Wat ging er mis met de evacuatie van het metronet? - Fabian Lefevere

De MIVB heeft een bommetje gegooid met haar uitspraak dat ze geen opdracht gekregen heeft – van niemand – om op de ochtend van de aanslagen in Brussel het netwerk te ontruimen. Hoe kan dat? En wie had er moeten communiceren, wie is in de fout gegaan? Dat belooft het kabinet van minister van Binnenlandse Zaken Jan Jambon uit te spitten, maar duidelijk is dat de loodzware Belgische structuren niet geholpen hebben.
labels
Analyse
Aansturen van de 'analyse' teaser o.a. op de home pagina en 'analyse' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'analyse' overzichtspagina

Fabian Lefevere is eindredacteur bij deredactie.be en volgt de politieke actualiteit.

De structuren in dit land zijn op een doordeweekse dag onderdeel van de nationale folklore. Behalve als weer eens een communautaire crisis het land verlamt. Of als een aanslag in de hoofdstad plaatsvindt, en er snel moet opgetreden worden. Dan worden die structuren plots bittere ernst. Zo ook nu. Na de melding van de Brusselse vervoersmaatschappij ontstond grote verwarring. Wie is hier in de fout gegaan? Wie had moeten communiceren? Het crisiscentrum? Of toch het Brusselse Gewest? En klopt het wel dat er niet gecommuniceerd is?

Voor we proberen een antwoord op een aantal vragen te geven, toch even dit. Het is wellicht niét zo dat een vlottere communicatie mensenlevens had gered. Om 08u50 besliste het crisiscentrum tot de evacuatie van het metronet, een beslissing die volgens Binnenlandse Zaken om 09u04 aan de MIVB is meegedeeld. (Of niet, als je de vervoersmaatschappij gelooft). Hoe dan ook zat de kamikaze op dat ogenblik al op de metro, en zou hij hoe dan ook zijn slachtoffers gemaakt hebben. Om 9u11 ging de bom af.

Maar dat wist op dat moment natuurlijk niemand. De vraag wordt er niet minder pertinent om: wie had op dat ogenblik moeten communiceren? En waarom is dat niet gebeurd? Jan Jambon had een kort en bondig antwoord klaar, toen hij na de persconferentie van het crisiscentrum met de vraag geconfronteerd werd. “Dat is voor het Brussels Gewest.” Waarop hij doorliep.

Klopt dat wel? Nee, antwoorden verschillende experten, op geen enkele manier zelfs. Bij dit soort van veiligheidskwesties is het altijd het crisiscentrum – dat onder de voogdij van Binnenlandse Zaken valt - dat communiceert. Het was het crisiscentrum dat de scholen verwittigde op die bewuste dag, en het was het crisiscentrum dat (via de federale politie) de NMBS opdracht gaf om te evacueren.

Later op de dag stuurde Jan Jambon zijn initiële uitspraken bij. Op het kabinet was te horen dat de hele communicatieketen zal onderzocht worden. “We zullen nagaan wie een fout heeft gemaakt. En of er überhaupt wel een fout gemaakt is”. Want ook dat is natuurlijk een mogelijkheid: dat er een bevel tot evacuatie is gegeven, en dat het niet is aangekomen. Dat onderzoek kondigt zich in principe als niet al te moeilijk aan: volgens verschillende bronnen bestaat er een precies draaiboek voor dit soort van situaties.

Hoe dan ook zorgde de melding van de MIVB voor grote zenuwachtigheid. Niemand wil openlijk reageren, uit angst om in de vuurlinie te belanden. Niet het crisiscentrum zelf, niet de federale politie, en zelfs niet een handvol experten wilden on the record commentaar geven.

Ook Brussels minister-president Rudi Vervoort gaf niet thuis, ondanks herhaaldelijke vragen. De PS’er is een cruciale speler in deze kwestie: hij heeft ook veiligheidsbevoegdheden, het gewest heeft trouwens een vertegenwoordiger in het crisiscentrum en Vervoort zou even voor negen op de hoogte zijn gebracht van de intentie om te evacueren. Maar vanuit het Brussels gewest was er evenmin contact met de MIVB, zo valt te horen bij de vervoersmaatschappij.

Voor conclusies is het wat vroeg, daarvoor dient het onderzoek van Binnenlandse Zaken afgewacht te worden. Maar het lijkt wel duidelijk dat de structuren een efficiënt optreden niet bevorderd hebben.

Nog een vraag daarover: hoe komt het eigenlijk dat er 14 (veertien) minuten verstreken tussen de beslissing om de metro te evacueren en de melding daarvan aan de MIVB (er even van uitgaand dat die er was)? In de gegeven omstandigheden lijkt dat een eeuwigheid. “Ook dat”, klinkt het op het kabinet van Jambon zullen we evalueren.

Overigens ontving de NMBS wél een vraag tot evacuatie. Die kwam van de spoorwegpolitie, een onderdeel van de federale politie, die een plekje heeft in het crisiscentrum. De NMBS wilde zelf geen details geven over de precieze timing, maar dat is makkelijk gecheckt. Pas om 10u01 gaat het Schumannstation dicht, om 10u07 werd de Noord-Zuidas onderbroken en in diezelfde minuut gaan de drie grote stations toe. Om 10u19 zijn alle stations in de zone Brussel gesloten.

Overigens werd ook die beslissing om te evacueren, net als voor het metronetwerk, om 08u50 al genomen. Waarom duurde het zo lang voor er effectief gehandeld werd? Allemaal pertinente vragen waarop de overheid best een snel antwoord biedt, geheel in de geest van transparantie die ze de voorbije dagen aankondigde.