Kan een soap de wereld veranderen? - Maja Wolny

Kunst kan de wereld veranderen, maar ook een soap kan dat, alvast in Polen en Turkije. Niet langer Europa is in succesrijke soaps het stichtende voorbeeld, maar wel de eigen toekomst of het eigen verleden is glorieus. Een Turkse soap verovert de wereld, maar niet het West-Europa.
labels
Opinie
Aansturen van de 'opinie' teaser o.a. op de home pagina en 'opinie' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'opinie' overzichtspagina

Maja Wolny is een Pools-Belgische schrijfster. Ze werkt en woont met haar Belgische man en kinderen in Kazimierz Dolny, in het oosten van Polen.

Hedendaagse filmreeksen vertellen op een simpele manier over de complexiteit van onze wereld en waarschijnlijk daarom houden we zo veel van “Borgen” of “House of Cards”. De kijker in België weet het nog niet, maar de toekomst behoort de Oost-Europese TV-reeksen toe: een nieuwe televisionele stem die geschiedenis en toekomst met elkaar verbindt.

Op prima aprilis, één april dus, had “Eén” een leuke grap. Eén maakte de argeloze kijker wijs dat successoap “Thuis” eindelijk internationaal gaat. De Britten zouden stevige interesse betonen en zo ook de Polen, dankzij de evidente link met het personage Waldek.

Maar in Polen wordt er echt en ernstig over een andere serie nagedacht: een prestigeproject dat recent gelanceerd werd op de tv-beurs in Cannes, een nieuwe serie met de ronkende titel “Polska 2050”.

Belg zkt werk in Polen

In deze fictiereeks wordt Polen de nieuwe economische grootmacht van het Europese continent. De serie vangt aan met een symbolisch teken van Poolse dominantie: de reprezentacja, de Poolse nationale voetbalploeg, klopt Brazilië. In de volgende afleveringen komen er andere verrassingen: de kijker krijgt indrukwekkende carrières, spectaculaire technologische uitvindingen en massieve rijkdom voorgeschoteld, allemaal made in Poland.

Tegelijkertijd vluchten Duitsers, Nederlanders en ook Belgen bij bosjes weg uit hun doodbloedende economieën. Deze West-Europeanen emigreren massaal naar Warschau, op zoek naar een betere toekomst.

Zo knipoogt “Polska2050” naar stereotyperingen en toont de serie zich, in de woorden van de makers, als een “humoristisch-futuristische reeks”. Maar achter de speelse façade schuilt ook iets ernstigers, een soort superioriteitsgevoel of “poczucie wyzszosci” dat in het hedendaagse Polen fluks aan het stijgen is. Deels aangemoedigd door de regerende partij, deels gewoon uit angst gekweekt.

Het is nog niet zo lang geleden dat mijn familie of vrienden mij gek verklaarden toen ik zei dat ik van plan was om naar Polen te verhuizen, om mijn hele gezin uit het paradijselijke België naar het Oosten te brengen. Maar dat onbegrip en onderhuidse kritiek zijn verstomd. Vandaag hoor ik vaak met grote bezorgdheid praten over “het problematische Westen met zijn vluchtelingen en terreur”.

Mijn Poolse familie en vrienden slaken een zucht van opluchting dat wij, de integrale familie Wolny-Peirs, op het laatste moment van de brandende barricades zijn ontkomen. Polen 2016 maakt zich klaar voor “Polska 2050”: Polen is (nog) niet rijker dan het Westen, maar zeker veiliger…

Turkije eerst

De Turkse productie “De magnifieke eeuw” is een succesvolle reeks, die in heel Oost-Europa snel aan populariteit wint. Sinds een paar jaar lokt deze historische serie niet minder dan 200 miljoen kijkers. Maar in de Lage Landen is de succesreeks volstrekt onbekend. “De magnifieke eeuw” verhaalt het leven van de legendarische 16de-eeuwse sultan Süleyman I.

Deze historische soap wordt al in 52 landen uitgezonden. Sociologen en politicologen wijden er uitgebreide analyses aan. Zo waren er bijvoorbeeld artikelen over het nieuwe imago van Turkije en over de invloed van de serie op de diplomatieke relaties.

Harempolitiek

De Turkse president Erdogan is geen fan van de serie. Net als veel andere conservatieve Turken ergert hij zich danig aan de portrettering van de hedonistische levensstijl van Süleyman met veel wijn en veel wulpse haremdames. Toch is “De magnifieke eeuw” een typisch product van het Erdogan-tijdperk waarin de middenklasse-moslim met traditionele waarden zichzelf graag als de erfgenaam van een historisch machtig imperium ziet.

Ook Erdogans buitenlands beleid, met zijn accent op stevige relaties met landen die destijds deel uitmaakten van het Ottomaanse rijk, vindt een echo in “De magnifieke eeuw”. Het is dan ook niet verbazingwekkend dat de reeks vooral in de Balkan en de Arabische landen alle populariteitsrecords verpulvert. 

Met het verhaal over het indrukwekkende verleden keert ook de trots terug. In deze moeilijke 21ste eeuw koestert men de reis in de tijd naar de glorieuze 16de eeuw waarin de wereld kleiner was, de oorlogen “handmatig” en de liefde sterker dan de dood.

Van Kadir Balci, een Belgische regisseur met Turkse roots, verneem ik dat “De magnifieke eeuw” ook bij Turkse Belgen ontzettend populair is. Zelf kijkt Kadir er niet naar: “te veel kitsch”. Hij merkt op dat “De magnifieke eeuw” geregisseerd is door échte cineasten, de beroemde gebroeders Taylan. Uiteraard blijft deze productie een soap met de typische lading van dat genre. Zo worden de lange liefdesbrieven van dichter-sultan Süleyman voorgelezen met een dik aangezette emotionaliteit die voor, pakweg, een liefhebber van onderkoelde Scandinavische crimireeksen moeilijk verteerbaar is.

Maar intussen zet “De magnifieke eeuw” zijn zegetocht verder. De helft van Azië, bijna de volledige Arabische wereld, Zuid-Amerika en Zuid- en Oost-Europa zijn eraan verslingerd. In mijn geboorteland Polen is de rage gigantisch. De serie wordt elke dag tijdens primetime op het eerste net van de openbare zender TVP uitgezonden. Reisbureaus organiseren uitstappen naar Istanbul, er ontstaan nieuwe webshops die “Ottomaanse” gadgets aanbieden.

Het Westen kijkt niet vaak naar het Oosten en dat is jammer. Ooit heb ik van een historica in Berlijn gehoord dat de richting van culturele interesses net zoals de zonneweg loopt: van het oosten naar het westen. Maar misschien schijnt de zon nu anders, nadat er zo veel schaduw is ontstaan? En misschien verliezen we, door altijd naar dezelfde “Thuis” te kijken, de oriëntatie daarbuiten.

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.