Is Eyskens-doctrine een boemerang voor CD&V? - Bart Maddens

Oud-premier Mark Eyskens stelde hier in een essay voor om een nieuwe staatshervorming te blokkeren. Hoogleraar Bart Maddens vindt deze Eyskens-doctrine getuigen van een gebrek aan verantwoordelijkheidszin en roept CD&V op om klare wijn te schenken.
labels
Opinie
Aansturen van de 'opinie' teaser o.a. op de home pagina en 'opinie' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'opinie' overzichtspagina

Bart Maddens doceert politieke wetenschappen in Leuven. Hij volgt de communautaire discussies op de voet.

Mark Eyskens wil tot elke prijs verhinderen dat er in 2019 een zevende staatshervorming komt. Dat betekent dat we het nog tot minstens 2024 zullen moeten stellen met de miskleun die de zesde staatshervorming was.

Vorige week nog werd die zesde staatshervorming met de grond gelijk gemaakt in een uitgebreid dossier van het tijdschrift Le Vif. Het is gebaseerd op een studie van een reeks Franstalige grondwetsspecialisten, onlangs verschenen als dossier van het gereputeerde Journal des Tribunaux. De staatshervorming blijkt een hallucinant samenraapsel van halfslachtige bevoegdheidsoverdrachten.

Wat men met de ene hand gaf aan nieuwe bevoegdheden nam men met de andere hand weer terug via allerlei uitzonderingen en kronkelige regelingen. Het resultaat is een waanzinnig complex kluwen dat zelfs juristen niet meer kunnen ontwarren.

Grondwettelijk Hof

Een mooi voorbeeld daarvan gaf ik vorig jaar al op knack.be: de gewesten worden bevoegd voor de verminderingen van de werkgeversbijdragen voor de sociale zekerheid, maar de structurele verminderingen blijven federaal, met uitzondering van de structurele verminderingen voor de bagger- en sleepvaartsector en een aantal andere sectoren die wel regionaal worden, met uitzondering evenwel van de structurele verminderingen voor de bagger- en sleepvaartsector voor werknemersbijdragen die toch federaal blijven: een uitzondering op de uitzondering op de uitzondering!

Le Vif publiceert nu een deprimerende, over vijf pagina’s uitgesmeerde lijst van soortgelijke krakkemikkige regelingen. De gevolgen daarvan zijn nu al voelbaar in het beleid. De verschillende Belgische overheden raken voortdurend verstrikt in quasi onoplosbare bevoegdheidsconflicten. Naarmate de zesde staatshervorming op kruissnelheid komt en de deelstaten effectief hun nieuwe bevoegdheden uitoefenen zal dit onvermijdelijk leiden tot een tsunami aan rechtszaken voor het Grondwettelijk Hof.

Institutionele vuilnisbelt

Als gevolg van de zesde staatshervorming zal België de komende jaren steeds dieper wegzinken in het institutionele moeras. Daardoor zal het steeds moeilijker worden om een normaal beleid te voeren. In het licht van dit alles getuigt Mark Eyskens’ botte oproep om een nieuwe staatshervorming vooraf te saboteren toch wel van een zeker gebrek aan verantwoordelijkheidszin.

Hij roept zelfs op om geen enkel grondwetsartikel voor herziening vatbaar te stellen. Dat is des te schrijnender omdat zijn eigen partij een loodzware verantwoordelijkheid draagt in het creëren van de institutionele vuilnisbelt die België vandaag is.

Volgt CD&V de Eyskens-doctrine?

Je zou dan ook verwachten dat uitgerekend CD&V – onder het motto ‘de institutionele vervuiler betaalt’ – zich extra zou inspannen om die vuilnisbelt op te ruimen. Maar het tegendeel is het geval. CD&V heeft kennelijk oor naar de Eyskens-doctrine en stuurt aan op een verdere communautaire stilstand na 2019. Want in de ontwerpteksten voor het partijcongres dit najaar wordt er niet of nauwelijks over een nieuwe staatshervorming gesproken.

Het probleem ten gronde is dat men bij de zesde staatshervorming niet heeft durven te kiezen tussen twee modellen: een confederaal model waarbij het zwaartepunt bij de deelstaten ligt en een echt federaal model met een sterk centraal gezag. De zesde staatshervorming cultiveerde vooral “L'art de ne pas choisir”, om het te zeggen met de woorden van de hoger aangehaalde Franstalige constitutionalisten.

Hiërarchie?

Alle specialisten zijn het erover eens dat de huidige hybride situatie niet werkbaar en niet houdbaar is. Bij een volgende hervorming zal het model ofwel moeten kantelen naar een echt federaal of naar een echt confederaal systeem. Mark Eyskens is duidelijk voorstander van het eerste model, al blinken zijn voorstellen ter zake niet altijd uit in helderheid.

Bovendien zou ook het omvormen van België tot een echte federatie, bijvoorbeeld door een normenhiërarchie in te voeren, enkel kunnen via een staatshervorming. Maar net die staatshervorming wil Eyskens nu blokkeren.

Duidelijkheid

CD&V zelf heeft al in 2001 een heel andere keuze gemaakt, meer bepaald voor het confederale model. Sindsdien streeft de partij ernaar om het zwaartepunt van de politiek bij de deelstaten te leggen, wat vandaag overduidelijk niet het geval is. De partij noemt dat het ‘positieve confederalisme’, in contrast blijkbaar met het ‘negatieve’ confederalisme van de N-VA.

Natuurlijk heeft elke partij het recht om van gedacht te veranderen. Misschien volgt CD&V ook wat dat betreft haar oud-premier en kiest ze voortaan voor een echt federalisme met een sterk centraal gezag. Maar als dat zo is, dan zou het goed zijn dat CD&V daarover klare wijn schenkt, zodat de Vlamingen weten waar ze aan toe zijn.

Als de partij daarentegen blijft vasthouden aan het confederalisme, dan mag worden verwacht dat ze tegen 2019 duidelijk maakt wat dat precies inhoudt en hoe dat kan worden gerealiseerd. Er is met andere woorden nood aan een ‘operatie Vuye-Wouters’ binnen CD&V.

De houding van CD&V lijkt vandaag vooral ingegeven door kortzichtige electorale berekening. Door zich te distantiëren van de communautaire eisen van de N-VA hoopt CD&V de aartsvijand te isoleren. Stemmen voor de N-VA is stemmen voor opnieuw 541 dagen van communautaire impasse, zal de boodschap zijn.

Dat is strategisch gezien enigszins begrijpelijk. Maar van een staatsdragende partij als CD&V mag toch meer verantwoordelijkheidszin worden verwacht.

Het is een gemakkelijke voorspelling dat de nucleaire fall-out van de zesde staatshervorming tegen 2019 nog duidelijker zal zijn dan vandaag en nog meer schadelijke gevolgen zal hebben voor het beleid. Het zou weleens kunnen dat de Vlaamse kiezer vooral zal kijken in de richting van de voormalige kartelpartners N-VA en CD&V om het land diepgaand te hervormen en uit het institutionele moeras te trekken. Dan dreigt CD&V de Eyskens-doctrine als een boemerang in het gezicht te krijgen.

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.