Heeft Merkel eigenlijk wel de verkiezingen verloren? - Fabian Lefevere

Heeft Angela Merkel de verkiezingen in drie Duitse deelstaten verloren? Op het eerste gezicht natuurlijk wel. Maar bij nader inzien ontstaat een ander beeld: dat van een gepolariseerd Duitsland, waarin je voor of tegen bent, waarin amper nog een tussenweg bestaat als de vluchtelingencrisis ter sprake komt.
labels
Analyse
Aansturen van de 'analyse' teaser o.a. op de home pagina en 'analyse' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'analyse' overzichtspagina

Fabian Lefevere is eindredacteur bij deredactie.be en volgt de politieke actualiteit.

Door velen in Duitsland - zij die zich als weldenkend omschrijven - wordt het als een klap ervaren. Het rechts-populistische AfD springt in de deelstaten Rheinland-Pfalz, Sachsen-Anhalt en Baden-Württemberg fluks over de kiesdrempel, waarmee de indruk gewekt is dat de CDU van Angela Merkel is afgestraft voor het “Wir schaffen das”-beleid. Een verhaal, overigens, dat Frauke Petry van AfD meteen zo in de politieke markt zette. “Het is het catastrofale beleid van mevrouw Merkel dat de mensen de ogen heeft geopend.”

Ook hier te lande maakten sommigen meteen die conclusie. De staatssecretaris voor Asiel en Migratie Theo Francken (N-VA) bijvoorbeeld, die prompt tweette dat de Duitse kiezer het beleid van Merkel heeft afgestraft. Het adagium van Bart De Wever indachtig, die zelfs al het politieke einde van de Duitse bondskanselier voorspelde.

De vraag is of de analyse dat Merkel is afgestraft ook echt klopt.

Wishy-washy

Op het eerste gezicht natuurlijk wel. Zeker in Saksen-Anhalt – in het sowieso naar rechts neigende oosten van het land – krijgt CDU een klap(je), en stoomt AfD meteen door naar de tweede plek in het peloton. Dan is de conclusie inderdaad snel gemaakt: Merkel is afgestraft, ook al omdat haar CDU in de andere deelstaten verlies pakt en bijvoorbeeld Julia Klöckner, beschouwd als de kroonprinses of de Hoffnungsträgerin zoals dat zo mooi heet, het niet kan waarmaken.

Op het tweede gezicht ontstaat een ander, uitdagender beeld: niet dat Merkel gewonnen heeft, verre van, maar wel dat ze amper is afgestraft voor haar beleid. De werkelijke conclusie is dat partijen en personen met een wishy-washy-mening, met een enerzijds-anderzijdsopstelling wegdeemsteren. Of je bent voor de Wilkommenskultur, of je bent tegen.

De regionale CDU's

Neem nu de resultaten van de drie regionale afdelingen van CDU.

In Rheinland-Pfalz bijvoorbeeld lijdt Julia Klöckner een nederlaag. Dat is erg pijnlijk: Klöckner wordt hier en daar als mogelijke opvolgster van Angela Merkel genoemd. Maar verdedigde zij aanvankelijk nog fel de koers van Merkel, dan nam ze de voorbije weken – met tegenvallende peilingen in het achterhoofd – afstand van de leider in Berlijn. Waardoor het niet meteen duidelijk was wat ze precies dacht.

Hetzelfde beeld bij de CDU in het heel erg industriële Baden-Württemberg: bijna twaalf procent eraf, een mokerslag dus. De CDU-voorman daar was Guido Wolf, een kleurloze politicus die er de voorbije maanden zorg voor droeg afstand te nemen van Merkel. Hij pleitte ervoor om niemand meer door te laten via Oostenrijk en was van mening dat vluchtelingen die in Duitsland arriveren geen geld hoeven te krijgen.

In Saksen-Anhalt is het beeld anders: daar houdt CDU min of meer stand, ondanks de vloedgolf van AfD. Dat resultaat is koren op de molen van degenen die menen dat de vluchtelingenkoers van Merkel is afgestraft. In Saksen-Anhalt – in het oosten van Duitsland, dat hoe dan ook veel meer naar rechts leunt - was de CDU kritisch voor Merkel, en daar is de partij beloond voor die koers.

Geen lijn te trekken

Tegelijkertijd blijkt uit het bredere beeld dat er eigenlijk geen lijn te trekken is in de resultaten. Misschien, wie weet, hebben de Duitsers in de drie deelstaten ook wel gekozen op basis van regionale thema’s en figuren. Stel je voor. En heeft niet alles te maken met de vluchtelingenproblematiek.

De resultaten zijn hoe dan ook heel erg divers. Overal wint AfD, en CDU doet dat nergens (zelfs al kunnen ze nog overal in de deelstaatregeringen belanden). Maar in Baden-Württemberg scoren de groenen van minister-president Winfried Kretschmann sensationeel goed: 32 procent, of bijna acht meer dan de vorige keer. Op andere plekken scoren ze een stuk minder. In Rheinland-Pfalz doet de SPD het dan weer goed, al loopt het elders slechter af. Zowel SPD als die Grüne zijn partijen die de Wilkommenskultur van Merkel omarmen, meer nog misschien dan Merkel zelf.

Twee derde van de Duitsers die gisteren gingen stemmen, hebben voor “pro-vluchtelingenpartijen” gestemd. Als er één conclusie te trekken valt, dan wel dat het land meer dan ooit gepolariseerd is. Dat je voor of tegen bent. Zeker in Duitsland is er op dit moment geen tussenweg.