Met welk Turkije praat Europa nu? - Inge Vrancken

De Europese Unie zit volop in onderhandelingen met Turkije over vluchtelingen, over EU-lidmaatschap, over visumliberalisering. Maar met welk Turkije praat de EU? Nu premier Ahmet Davutoglu zijn ontslag heeft aangekondigd, is de vraag welke impact dat heeft op Turkije. Exit Davutoglu betekent meer macht voor president Erdogan.
analyse
Analyse
Aansturen van de 'analyse' teaser o.a. op de home pagina en 'analyse' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'analyse' overzichtspagina

Inge Vrancken is buitenlandverslaggever bij VRT Nieuws en volgt Turkije.

Exit Davutoglu

Na de vergadering tussen de premier en de president op woensdagavond was het meteen duidelijk dat premier Davutoglu mocht inpakken. Donderdag kondigde hij dan zelf aan dat hij geen kandidaat meer is voor het partijvoorzitterschap. Na het congres van 22 mei is hij dan ook premier-af.

Ahmet Davutoglu, die in 2014 premier werd en toen ‘de marionet van Erdogan’ en ‘de grijze academicus’ werd genoemd, drukte de voorbije maanden meer zijn eigen stempel op het Turkse beleid. Hij stond op de internationale podia, onderhandelde en schudde de hand van zowat alle Europese leiders en trok zo de aandacht naar zich toe.

Davutoglu durfde zich -ietwat- kritisch op te stellen tegenover het beleid van zijn president. Hij maakte serieuze kanttekeningen bij het begeerde presidentieel systeem van Erdogan en hij opperde om vredesgesprekken met de PKK te hervatten.

Maar exit Davutoglu dus. Wie de premier zal opvolgen, is nog afwachten. Enkele namen worden al genoemd: onder meer die van Minister van Transport Binali Yildirim -een vertrouweling van Erdogan- of Minister van Energie, Yerat Albayrak, de schoonzoon van de president. Vraag is of het ertoe doet.

Instabiliteit

De wisseling van premier komt er op een moment dat Turkije sowieso al in woelig water zit. Turkije is sterk verdeeld -voor en tegen president Erdogan. Het land heeft de voorbije vijf jaar drie miljoen vluchtelingen opgenomen uit buurland Syrië, het conflict met de Koerdische PKK is sterk opgelaaid en er zijn aanslagen die opgeëist zijn door terreurgroep IS.

De persvrijheid en de vrijheid van meningsuiting staan ook heel sterk onder druk: academici en journalisten letten maar beter op hun woorden. Daarbij dreigt nu ook politieke instabiliteit te komen want de AK Partij dreigt te barsten.

Premier Davutoglu is niet de eerste binnen de partij die opzij wordt geschoven wegens een afwijkende mening. Dat gebeurde eerder ook al met Abdullah Gül – de vorige president – die ook een te pro-Europese koers werd aangewreven. Tegelijk genieten die heren meer vertrouwen bij de Turkse inlichtingendiensten dan de president. De dominantie van Erdogan doet wenkbrauwen fronsen, ook binnen de AKP. Alleen durft niet iedereen dat openlijk te uiten.

Exit vluchtelingendeal?

In Brussel hebben de Europese leiders graag te doen met Davutoglu. Met hem konden ze onderhandelen en een akkoord afsluiten. Ahmet Davutoglu is het gezicht van de vluchtelingencrisis, de man die op het voorplan trad en de deal afrondde. De EU onderhandelt liever met hem dan met de zwaar bekritiseerde president. De nieuwe premier wordt vermoedelijk een Erdogan-aanhanger. Vraag is dan ook wat de premierswissel betekent voor de vluchtelingendeal.

De Europese leiders wisten dat er een serieuze haar in de boter zat tussen premier en president. Mede daarom zette de Europese Commissie mogelijk het licht nu al op groen voor de visumliberalisering met Turkije, als steun aan premier Davutoglu. Maar dat is anders uitgedraaid. Zal onder die nieuwe omstandigheden de visumliberalisering er nog komen? Alleszins: als de visumliberalisering sneuvelt, is het niet alleen exit Davutoglu maar ook exit vluchtelingendeal.

Nieuwe verkiezingen, een nieuw Turkije

Het vertrek van Ahmet Davutoglu als premier zou een heel dominospel in gang kunnen zetten. Op dit moment klinkt het dat de premierswissel niet zal leiden tot nieuwe parlementsverkiezingen. Op dit moment.

Binnenkort stemt het parlement over de opheffing van de onschendbaarheid van parlementsleden. Daardoor zullen vermoedelijk vooral parlementsleden van de pro-Koerdische partij HDP in de gevangenis belanden.

Als die partij onthoofd is, kunnen nieuwe verkiezingen wel interessant zijn voor de president. Dan haalt de AKP -die bij de bevolking nog altijd grote steun geniet- vermoedelijk wel een tweederdemeerderheid. Dan kan president Erdogan zijn presidentieel systeem invoeren en is de macht die hij nu al naar zich toetrekt, ook officieel van hem.

De Europese leiders moeten wat Turkije betreft hun visie wat meer op lange termijn bekijken. Want het Turkije van vandaag is niet het Turkije van (over)morgen.