze mensen gaan tegenhouden. en niet zomaar iedereen illegaal door zullen laten reizen naar Noord- en West-Europa. Het is de eerste keer dat ik dat gehoord heb, zei Francken.

Het is ook de eerste keer, zei de staatssecretaris, dat Turkije een akkoord heeft met Griekenland om 800 mensen terug te nemen die vanuit Turkije naar Griekenland zijn gegaan en die geen asiel willen aanvragen in Griekenland. Die "onmiddellijke readmissie"is een primeur, en een grote stap voorwaarts volgens Francken.

De Griekse en de Turkse beloften zijn voor Francken allemaal sleutelelementen voor een structurele oplossing.

De Grieken moeten de huidige Europese regelgeving toepassen, zei Francken. Mensen die aan een buitengrens toekomen en geen asiel wensen aan te vragen, moeten terug. Dat hebben de Grieken tot nog toe niet gedaan, en nu maken ze daar toch een begin mee.

Incident uitgeklaard

Overigens is het incident met de Griekse minister voor Migratie Ioannis Mouzalas voor Francken van de baan. Mouzalas had eind januari gemeld dat Francken hem gezegd had de vluchtelingen terug in zee te duwen, zelfs als ze daarbij verdrinken, iets wat Francken met klem ontkende.

Mouzals heeft nu gezegd dat het ging om een misverstand, dat hij het "verdrinken" verkeerd verstaan had en de uitspraak niet zo bedoeld had. Volgens Francken heeft de minister zich verontschuldigd en is de zaak daarmee van de baan. 

Niet alleen goed nieuws

Op hun overleg viel er niet allen goed nieuws te rapen. Zo hebben  de ministers hun Turkse collega, onderminister van Binnenlandse Zaken Sebahattin Öztürk, op het hart gedrukt dat Turkije harder zijn best moet doen bij de uitvoering van het Europees-Turks actieplan. In het kader van dat plan belooft Turkije de bootjes tegen te houden waarmee mensensmokkelaars vluchtelingen naar Griekenland brengen en de levensomstandigheden voor vluchtelingen te verbeteren, in ruil trekt Europa 3 miljard euro uit voor steun aan de Syriërs op Turks grondgebied en wordt een nieuwe impuls gegeven aan de toetredingsonderhandelingen met Turkije.

Volgens de Europeanen leverde het plan tot nu te weinig resultaat op. Zo kon niet voorkomen worden dat sinds 1 januari opnieuw 102.000 mensen de Griekse kust bereikten.

Tegen 7 maart moet de samenwerking met Turkije duidelijk verbeterd zijn, maar ook de aanpak van de vluchtelingenstroom moet beter werken. Dat betekent onder meer dat de spreiding van asielzoekers vanuit Griekenland (en Italië) op gang moet komen. Daarvoor is dan weer een goede werking van de hotspots nodig, waar de vluchtelingen geregistreerd worden en hun asielaanvraag behandeld wordt.

14 Eritreeërs in België

Het Europese spreidingsplan blijft vooralsnog sputteren. Niet meer dan 600 van de beoogde 106.000 asielzoekers zijn vanuit Griekenland en Italië overgebracht naar andere lidstaten.

In het kader van een pledge van 30 personen haalde België tot dusver 14 Eritreërs uit Italië, zo bleek donderdag uit een parlementaire vraag van Kamerlid Nahima Lanjri (CD&V).

België moet net als de andere lidstaten elke drie maanden een pledge indienen. De volgende pledge zal binnenkort aangekondigd worden, zo klonk het antwoord van Francken.

Of de gevraagde verbetering haalbaar is, is koffiedik kijken, ook voor Francken. "Het NAVO-mandaat voor patrouilles aan de Egeïsche Zee is nu net gegeven, de Turken hebben nogmaals bevestigd dat ze gaan proberen die (vluchtelingen)boten niet te laten vertrekken, ze willen 800 mensen terugnemen, de Grieken willen de registratie effectief in de hotspots laten gebeuren en voor hen is Turkije een veilig derde land... Dat zijn allemaal nieuwe elementen, we zullen kijken wat dat geeft."

"Systeem dreigt in te storten"

Als over tien dagen geen duidelijke verbetering merkbaar is in het beheer van de crisis, riskeert "het hele systeem in te storten", zo waarschuwde Europees commissaris Dimitris Avramopoulos.

Volgens Francken zijn er een "aantal pistes" en hij noemde de Scandinavische landen - die zich zo goed als afgesloten hebben - en de door Oostenrijk gehanteerde quota als voorbeeld. Ondanks de kritiek op die quota hield de Oostenrijkse minister Johanna Mikl-Leitner op de vergadering voet bij stuk. Ook de landen op de westelijke Balkanroute gaven niet op hun positie toe.

Samen met Nederland en Duitsland is België momenteel een van de laatste landen die als eindbestemming geprefereerd worden, maar of dat betekent dat ons land uiteindelijk ook unilaterale maatregelen zal nemen, zoals in Oostenrijk, Denemarken en Zweden, kon Francken niet zeggen. "Dat zal worden besproken binnen de regering. Maar laat het mij zo zeggen: het is zeker niet onze ambitie om het putje van het bad te worden."

Op zijn persconferentie deelde Francken nog mee dat België dit jaar, net als in 2015, 550 ontheemde niet-Europeanen die in nood verkeren zal opnemen. Het zal vooral gaan om Syriërs die zich in Turkije bevinden.