"Trots om Ier te zijn, maar beschaamd over onze abortuswet"

De Ieren trekken vandaag naar de stembus om een nieuw parlement te kiezen. Onder meer het succesvolle maar voor de burgers pijnlijke besparingsprogramma kleurde de campagne. Maar ook abortus. In het conservatief katholieke land staat op abortus een gevangenisstraf van 14 jaar. Maar het tij begint te keren: steeds meer Ieren pleiten voor de legalisering van abortus.
AFP or licensors
De Ierse premier Enda Kenny brengt zijn stem uit.

Ierland is naast Malta het enige land in de Europese Unie waar abortus nog bij grondwet verboden is. Het is, sinds 2013, enkel toegelaten als het leven van de moeder in gevaar is. En die uitzondering kwam er niet zomaar. Er waren een tragische gebeurtenis - een vrouw overleed omdat ze haar stervende foetus niet mocht aborteren - en een reeks daaropvolgende straatprotesten voor nodig.

Ierland staat bekend als een conservatief katholiek land, maar dat conservatieve schild begint steeds meer barstjes te vertonen. Zo werd vorig jaar in een referendum beslist dat holebi's het recht moeten krijgen om te trouwen. Steeds meer Ieren beginnen nu ook te pleiten voor abortus.

Bekende Ier spreekt vrijuit

Een opvallende campagne was in oktober vorig jaar een spotje waarin de bekende Ierse komedieschrijver Graham Linehan (schrijver van de sitcom "Father Ted") er openlijk voor uit kwam dat zijn vrouw in het buitenland een abortus had laten uitvoeren. Hun eerste kindje bleek namelijk niet levensvatbaar wegens een genetische aandoening.

"In Ierland zou Helen in de gevangenis beland zijn voor die operatie", zegt Linehan. Zijn vrouw riskeerde 14 jaar gevangenis. "Ik ben enorm trots om mezelf Iers te noemen", vervolgt Linehan, "maar ik ben zo beschaamd over onze abortuswetgeving." Samen met Amnesty International maakten hij en zijn vrouw een campagnefilmpje waarin de Ierse regering werd opgeroepen om het achtste amendement van de grondwet, dat het recht op leven van de foetus op hetzelfde niveau stelt als dat van de moeder, te herzien.

Linehan is niet alleen. Politici die tegen abortus pleiten, krijgen steeds meer kritiek dat het barbaars is om vrouwen te dwingen een baby te krijgen die ze misschien niet willen. Iedere dag reizen overigens 12 Ierse vrouwen naar Engeland om daar een abortus te laten plegen.

Desondanks durfden de conservatieve partijen, zoals regeringspartij Fine Gael, niet openlijk te zeggen dat ze initiatieven zullen of willen nemen om abortus te legaliseren, uit vrees heel wat conservatieve kiezers te zullen verliezen. Labour Party deed dat wel; en beloofde een referendum als ze opnieuw in de regering zouden belanden. Ook Sinn Fein steunt een referendum. Fianna Fáil is tegen.

Economie leeft op, armoede stijgt

Naast abortus was ook het strenge besparingsprogramma dat de Ieren opgelegd kregen, een verkiezingsthema. Ierland deed anders dan andere landen netjes wat Europa vroeg en werkte een stevig besparingsprogramma uit.

Die besparingen waren enerzijds succesvol, want ze stuwden de Ierse economie vooruit. Die groeide meer dan alle andere economieën binnen de Europese Unie. Met als gevolg dat de vlucht van Ierse jongeren naar bijvoorbeeld Canada of Australië om er werk te vinden, gestopt is.

Maar de besparingen hebben de Ieren anderzijds hard geraakt. "De economie mag dan aantrekken. De ongelijkheid is groter dan ooit", weet correspondente Lia van Bekhoven. "De armoede is verdubbeld en het lijkt erop dat de Ieren de regeringspartijen daarvoor gaan afstraffen." Met name de Labour Party zou daarvoor de rekening gepresenteerd krijgen.

Dwingen kiezers aartsvijanden tot coalitie?

De Ierse politiek zou vandaag overigens wel eens stevig door elkaar geschud kunnen worden. Sinds het ontstaan van de onafhankelijke Ierse republiek in de jaren 20 van de vorige eeuw hebben twee grote partijen afwisselend de lakens uitgedeeld: Fine Gael en Fianna Fáil, twee economisch en sociaal conservatieve partijen.

Als we de peilingen mogen geloven, is de kans echter groot dat voor het eerst zowat een derde van de kiezers op de andere, kleinere partijen zal stemmen. Het gevolg daarvan is dat Fina Gael en Fianna Fáil wel eens samen een coalitie zouden moeten vormen, iets wat nog nooit is gebeurd.

Nog volgens de peilingen zou regeringspartij Fine Gael de grootste partij blijven. Huidig premier Enda Kenny (foto bovenaan, links) heeft echter al laten verstaan dat hij een coalitie met Fianna Fáil niet ziet zitten, wegens onoverbrugbare verschillen op ethisch en economisch vlak.

Fine Gael zal dan naar een andere partner moeten uitkijken, want de huidige coalitiepartner Labour Party dreigt flinke klappen te krijgen. Als het Kenny lukt, kan ook hij overigens een primeur meepakken. Hij zou dan de eerste Ier zijn die twee termijnen na elkaar premier is.

AFP or licensors

Na vandaag wellicht geen theekransje meer voor de leiders van Fine Gael en Labour Party. De kans dat ze opnieuw samen een coalitie kunnen vormen, is klein.