Rutten betaalt leergeld - Carl Devos

Wat bezielt Gwendolyn Rutten, voorzitster van Open VLD, eigenlijk om een Vlaamse regeringscrisis te organiseren? Velen vragen het zich af. Carl Devos, hoogleraar politieke wetenschappen, zoekt het uit.
opinie
Opinie
Aansturen van de 'opinie' teaser o.a. op de home pagina en 'opinie' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'opinie' overzichtspagina

Carl Devos doceert politieke wetenschappen aan de universiteit van Gent en becommentarieert regelmatig de politieke actualiteit voor deredactie.be.

Zoals meestal zijn er meerdere redenen. Open VLD is al een tijd stevig bezig met onderwijs. Wie de partij volgt is dan ook niet verrast door de inzet op dat dossier. Het is meer dan alleen maar strategische profilering, ze menen bij Open VLD erg wat ze zeggen.

Vorige week al waren de reserves van Rutten over het masterplan duidelijk, al koppelde ze er toen nog niet de zware politieke gevolgen aan vast. Het is begrijpelijk dat Rutten het lastig verloop van het masterplan gebruikt om een nieuwe politieke deal te forceren.

Officieel klinkt in de Wetstraat, niet eens onjuist, dat er draagvlak wordt gecreëerd, in de feiten blijft er na een kleine 20 vergaderingen tussen kabinetten verdeeldheid over dat plan. Dat opent mogelijkheden voor wie nu wel in de regering dat plan moet uitvoeren, maar niet in de vorige over het plan kon onderhandelen.

Inhoudelijk heeft Rutten een punt: dat er vooraleer kinderen in het secundair onderwijs komen nog heel wat andere problemen op te lossen zijn. Maar dat is anderzijds ook een politiek argument: wie wil kan altijd alles aan elkaar koppelen en daardoor algemene stilstand creëren.

Wie bv. de pensioenen wil hervormen kan eisen dat de arbeidsmarkt eerst aangepakt wordt. Dus is het ook te verdedigen om het secundair onderwijs nu te hervormen – er zitten trouwens elementen van het kleuter- en basisonderwijs in – en dan als een hazewind ook die andere problemen aan te pakken.

Open VLD kan zich niet verbergen achter beleidsargumenten: ze heeft nu eenmaal beslist hier een grote politieke zaak van te maken en door de koppeling van dossiers de zaken nog meer te blokkeren. Omdat ze het plan wil heronderhandelen. Als Open VLD allerlei inzichten heeft over onderwijs, dan is het nogal wiedes dat ze dit moment aangrijpt om de blauwe dada’s in het akkoord te krijgen. Stel je voor dat ze dat niet doet en de hervorming met haar instemming beslist wordt, dan kan de partij moeilijk nadien nog allerlei ideeën lanceren.

Profilering

Maar die versnelling is uiteraard mee een gevolg van interne kritiek over de gebrekkige zichtbaarheid van Open VLD in het publiek debat in het algemeen en in de regeringen in het bijzonder. Telkens de Vlaamse liberalen een idee hebben, lijkt N-VA er nog een schepje bovenop te doen. Dat die versies soms onrealistisch klinken is in de algemene beeldvorming niet eens hinderlijk voor de partij van De Wever. Dat jaagt de liberalen op.

Rutten kan terecht stellen dat al deze analyses naast de inhoudelijke kwestie van het onderwijsdebat zijn, daarom zijn ze niet per se fout.

Dus ja, deze profilering kan ook helpen – al hoeft het daarom niet de eerste drijfveer te zijn – om de Turteltaks uit het geheugen te duwen. De partij heeft immers een correcte interne analyse gemaakt over die eeuwige kwelduivel: Turtelboom heeft dat verkeerd, te voortvarend aangepakt.

Ze kwam meteen met een oplossing, terwijl ze het probleem breed op de regeringstafel had moeten leggen met de vraag: hoe lossen we die miljardenput op? Weken lang het probleem publiek laten gisten, zodat het voor het brede publiek groot genoeg was. Om het dan aan de socialisten te verbinden en met de taks als minst slechte oplossing naar buiten te komen.

Die Turteltaks is op zichzelf een uitloper van een structurele fout van Open VLD in de formatie. Een fout waarvan de zegedronken liberalen zich op dat moment te weinig bewust waren. Open VLD mocht, op voorstel van Charles Michel die anders zijn federale regering anders niet overeind kreeg, aanschuiven nadat N-VA en CD&V hun Vlaams regeerakkoord rond hadden.

Enkele komma’s en twee moeilijke ministerposten, meer zat er voor Rutten niet in. De partij moest de Brusselaar (dan nog op dat lastig departement cultuur) in de regering leveren én de minister die zonnepanelenfactuur moest regelen.

En over de zinnetjes in het regeerakkoord, ook die over het masterplan, moest de partij zwijgen. En tekenen. Die politieke vernedering zette Open VLD nadien om in een overwinning van het politiek vernuft: niemand had de Vlaamse liberalen nog een kans gegeven op Vlaamse ministerposten, en kijk nu eens ...

Eén zinnetje

Het was bovendien niet verstandig van de vorige regering om Open VLD destijds buiten die onderwijshervorming te laten. Daar was toen geen tijd voor én socialisten, christendemocraten en Vlaamsnationalisten waren er in de vorige legislatuur ook gewoon te verdeeld voor. Dat leidde tot een onafgewerkt, open compromis over de hervorming van het secundair onderwijs, waar ieder – sp.a, CD&V en N-VA – destijds zijn waarheid in las.

Wie de Vlaamse ministers dat akkoord toen hoorde uitleggen moest minstens onderwijsexpert zijn om te begrijpen wat ze eigenlijk bedoelden. En dan nog. Vaak geldt in de politiek: hoe ingewikkelder een akkoord, hoe meer verdeeld de partijen zijn die het sloten. In de vorige legislatuur was al duidelijk dat er nog veel onderhandelingen nodig waren, door de huidige regering. Onderhandelingen die men tijdens de formatie tussen CD&V en N-VA niet heeft afgewerkt. Dat er maar één klein zinnetje in het regeerakkoord over de onderwijshervorming staat is veelbetekenend.

Twijfel bij N-VA

Door die aanslepende verdeeldheid is er daarom destijds geen ‘pact’ ontstaan dat over meerderheid en oppositie heen werd gedragen. Wie zo’n cruciaal Vlaams bevoegdheidsdomein zo grondig wil hervormen moet best het meerderheidsdenken verlaten. Daarom zit Open VLD nu gewrongen met een plan waarin ze zich niet herkent. En wil ze van de nood aan verdere uitwerking een deugd maken: de liberale accenten toevoegen.

Open VLD betaalde leergeld en pakt het met onderwijs dus anders aan: ze wil het akkoord openbreken en doet dat in alle openheid, zoals ze dat beter met de Turteltaks ook had gedaan. Ze speelt in op de twijfel bij N-VA, bv. om de socialistische accenten te verwijderen, en die dan maar door liberale te vervangen.

Leergeld

Alleen neemt ze een gigantisch risico, want Open VLD is ‘surnumerair’ op Vlaams niveau. In mensentaal: niet nodig voor een Vlaamse meerderheid. Het is dus wachten op iemand die hen naar de deur wijst. Mocht Open VLD denken daarop ook de federale regering te laten vallen, dan verdwijnt die partij voor minstens een half decennium onder de kiesdrempel.

Rutten staat dus zwak in haar machtsstrijd en heeft met haar harde verklaringen een terugtrekking zeer moeilijk gemaakt. Dat weten haar coalitiepartners ook. Bovendien remt haar politiek verzet een masterplan af waarop de onderwijswereld al een tijd zit te wachten

En als Rutten straks toch haar handtekening zet onder een masterplan met enkele kleine liberale accenten, zal dat een nederlaag zijn, precies omdat ze de prijs zo opdreef. Misschien heeft Open VLD nog niet alle leergeld betaald.

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.