25 jaar na de mishandeling van Rodney King

Het was nog voor de tijd van de mobiele telefoonbeelden, maar de videocamera was al een tijdje in omloop. George Holliday was de bezitter van zo’n toestel. En het was al na middernacht, op 3 maart 1991, toen hij vanuit zijn appartement een akelig incident opmerkte en minutenlang vastlegde op film.

Buiten op straat lag een zwarte man op de grond, omringd door vijf agenten van het Los Angeles Police Department en twee van de Californische snelwegpatrouilles. Als de camera begint te draaien, probeert de zwarte man recht te krabbelen.

Een van de agenten haalt uit met zijn wapenstok en raakt hem op het hoofd. Een tweede politieman snelt ernaartoe en mept eveneens op het slachtoffer. Alles samen krijgt de man 56 matrakslagen en wordt hij zes keer geschopt. Op de videobeelden zie je hoe een van de agenten zijn stok met twee handen vasthoudt, om meer kracht te zetten achter elke zwaai.

George Holliday bood zijn filmpje aan bij het lokale televisiestation KTLA. Vandaaruit gingen de beelden de wereld rond: "brutaal politie-optreden in Los Angeles". Brutaal en racistisch, want het slachtoffer was zwart en de agenten blank of Latino.

Rodney King was geen lieverdje

Het slachtoffer, Rodney King, was geen lieverdje. Aan de afranseling was een hitsige achtervolging vooraf gegaan, met inzet van een politiehelikopter. King had namelijk tegen hoge snelheid over de snelweg gescheurd. Toen de wegpolitie hem achterna zat, drukte hij het gaspedaal nog dieper in.

Hij had gedronken en ruim twee keer zoveel alcohol in zijn bloed als toegelaten. Later werden ook sporen van marihuana ontdekt. Bovendien was hij vervroegd vrijgelaten onder voorwaarden, na een veroordeling voor een roofoverval. De reden waarom hij uit alle macht uit de klauwen van de politie wou blijven.

Het lijkt ook vast te staan dat King, toen hij uit zijn wagen was gestapt, verzet had geboden tegen zijn arrestatie. Maar het slaan met de wapenstok begon pas, toen de agenten hem met een stroomstootwapen hadden geveld en hij al op de grond was neergezegen.

Storm van verontwaardiging

Terwijl in honderden gelijkaardige incidenten het slachtoffer aan het kortste eind zou trekken en geen haan nog zou kraaien naar het vervolg, deed het filmpje in dit geval zijn werk. Er stak een storm van verontwaardiging op en vier van de agenten die erbij waren, werden aangeklaagd voor buitensporig geweld.

Het proces ging pas een jaar later van start en toen de jury het vonnis velde - vrijspraak over de hele lijn - barstte in Los Angeles de bom. Zwarte inwoners van South Central Los Angeles koelden hun woede op auto’s, winkels en pakhuizen.

Vooral Koreaanse kruidenierszaken moesten het ontgelden in de zwaarste rassenrellen die Amerika sinds de jaren zestig nog had gezien. Maar ook blanken en Latino’s werden, in een wraaklustige razernij, aangevallen en in elkaar geslagen.

Latino’s waren trouwens tegelijk plunderaar en slachtoffer. De etnisch-raciale spanningen anno 1991 bleken veel complexer dan een simpele zwart-wit-tegenstelling. Meer dan duizend gebouwen gingen in de vlammen op, duizenden mensen raakten gewond en 53 mensen lieten het leven. De waanzin duurde zes dagen. Pas toen er marines de stad binnen trokken, kwam er een einde aan.

Er volgde toch nog een tweede proces voor een federale rechtbank, waarbij twee van de agenten alsnog veroordeeld werden voor inbreuken op burgerrechten.

Armoede en ongelijkheid blijven problemen

Rodney King zelf kon zijn status als wereldberoemd slachtoffer niet echt verzilveren. Hij bleef nog ruim vijftien jaar lang op de dool, vocht tegen een alcoholverslaving, werd veroordeeld voor een aanrijding en vluchtmisdrijf (het slachtoffer was zijn eigen vrouw) en begon pas in 2008 aan een succesvol ontwenningstraject. In juni 2012 werd hij dood aangetroffen in zijn zwembad. Hij werd 47.

Het LAPD werd na de rellen gedwongen tot een verregaande introspectie. Het korps van Los Angeles genoot al decennialang een kwalijke reputatie van geweld en corruptie, enkel New Orleans deed het waarschijnlijk nog slechter.

Het incident-Rodney King leidde tot de oprichting van tal van burgercomités die de politie in de gaten houden en misbruiken documenteren. Toch sprak het Amerikaanse ministerie van justitie eind vorig jaar nog zijn bezorgdheid uit over vermeende praktijken van "racial profiling" in LA: een ongelijke behandeling van de burgers door de politie, op basis van huidskleur en etnische achtergrond.

De politiebonden wijzen die beschuldiging van de hand. Vier agenten zijn nu voltijds vrijgesteld om dat soort klachten te onderzoeken en geen van de klachten is tot nu toe gegrond gebleken – zo voeren ze aan.

De samenstelling van het korps is intussen trouwens nog verder verkleurd: er werken nu méér agenten die behoren tot een zogenaamde minderheid (zwart, Aziatisch en vooral Latino), dan blanke agenten. Incidenten van politiebrutaliteit zullen dus minder makkelijk een simplistisch raciaal etiket krijgen. Maar de kans op gewelddadige rellen, die onvoorzien en onverwacht uitbarsten, blijft reëel.