Meest recent

    Vluchtelingen: Verkoopt Europa zijn ziel? - Inge Vrancken

    Het moet een EU-top van de waarheid worden. De Europese leiders praten over het akkoord met Turkije om vluchtelingen tegen te houden. Maar er is veel scherpe kritiek op dat voorstel. Inge Vrancken bekijkt de argumenten van voor- en tegenstanders.
    analyse
    Analyse

    Inge Vrancken is buitenlandverslaggever bij VRT Nieuws en volgt het Midden-Oosten en dus uiteraard ook de vluchtelingencrisis.

    Straks komen de Europese leiders weer samen in Brussel voor een topontmoeting met als hoofdagendapunt de vluchtelingencrisis. Op tafel ligt het actieplan dat de Europese Unie wil afsluiten met Turkije. Dat plan moet ervoor zorgen dat de stroom vluchtelingen naar Europa stopt of op z’n minst sterk afneemt.

    Zal de deal er komen? Zelden was er zo veel kritiek op de Europese aanpak. Mensenrechten­organisaties trekken massaal aan de alarmbel, en ook enkele EU-lidstaten uiten luidop – elk hun eigen – bedenkingen. Europa op één lijn: het lijkt niet voor vandaag te zijn.

    Bestemming: Griekenland, EU

    Op Pisa-beach, niet ver van de Turkse kuststad Dikili, liggen de bezittingen van vluchtelingen verspreid over het strand. Wat reddingsvesten, nog intact of gescheurd, hier en daar een kinderschoen, een zuigfles, een medisch dossier uit Pakistan op naam van patiënte ‘Latifa’, een schriftje met rekenoefeningen met Arabisch gekrabbel erbij: het zijn bezittingen van vluchtelingen die niet alles mee konden – misschien mochten - nemen op hun tocht van de Turkse kust naar Lesbos, het Griekse eiland vlakbij.

    Doel: de Europese Unie, voor veel vluchtelingen ‘het beloofde land’. De vluchtelingenbootjes blijven vertrekken van Turkije naar Griekenland, terwijl in Brussel vergaderd wordt tussen de Europese Unie en Turkije.

    Andere smokkelroutes

    Europa wil met Turkije afspreken dat alle vluchtelingen die – met een dure, illegale en gevaarlijke overtocht – aankomen in Griekenland, teruggestuurd worden naar Turkije. In ruil zal Europa evenveel vluchtelingen uit de Turkse opvangkampen opnemen. Een ruiloperatie die het signaal moet geven dat het geen enkele zin heeft om die dure smokkelboot te nemen, een operatie die de smokkelindustrie eindelijk op de knieën moet brengen.

    Je kan de redenering van de “one in-one out” deal ook omdraaien: Europa zal pas – en enkel en alleen - een Syrische vluchteling opnemen vanuit Turkije wanneer een andere Syrische vluchteling eerst z’n leven riskeert om via smokkelwegen Europa te bereiken. Daarnaast lijkt het ook ijdele hoop om de “smokkelbusiness” die al veel en veel ouder is dan de Syrische crisis, te kunnen stoppen met politieke akkoorden.

    Smokkelaars zijn al lang hun nieuwe routes aan het bedenken en plannen. Als de zee tussen Turkije en Griekenland “dicht” gaat, dan varen ze binnenkort vanuit Egypte of Libië. Die tocht is langer en gevaarlijker. Maar wie vastberaden is om Europa te bereiken, is bereid dat risico te nemen.

    Of ze varen niet meer naar Griekenland maar wel weer naar Italië, zoals bij het begin van de vluchtelingenstroom. Of erover nagedacht is wat met díé vluchtelingen zal gebeuren – die niet vanuit Turkije komen en niet naar Griekenland reizen – is niet duidelijk. Het is geen denkbeeldig scenario. De voorbije dagen zijn voor de kust van Sicilië 2.400 vluchtelingen gered door de Italiaanse kustwacht.

    Veel vragen

    Er blijven veel vragen bij de praktische uitvoerbaarheid van deze mogelijke deal. Daarnaast zijn er morele en juridische vragen. Hulporganisaties voeren campagne tegen het mogelijke akkoord met #StopTheDeal en #EuropeanBlackDays. Met deze mogelijke deal staan voor hen de basisprincipes op de helling van internationale bescherming voor mensen die op de vlucht zijn voor oorlog of vervolging.

    Maar er zijn ook juridische bezwaren volgens sommigen. Zij zeggen dat het niet strookt met internationale én Europese wetgeving om aan collectieve uitwijzing te doen van een groep vluchtelingen, zonder daarbij de individuele verhalen na te trekken. “De maatregel kan wel omdat die een crisismaatregel is en dus van beperkte duur”, zegt Eurocommissaris Frans Timmermans. Moet blijken of dat EU-lidstaten als Spanje en Frankrijk overtuigt.

    Daarnaast rijst de vraag of je Turkije als een “veilig land” kan beschouwen om vluchtelingen en asielzoekers naar terug te sturen. “Neen”, zeggen mensenrechtenorganisaties. Voor hen is dat duidelijk.

    Turkije is een land dat Koerdische strijders van de PKK bombardeert en daarbij ook een deel van de Koerdische burgerbevolking terroriseert, een land waar regeringskritische pers niet toegelaten is: mediabedrijven worden overgenomen, kritische journalisten worden opgepakt.

    En datzelfde lot ondergaan ook activisten en academici die niet-gewenste meningen uiten, die ‘verdacht worden van banden met terroristen’. Gisteren nog zijn academici gearresteerd – 3 Turkse en 1 Britse – omdat ze een petitie hadden ondertekend waarin ze protesteerden tegen de militaire acties in het zuidoosten van Turkije (die gericht zijn tegen de Koerdische PKK en waarbij ook burgerslachtoffers vallen).

    Turkije is ook een land dat niet alle VN-afspraken over vluchtelingen volgt. Voorstanders van een akkoord met Turkije ontkennen deze kritiek vaak niet, maar voegen eraan toe dat Turkije wel een veilig land is voor vluchtelingen en/of asielzoekers.

    Ja-knikken op Turkse eisen

    Waar Europa vorige week ja leek te knikken op die voorwaarden, is dat geknik nu iets minder uitgesproken, maar het blijft wel ja-geknik: visum-liberalisering: ja, als Turkije aan 72 gestelde voorwaarden voldoet; toetredingsgesprekken: dat blijft nog wat vaag; 6 miljard euro: zeker niet in één keer, wel in schijven waarbij telkens resultaten voorgelegd moeten worden. Volgende vraag is hoe Turkije op die aanpassingen zal reageren.

    Alsof het allemaal nog niet ingewikkeld genoeg is, dreigen nu de Cyprioten roet te gooien in het Europees-Turkse eten: als Turkije versnelde onderhandelingen wil over EU-toetreding, zal Ankara toch eerst Cyprus moeten erkennen, zegt de Cypriotische president Anastasiades. En zo wordt de stapel van betrokken dossiers als het gaat over Syrië en de vluchtelingencrisis nog wat hoger.

    Dat Turkije een belangrijke rol speelt in wat Europa ziet als een oplossing voor zijn vluchtelingencrisis, is duidelijk. En dus hangt er ook een prijskaartje aan. Turkije eist niet langer 3 maar wel 6 miljard euro om het merendeel van de vluchtelingen te blijven opvangen. (Niet vergeten dat er in Turkije nu 2,7 miljoen Syrische vluchtelingen geregistreerd zijn. Zowat 15% van hen is ondergebracht in vluchtelingenkampen en Turkije heeft al miljarden geïnvesteerd in die opvang.)

    Daarnaast eist Turkije ook dat de onderhandelingsgesprekken over Turkse toetreding tot de Europese Unie versneld worden. En tegen eind juni moeten de Turken zonder visum naar de Europese Unie kunnen reizen.

    Water zoekt z’n weg

    Dé hamvraag blijft in welke mate een akkoord met Turkije het vluchtelingenprobleem – over beter gezegd: de verdeeldheid binnen Europa – zal oplossen. Vluchtelingen zullen niet verdwijnen, in het niets oplossen, omdat Europa hen niet wil.

    Zolang er oorlogen zijn, zolang er grote ongelijkheid is, zullen mensen op zoek gaan naar een ander, naar een beter leven. Als het ene gat gedicht wordt, wordt gezocht naar een ander gat. Zoals water altijd z’n weg zoekt.

    Een akkoord met Turkije – als het er al komt én als het dan ook nog uitgevoerd wordt – kan een tijdelijke, een gedeeltelijke oplossing zijn. Het is geen definitieve oplossing. Maar daar is Europa nu niet mee bezig. Die stroom – vanuit Turkije – moet eerst afnemen. Dat kan enkel met de hulp van Turkije. Als het moet, gaan de Europese principes dus (even) in de kast.