Waarom blijft de regering kibbelen? - Ivan De Vadder

De sterkste politieke figuren - meestal partijvoorzitters - moeten in de regering, zei wijlen premier Jean-Luc Dehaene steevast. In de huidige regering is dat niet zo. Meer nog: de partijvoorzitters zien elkaar amper. Ze maken dus ook geen afspraken.
analyse
Analyse
Aansturen van de 'analyse' teaser o.a. op de home pagina en 'analyse' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'analyse' overzichtspagina

Ivan De Vadder is Wetstraatwatcher voor VRT Nieuws. Hij maakt en presenteert ook de programma's "De afspraak op Vrijdag" en "De Coulissen van de Wetstraat".

In september werd de reportage "De Logische Premier" in de reeks "De Coulissen van de Wetstraat" op Canvas uitgezonden. De politieke analyse die de reportage opleverde, was dat net de vertrouwensrelatie tussen die vier partijvoorzitters (Charles Michel, Bart De Wever, Wouter Beke en Gwendolyn Rutten) de regeringen Michel en Bourgeois op de been heeft gebracht. De voorzitters waren –tot spijt van wie het benijdt- één zomer lang acht handen op één buik.

Bovendien waren de winnaars van die onderhandelingen–volgens die analyse- de liberale partijen. Open Vld slaagde erin om, op de valreep, in te breken in de Vlaamse regering, waarover nochtans uitsluitend was onderhandeld door N-VA en CD&V. Het zetje in de rug kwam de MR-voorzitter Charles Michel die als enige Franstalige partijvoorzitter over een coalitie op het federale niveau aan het onderhandelen was.

Eén van de voorwaarden om zich bij die zogenoemde Zweedse coalitie aan te sluiten, was dat zusterpartij Open Vld ook in de Vlaamse regering kon stappen.

Van "Mokkende kleuter" naar ...

De analyse toen was ook dat de regering Michel nooit echt van de bijnaam ‘kibbelkabinet’ zou verlost worden, zolang premier Michel er niet in slaagde om een vergelijkbare vertrouwensrelatie uit te bouwen met zijn vicepremiers. Dit is de periode van de taxshift, en de eis van de CD&V om bij die verschuiving van lasten ook een vermogenswinstbelasting in te voeren.

Die eis werd op dat moment verwoord door CD&V-vicepremier Kris Peeters. De vermogenswinstbelasting stond niet in het regeerakkoord, en daarom werd Peeters ook geregeld weggezet als de ‘mokkende kleuter’ die geen premier was geworden. Peeters zou in dat beeld de rem zijn die de fiets van de regering, bestuurd door de N-VA, bleef afremmen.

"Luis in de pels" en naar ...

Het keerpunt komt er wanneer de taxshift in de zomer van 2015 wordt goedgekeurd. Weliswaar zonder vermogenswinstbelasting. Maar het akkoord over de taxshift is voor CD&V-voorzitter Wouter Beke wel het teken om de pagina van de ‘mokkende kleuter’ om te draaien.

Vanaf dat moment wordt de rol overgenomen door parlementslid Eric Van Rompuy, die niet zozeer als een ‘mokkende kleuter’ maar wel als een ‘luis in de pels’ optreedt. Van Rompuy richt zijn pijlen in de eerste plaats op de N-VA-minister van Financiën, Johan Van Overtveldt.

Oppositie binnen de meerderheid

Het tweede kantelmoment komt er nadat de massale vluchtelingenstroom in de richting van Europa op gang komt. Het is N-VA-voorzitter Bart De Wever die vanaf dat moment geregeld een afwijkende mening over het vluchtelingenbeleid vertolkt. Afwijkend van het regeringsbeleid.

Het college in Gent, de les voor de studenten van politicoloog Carl Devos, zet de toon. Terwijl de N-VA ministers Jan Jambon en Theo Francken zich binnen de regering strikt houden aan het regeringsbeleid, en zelfs de Europese regels correct toepassen; geeft voorzitter Bart De Wever een visie op het vluchtelingenbeleid die helemaal de andere kant opgaat. Tot ergernis van CD&V dat vindt dat de grootste partij van de regering ook het regeringsbeleid moet bewaken.

Een voorzitter die van buiten de regering kritiek levert op een andere regeringspartij of minister, dat wordt vanaf dan het model voor alle voorzitters van de meerderheid – behalve die van de MR, maar voorzitter Chastel houdt alleen maar de stoel van sterkhouder Charles Michel warm.

Zo gaan de aanvallen van de CD&V op het beleid van minister van Financiën Van Overtveldt naar een hoogtepunt wanneer ook CD&V-voorzitter Wouter Beke meedoet. En Open Vld-voorzitter Gwendolyn Rutten volgt spoorslags wanneer ze de onderwijshervorming van CD&V-minister Hilde Crevits wil aanpassen.

De analyse van ‘voorzitters buiten de regering’ die de ruggengraat vormen van die regeringen moet dus worden bijgesteld. De voorzitters bemoeilijken intussen het regeringswerk. Het is inderdaad de taak van zo’n voorzitter zijn om de lijn van de partij te bewaken en te verdedigen. Maar nu lijkt het wel alsof de partijvoorzitters zich alle vrijheid toemeten om kritiek te leveren op de regering, op voorwaarde dat de eigen ministers maar trouw blijven zweren aan het regeerakkoord.

Voorlopig lijkt er weinig verandering in dat model te komen. Al was het maar omdat de meerderheidspartijen (de MR op kop) tot elkaar zijn veroordeeld. En dus zal het kabinet nog wel even blijven kibbelen.

Die kruik zal zolang te water gaan tot ze barst.