Hamas bouwt in ijltempo tunnels richting Israël

Hamas maakt er geen geheim van dat het in ijltempo tunnels bouwt richting Israël. Het gevaar komt dus niet langer uit de lucht, maar van onder de grond. Hoe reëel is dat gevaar en hoe gaan de bewoners van de Israëlische grensgemeenschappen daarmee om? Nicky Aerts, correspondent in Jeruzalem, ging een kijkje nemen in één van de kibboetsen aan de grens met Gaza.

Het is 21 juli 2014, 5.45 uur in de vroege ochtend als Ofer Lieberman een verontrustend telefoontje krijgt. De Gaza-oorlog van 2014 is op dat moment volop aan de gang. Leden van de terroristische organisatie Hamas hebben een tunnel gegraven die vlak bij kibboets Nir Am boven de grond komt.

Er zijn tien Palestijnen uit de tunnel tevoorschijn gekomen die in alle richtingen gevlucht zijn. Vijf zouden zich richting kibboets hebben begeven. Ofer krijgt een adrenaline-opstoot. Hij is verantwoordelijk voor dit soort noodsituaties. Qassam-raketten behoren al langer tot de dagelijkse realiteit, maar tunnels, daar was hij nog niet mee vertrouwd.

Raketten

In 2000 al worden vanuit Gaza regelmatig raketten afgevuurd richting Nir Am en Sderot. Nir Am ligt in vogelvlucht op zo’n 800 meter van de grens met Gaza. Een waarschuwingssysteem is er dan nog niet. De kibboetsbewoners brengen het er op goed geluk zonder al te veel kleerscheuren vanaf.

In 2006 komt er dan eindelijk een luchtalarm. Het geeft de bewoners wat tijd om te gaan schuilen. Vijftien seconden. Alleen kunnen ze dan nog nergens heen. Er zijn nog geen bunkers. "We lieten ons gewoon op de grond vallen en wachtten tot we een ontploffing hoorden. Van zodra we dachten dat de kust veilig was, stonden we op en gingen de schade opmeten," vertelt Ofer me in zijn kantoor. Het kijkt uit op uitgestrekte weilanden en boomgaarden. In de verte ligt Gaza City.

Het nieuwe gevaar

"Sinds 2014 zitten we met een nieuw probleem," zegt Ofer. "Tegen raketten kunnen we ons nu min of meer beschermen, maar bij de tunnels weet je gewoon niet waar ze zullen uitkomen en wanneer. Tijdens de oorlog kwamen hier plots tien Gazanen boven de grond. Wat kan je daar tegen doen? Ook het leger, dat snel ter plekke was, wist zich geen raad, want de Gazanen hadden Israëlische legeruniformen aangetrokken." Er zijn op die bewuste dag vier Israëlische soldaten om het leven gekomen. De buurt is uitgekamd en in het vuurgevecht dat erop volgde, zijn de tien Gazanen uitgeschakeld.

Geen rust

Sindsdien zijn de bewoners van Nir Am er niet gerust in. Er zijn nogal wat kibboetsbewoners die vreemde geluiden horen. Niet aan de andere kant van het elektronisch beveiligde hek dat de kibboets omsluit, maar onder hun voeten, in hun huizen.

Ofer zelf heeft nog niks gehoord, vertelt hij me, "maar we weten dat er tunnels zijn, we weten alleen niet precies waar ze zijn. Dat veroorzaakt heel veel stress, vooral bij gezinnen met kinderen. Stel je voor wat er zou gebeuren, mochten er een aantal terroristen in de kibboets binnendringen en in het rond beginnen te schieten".

Tunnelindustrie

Betty Gavri, één van de wat oudere bewoners, is erbij komen zitten. "Het leger neemt de klachten van de kibboetsbewoners heel ernstig, maar het is een uitgestrekt gebied dat ze moeten coveren", zegt ze. "We weten bovendien van de afgelopen oorlog dat Hamas tunnels gedeeltelijk voorbereid had en dat ze maar heel weinig tijd nodig hadden om ze af te werken."

Betty legt ook nog uit waarom Hamas zich toegelegd heeft op de bouw van tunnels: "De tunnels werden voor de oorlog hoofdzakelijk gebruikt om allerlei producten -levensmiddelen en wapens- vanuit Egypte Gaza binnen te smokkelen. Producten, die sinds de Egyptische en Israëlische blokkade niet meer verkrijgbaar zijn. Het was en is een economische noodzaak. Een manier van leven."

Aanvallen en ontvoeren

De tunnels aan de Egyptische grens zijn intussen voor 90 percent vernietigd of onder water gezet. Die aan de Israëlische kant zijn op het einde van de Gaza-oorlog maar gedeeltelijk verwoest en gebouwd met andere bedoelingen: aanvallen of ontvoeringen. Maar dat is niet nieuw. In 2006 al werd de Israëlische soldaat Gilad Schalit via zo’n tunnel ontvoerd en pas vijf jaar later vrijgelaten in ruil voor 1.027 Palestijnse gevangenen.

Hamas bouwt in ijltempo nieuwe tunnels en laat geen twijfel bestaan over de bedoeling ervan. Het publiceert om de zoveel tijd video’s op het net waarin tot de tanden gewapende Hamasleden zich snel door de tunnels bewegen richting Israël.

Israël spendeerde sinds 2004 al meer dan 250 miljoen dollar aan het opsporen van de tunnels. De Israëlische premier Benjamin Netanyahu probeerde deze week nog de gemeenschappen aan de grens met Gaza gerust te stellen met de mededeling dat het Israëlische leger op het punt staat een eind te maken aan de bedreiging van de tunnels. Meer details werden niet prijsgegeven.

Permanente angst

"We leven al meer dan een jaar in permanente angst. Dat laat sporen na", vertelt Betty, die tijdens de afgelopen Gaza-oorlog de hele tijd in de kibboets gebleven is. "Ik ben van nature uit geen angstig iemand, maar dit is heel erg slopend."

"De geluiden kunnen trouwens van overal komen", voegt Ofer er nog aan toe. "Ik heb me laten vertellen dat je geluid tot op twee kilometer afstand kan horen. Het is die onzekerheid die ons de das omdoet. Mijn dochter van veertien is constant ongerust, volgt het nieuws op de voet. Toen we nog geen bunkers hadden om in te schuilen, heeft ze drie jaar lang op een matras onder mijn eigen bed geslapen. Maar geef mij maar raketten."

Klachten uit Gaza

Maar ook vanuit Gaza komen er klachten. Hevige winterregen zette een week geleden de straten in Gaza blank. Op Facebook volgden er meteen berichten van Gazanen, die hun ongenoegen uitten over de slechte kwaliteit van de straten en wegen.

"Het geld voor de reconstructie van die wegen en van de vele huizen die verwoest werden tijdens de Gaza-oorlog, wordt gebruikt voor de bouw van tunnels en dat is een schande", luidde het. Bovendien storten tunnels regelmatig in tijdens de bouwwerkzaamheden. Eind januari kwamen zo nog zeven Hamas-militanten om het leven.

Vrienden voor het leven

Na het tunnelincident bij Nir Am in juli 2014 was de pers er als de kippen bij. Betty vertelt dat Ofer tijdens een tv- interview een telefoontje kreeg van een vriend van hem uit Gaza. "Die vroeg zich af of ze in Gaza helemaal gek geworden waren", aldus Betty.

"Ze komen trouwens nog altijd naar de kibboets en werken hier samen met ons. Weet je, al die relaties, zijn menselijke relaties. Op dat niveau is er geen probleem. De regeringen staan hier buiten. Die mogen dan al democratisch verkozen zijn, dat betekent nog niet dat iedereen achter hen staat."

Één van die Gazanen die in de kibboets komt werken, is Hashem Barawi. Hij is al meer dan dertig jaar bevriend met Ofer. Ik ben enigszins verrast te horen dat er nog Gazanen zijn die in de kibboetsen komen werken die regelmatig raketten vanuit Gaza te verduren krijgen.

"Dertig jaar geleden gingen we van hieruit nog allemaal naar Gaza om meubels te laten maken, om groenten en fruit te kopen, en de Gazanen kwamen naar hier. Hashem komt hier nu met zijn werkers sinaasappels opkopen. Maar hij is ook een vriend van de familie", zegt Ofer. De Gazanen die in de kibboets werken, komen met een dagpas naar Israël. Ze willen liever niet geciteerd of gefotografeerd worden. Misschien wel uit vrees voor repercussies.

Ik verlaat kibboets Nir Am met een dubbel gevoel. Ik ben opgelucht, want ik heb met mijn eigen ogen gezien dat er nog echte vriendschap bestaat tussen Palestijnen, meer bepaald Gazanen en Israëli’s. Maar ik ben ook bang voor wat die vriendschap nog te wachten staat.