Hoe Poetin de Krim verleidt - Jan Balliauw

Vandaag deel twee van een reeks over de annexatie door Poetin van de Krim twee jaar geleden. Rusland probeert de Krim uit het isolement te halen. Jan Balliauw reisde terug om reportages te maken voor het Journaal. Hij schreef er ook analyses over.
labels
Analyse
Aansturen van de 'analyse' teaser o.a. op de home pagina en 'analyse' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'analyse' overzichtspagina

Jan Balliauw is diplomatiek en militair redacteur bij VRT Nieuws. Hij was enkele jaren correspondent in Moskou.

Een brug

De werkzaamheden voor de brug over de straat van Kertsj vorderen zichtbaar. Staande op het dak van het ondergrondse fort van Kertsj, gebouwd in het midden van 19de eeuw door tsaar Aleksander de Tweede, zijn de voorbereidingen goed te zien. Op een landtong heien gigantische machines funderingspalen in de grond. Telkens een paal weer wat dieper de grond wordt ingeslagen, verspreidt zich het geluid van een soort bomontploffing over de zee-engte.

Dag en nacht wordt gewerkt aan een technische brug. Tegen eind 2018 moet de gigantische brug voor weg- en treinverkeer klaar zijn. De Krim zal dan een landverbinding hebben met het Russische vasteland.

Nu moet het weg- en treinverkeer met een ferryboot naar het Russische vasteland. In de zomer staan hier lange rijen. Vandaag, tijdens het toeristische laagseizoen, is het redelijk rustig. De wachttijden zijn ook verminderd door een verhoogde frequentie van de veerboten. Het hele proces van inscheping is daarenboven versneld door voorafgaande reserveringen via internet.

Bussen mogen niet meer aan boord zodat ze de inscheping niet vertragen. Passagiers moeten uitstappen en aan de andere kant staan bussen klaar om ze op te vangen. Maar het veer is kwetsbaar. Bij stormweer kunnen de veerboten de oversteek niet doen en dat gebeurt geregeld, want de straat van Kertsj staat bekend om zijn grillig weer. 

Polarisatie

Ik doe de oversteek niet alleen om een reportage over het veer te maken, ook om geld af te halen. Want op het Russische vasteland werken mijn bankkaarten wel. Aan de enige bankautomaat in de ferryterminal in Port Kavkaz staat een lange rij.

Een man uit Sevastopol zucht diep. Hij heeft al ettelijke keren zijn kaart opnieuw in de machine gestoken. Maar die geeft maar 5000 roebel per keer. Ook ik moet een tiental keer de operatie herhalen om voldoende roebels cash in handen te krijgen.

Als ik op de terugweg met enkele passagiers praat, is er niemand die aanstoot neemt aan de toch wel moeizame verbinding. "We hebben erger meegemaakt in de jaren negentig, en binnenkort wordt alles beter als de brug af is," zegt een jonge vrouw met een brede glimlach. Een grote meerderheid van de inwoners op de Krim is voorlopig nog altijd bereid te prijs te betalen voor wat zij de hereniging met Rusland noemen. "Kijk naar wat er gebeurt in Oost-Oekraïne," zegt een man. "Bij ons had het nog veel erger kunnen zijn."

Steeds maar weer hoor ik het verhaal over de zogenaamde bedreiging die uitging en uitgaat van de nationalisten en de fascisten die volgens veel inwoners van de Krim nu aan de macht zijn in Kiev. De termen nationalisme en fascisme werken nog altijd als een rode lap voor veel Russen. En de discussie is zo gepolariseerd, ook in Oekraïne, dat niemand nog bereid is te luisteren naar de andere kant.

"Ik kan niet meer spreken met mijn schoonbroer die in Oekraïne leeft," vertelt me een vrouw in Sevastopol. "Onze standpunten staan diametraal tegenover elkaar."

Te Russisch

Toen ik 2 jaar geleden in de Krim was, net na de machtsovername door Maidan, trof me de achterstand en de gebrekkige infrastructuur. In heel Oekraïne liet die te wensen over maar het schiereiland was er veel erger aan toe dan de rest van het land.

De inwoners van de Krim waren trouwe kiezers van de Russisch-gezinde Partij van de Regio’s en moesten niet gepaaid worden met dure infrastructuurwerken. Ze hadden ook geen invloedrijke politici die in Kiev hun stem konden laten gelden bij het uitdelen van cadeaus. Janoekovitsj sluisde bijvoorbeeld veel geld naar zijn thuisbasis Donetsk dat tot twee jaar geleden nog kon uitpakken met een helemaal vernieuwde en veel te grote luchthaven, intussen overigens helemaal tot puin herleid.

De Krim werd al die jaren aan zijn lot overgelaten. Het was niet meteen een goede PR-operatie van Kiev om de altijd al sterk pro-Russische inwoners van de Krim te overtuigen dat ze in Oekraïne uiteindelijk beter af waren.

Met hulp van de Russen

Nu twee jaar later is er zichtbare vooruitgang. De wegen worden aan een gestaag tempo vernieuwd. Om het tekort aan stroomvoorziening op te vangen heeft Rusland grote mobiele generatoren aangevoerd. Onder de straat van Kertsj wordt een zogenaamde ‘energiebrug’ aangelegd die de Krim moet aansluiten op het Russische elektriciteitsnet.

Op weg naar Kertsj zijn de nieuwe pylonen zichtbaar die elektriciteit vanuit Rusland naar de ganse Krim moeten brengen. Pompen zorgen voor drinkwater. Er is nog veel werk aan de winkel maar de Russische investeringen beginnen vruchten af te werpen, en dat zien de inwoners van de Krim natuurlijk.

Er is licht aan het einde van de tunnel, denken ze. De generatoren die in het centrum van Simferopol ’s avonds een hels lawaai verspreiden, zien ze als een tijdelijk ongemak. Zonder generator mag overigens geen enkel restaurant of café de deuren open houden na zonsondergang.

Nieuwe toeristen

Het toerisme in de Krim, traditioneel een belangrijke bron van inkosten, is flink afgenomen. Oekraïners blijven weg, buitenlanders ook door de sancties. Jalta was vroeger bijvoorbeeld een geliefde aanlegplaats voor cruiseschepen, maar zij vermijden het schiereiland.

De lokale McDonalds op de zee promenade is gesloten door de sancties. Individuele vakantiegangers uit het Westen moeten al zakken vol met cash geld meebrengen om tijdens hun reis hun verblijfskosten te betalen.

Maar intussen is er nieuw soort toerisme gekomen, dat van Russen met redelijk wat geld. In Jalta staan op verschillende plaatsen nieuwe hotels in de steigers. "De kwantiteit is afgenomen, maar de kwaliteit van de toeristen is toegenomen," zegt een hotelmanager die twee jaar geleden vanuit Moskou naar de Krim is gekomen. Hij toont me trots zijn nieuw gebouw dat een jaar geleden is geopend. In zijn viersterrenhotel kost een gewone kamer rond de 25O € (met zicht op zee). "Voor de zomer zitten we helemaal vol," zegt hij met een brede glimlach.

Russische toeristen hebben niet af te rekenen met de beperkingen van de westerse sancties. Hun kaarten werken wel overal. En Moskou heeft er voor gezorgd dat vliegtuigtickets naar de Krim redelijk goedkoop zijn door het aantal vliegverbindingen drastisch uit te breiden.

De vernieuwing van de luchthaven van Simferopol is ook een van de prioritaire Russische investeringen om de ontwikkeling van het schiereiland te stimuleren.

Het politieke klimaat op de Krim is er niet opener op geworden. Als ik in restaurants met mensen over politieke kwesties praat, daalt plots het geluidsniveau. Telkens de naam Poetin valt, kijken mijn gesprekspartners even rond om zich er van te vergewissen dat niemand mee luistert.

Mensen die een pro-Oekraïense houding aannemen, zijn ofwel vertrokken of doen er het zwijgen toe. "De spelregels zijn duidelijk: kritiek leveren op de politiek is een rode lijn die je niet mag overschrijden. Als je dat wel doet, kies je eigenlijk voor de noordelijke corridor," zegt een kennis me, een soort codetaal gebruikend om toch maar het woord Oekraïne niet te moeten uitspreken.