Hoe kunnen de Republikeinen de "Trumpocalypse" vermijden?

Hoe dichter Donald Trump bij de Republikeinse nominatie komt, hoe groter de onrust wordt bij de partijtop. De onvoorspelbare Trump die het opneemt tegen Clinton in november is voor hen een nachtmerrie. Wat kan de partij nog doen om de voormalige realityster te stoppen? Is dat überhaupt nog mogelijk?

1. Sla de handen in elkaar

Eén duidelijke tegenkandidaat voor Trump, dat was volgens veel waarnemers de enige mogelijkheid om hem te stoppen. Maar op dat gebied beweegt er weinig.

Trump is zoals voorspeld de grote winnaar geworden van Super Tuesday bij de Republikeinen. The Donald haalde het in zeven van de elf staten waar gestemd werd. Maar een echte "Super Trump Day" werd het niet. Daarvoor deden Marco Rubio en vooral Ted Cruz, die drie staten waaronder het belangrijke Texas binnenhaalde, het net iets te goed.

Dat komt Trump eigenlijk niet slecht uit, want hij profiteert van het verdeelde veld. Mocht de winst van de vastgoedmagnaat nog groter geweest zijn, was de druk om zich te scharen achter één "anti-Trump-eenheidskandidaat" heel groot geworden. Nu is de kans klein dat er snel kandidaten uit de race stappen.

Cruz, de voorlopige nummer twee, ligt als aartsconservatieve stokebrand bovendien ook niet in de bovenste schuif bij de partijtop. Hij heeft de anderen opgeroepen om de handdoek in de ring te gooien, maar dat zal niet gebeuren.

Rubio hoopt over twee weken te scoren in zijn thuisstaat Florida, waar een pak afgevaardigden te verdienen zijn, om zo zijn campagne een nieuw elan te geven. John Kasich wacht op de voorverkiezingen in zijn staat Ohio. Ben Carson ten slotte is helemaal weggezakt, maar weet van geen ophouden.

Een belangrijke kanttekening daarbij is dat de stemmen van de kandidaten die stoppen, niet noodzakelijk naar de tegenstanders van Trump gaan. Dat hebben de voorbije maanden wel duidelijk gemaakt. Dus rest de vraag: zelfs als het op korte termijn een duel tussen twee kandidaten wordt, kan dat Trump nog van de nominatie houden?

2. Zoek een derde weg

Meer en meer prominente Republikeinen, zoals de voormalige presidentskandidaten Mitt Romney en John McCain, uiten openlijk hun ongenoegen over Trump. Senator Ben Sasse van Nebraska zei dat hij de voormalige realityster niet zal steunen, ook niet als hij de nominatie van de Republikeinse partij wint.

Aan de andere kant komen er met mondjesmaat steunbetuigingen voor Trump. Zo schaarde de voormalige kandidaat Chris Christie zich onlangs achter Trump, ondanks de felle kritiek die hij uitte in eerdere debatten. Christie kreeg al snel het verwijt een opportunist te zijn. Het is niet ondenkbaar dat nu Trump in poleposition blijft meer en meer partijleden beginnen te denken aan de voordelen van steun aan Trump, zij het uit eigenbelang (mogelijke postjes) of om de eenheid in de partij te bewaren.

(Foto: Chris Christie in de achtergrond bij Donald Trump. Zijn blik verraadt weinig enthousiasme)

Is er een derde weg? Sasse suggereerde dat hij bij Clinton vs. Trump wel heil ziet in een derde optie. Dat zou dan iemand moeten zijn die als onafhankelijke naar de kiezer trekt, met de steun van een deel van het Republikeinse partijestablishment. Een breuk binnen de partij in feite. Bovendien maakt dat een overwinning van Clinton alleen maar waarschijnlijker. De steenrijke ondernemer Michael Bloomberg is een mogelijke centrumkandidaat, maar ligt met zijn liberale standpunten slecht in conservatieve kringen.

Er is ook nog de conventie in de zomer waarop de presidentskandidaat officieel wordt aangeduid. Stel dat Trump aan kop blijft in de voorverkiezingen maar het magische aantal van 1.237 afgevaardigden niet bereikt, dan komt er een tweede stemronde op die conventie.

In de eerste stemronde moeten de afgevaardigden volgens de uitslag van de voorverkiezing in hun staat stemmen. In de tweede stemronde (en in mogelijke latere rondes) hoeven ze dat niet te doen, en dan wordt het interessant. Voor Marco Rubio, die uitgegroeid is tot de kandidaat van het partijestablishment, kan dit de weg zijn naar de nominatie.

Een dergelijke "brokered convention" komt zelden voor, omdat kandidaten gewoonlijk uit de race stappen naarmate de winnaar duidelijk wordt. De laatste keer was in 1948. Waarnemers houden er rekening mee dat het nu opnieuw kan gebeuren. Maar ook hier is een mogelijk gevolg dat Trump geen vrede neemt met de uitslag en als onafhankelijke alsnog presidentskandidaat wordt, met Hillary Clinton als lachende derde. "Als het zover komt, zijn de Republikeinen sowieso de klos", zegt Amerikawatcher Björn Soenens.

3. Gooi er veel geld tegenaan

Al wekenlang gonst het van de geruchten dat enkele steenrijke donoren, zoals de conservatieve Koch-broers, zich zouden verzamelen in een super PAC tegen Donald Trump. Tot nog toe keken die miljardairs de kat uit de boom. Zo'n super PAC zou miljoenen dollar kunnen uitgeven om het Amerikaanse publiek te overspoelen met anti-Trump-spotjes.

Waarom is dat nog niet gebeurd? Er zijn verschillende redenen. Zo hebben aanvallen op Trump tot nog toe weinig uitgehaald en is het maar zeer de vraag of ze het momentum van Trump kunnen stoppen. 

Een anti-Trump-campagne kan zelfs een tegenovergesteld effect hebben. Trump klopt zich op de borst dat hij zijn eigen campagne betaalt en onafhankelijk is van donoren, in tegenstelling tot zijn tegenstanders. Aanvallen gesponsord door het grote geld zouden dus net in zijn kaart kunnen spelen. Mogelijk houden sommigen zich ook afzijdig uit vrees voor de tegenreactie van Trump. Die tweette onlangs nog dit dreigement aan de Ricketts-familie, nadat die enkele miljoenen had geschonken aan de anti-Trump-campagne.

De tijd dringt, want als Trump blijft winnen, is er binnenkort misschien geen tegenkandidaat meer over die van de campagne kan profiteren, tenzij Hillary Clinton, maar dat is natuurlijk niet de bedoeling. Volgens Björn Soenens moet het belang van geld overigens ook niet overschat worden. "Geld maakt veel mogelijk als je campagne aanslaat, maar het is geen garantie op succes", zegt hij. "Kijk naar Jeb Bush, die had veruit het meeste geld en ligt al uit de race."

Campagnespotjes terzijde gelaten, in de Amerikaanse media is Trump niet van het scherm weg te branden. En daar komt hij vaak allesbehalve goed uit, denk maar aan de 20 minuten durende rant van talkshowhost John Oliver enkele dagen geleden (zie onder). Of nieuwswebsite Huffington Post die onder elk artikel over Trump een korte mededeling zet dat hij een leugenaar en een racist is. Zelfs met de conservatieve zender Fox News gaat Trump in de clinch. De vraag is of het allemaal veel effect heeft.

4. Wacht op die ene dodelijke fout

De ergste vijand van Donald Trump is wellicht... Donald Trump. Blunders waarop anderen afgerekend zouden worden en beschuldigingen van seksisme of racisme hebben tot nog toe zijn populariteit niet verminderd. Integendeel.

Maar blijft dat zo? Of keert het tij alsnog en doet een ondermaatse debatprestatie of nieuwe dubieuze uitspraak afbreuk aan zijn magische aura. Trump is als een komeet de hoogte ingeschoten, de val zou snel en meedogenloos kunnen zijn. Maar opnieuw, de tijd dringt.