"Twee weken gebrek aan psychosociale bijstand in gevangenissen is dramatisch en traumatiserend"

Al meer dan twee weken wordt er gestaakt in de Brusselse en Waalse gevangenissen. De cipiers verwerpen de besparingsplannen van minister van justitie Koen Geens (CD&V). Het gevolg is dat het normale leven in de gevangenissen helemaal stil ligt. Er zijn geen wandelingen, bezoek is onmogelijk en er is geen enkele activiteiten meer voor de gedetineerden. De staking heeft ook minder bekende gevolgen: de psychosociale bijstand voor gedetineerden is weggevallen.
De gevangenis van Ittre.

Ondersteunende diensten, hulpverlening en bijstand in gevangenissen wordt voornamelijk door twee groepen mensen verzorgd: medewerkers van de psychosociale dienst enerzijds en welzijnswerkers vanuit de gemeenschappen anderzijds.

Ondersteunende diensten, hulpverlening en bijstand in gevangenissen wordt voornamelijk door twee gro

De psychosociale dienst in een gevangenis zorgt voor psychiatrische, psychologische en/of maatschappelijke begeleiding. Hij begeleidt gevangenen op weg naar hun herintegratie in de maatschappij, en maakt rapporten op die kunnen bepalen wanneer een gevangene vrijkomt. Die diensten horen bij het departement justitie.

Door de staking is het normale werk van de psychosociale diensten onmogelijk geworden, zegt Kathleen Van De Vijver van het gevangeniswezen in “De wereld vandaag” op Radio 1: “De psychologen en maatschappelijke werkers van de gevangenissen komen elke dag wel naar de werkvloer, maar ze helpen nu de werkwilligen en lokale directie bij zaken zoals het uitdelen van voeding of tabak. Zij werken nu uitsluitend ondersteunend en voeren een deel van de taken van de cipiers uit.”

Dat betekent concreet dat de reclassering van gedetineerden vertraging zal oplopen en dat ook de bijstand op een laag pitje draait. Medewerkers van de psychosociale diensten ontmoeten her en der nog wel gevangenen in de loop van de dag en kunnen bijstand verlenen in geval van nood, maar dat is nu geen prioriteit.

Justitieel welzijnswerkers geraken zelfs gevangenis niet binnen

Een tweede groep hulpverleners en ondersteuning komt vanuit de gemeenschappen. Deze externe teams bieden sportactiviteiten aan, zorgen voor onderwijs, psychologische begeleiding of andere hulpverlening in de brede zin van het woord.

Een voorbeeld is het justitieel welzijnswerk. Die medewerkers mogen zelfs de gevangenis niet meer in, omdat zij niet bij justitie horen en een cipier als begeleider nodig hebben, al was het maar om de gevangenen die ze willen zien, uit de cel te halen.

Stress door staking is traumatiserend

Dat geldt ook voor de medewerkers van het Centrum Geestelijke Gezondheidszorg (CGG). Hun maatschappelijke werkers organiseren in de Brussels gevangenissen een hele waaier aan psychologische bijstand: individuele gesprekken op vraag van een gevangene zelf, en ook groepsgesprekken zijn een optie, of zelfs schriftelijke consultaties.

“Die diensten liggen helemaal stil in de Brusselse gevangenissen”, zegt Katrien De Koster, psychologe verbonden aan het CGG Brussel. “Ter nuancering: het groepsaanbod in de gevangenis van Sint Gillis lag sinds juni vorig jaar stil door overbelasting van het personeel daar. Maar door de staking nu kunnen we letterlijk niet eens meer binnen in de gevangenissen en is het onmogelijk om ons werk uit te voeren.”

Die toestand is niet lang houdbaar en dramatisch, gaat De Koster verder: “Een staking is een zeer stresserende situatie voor gedetineerden, bijna traumatiserend zelfs. Er is veel lawaai, onzekerheid en onduidelijkheid. De mensen zitten ook permanent binnen, op elkaars lip, en we merken dat die extra stress door stakingen voor angst en depressieve gevoelens, of zelfs suïcide gedachten zorgt. Zo’n staking pleit net voor extra psychologische begeleiding, niet minder.”