Hoe heet serveert Duterte de soep in de Filipijnen?

Op 30 juni zal de verkozen president Rodrigo Duterte in de Filipijnen de eed afleggen. De vuilgebekte winnaar van de verkiezingen belooft een forse ommekeer, een harde aanpak van de misdaad en zou het strategische evenwicht in Zuidoost-Azië overhoop kunnen gooien. Duterte is niet vies van bravoure en show, maar mogelijk valt dat ook allemaal wel mee nu de buit -het presidentschap- binnen is.
Copyright 2016 The Associated Press. All rights reserved. This material may not be published, broadcast, rewritten or redistribu

Duterte wordt met zijn ongezouten uitspraken dan wel de "Trump van de Filipijnen"- genoemd, zelf vindt hij de Amerikaanse presidentskandidaat "een kwezel". De populisten aller landen verenigen zich dus niet echt. Duterte vaart dan ook zijn eigen koers en is van niet veel onder de indruk, behalve van zichzelf.

Het is een onwaarschijnlijke president: hij begint als 71-jarige aan een ambtstermijn van zes jaar en geeft zelf toe dat zijn gezondheid niet zo goed is. Hij is verkozen ondanks zijn scheldpartijen, rauwe grappen over vrouwen en verkrachting en de belofte om misdadigers en corruptie politici te laten ombrengen. Als hij zijn zin niet krijgt, dreigt hij ermee om het parlement over een jaar naar huis te sturen en een "revolutionaire regering" op de been te brengen. Horen we daar een echo van de Venezolaanse ex-leider Hugo Chavez, die na zijn verkiezing de democratie begon uit te hollen en de vrijheden aan banden legde?

Eén keer heeft Duterte zijn excuses aangeboden: na een belediging van paus Franciscus. Het Vaticaan toonde zich erg verzoenend. Geen toeval: 80% van de Filipino's is katholiek en het is het enige Aziatische land met een christelijke meerderheid. Zelfs Duterte houdt daar rekening mee.

"Doden of gedood worden"

Dat is dan ook het enige. De beloftes van Duterte om de "misdadigers uit te roeien" kan niet licht genomen worden. Niet minder dan 22 jaar lang was hij burgemeester van Davao, een stad met meer dan een miljoen inwoners op het zuidelijke en woelige eiland Mindanao.

In die tijd werd Davao omgevormd van een van de meest gewelddadige steden naar één van de meest veilige. Keerzijde: Duterte regeerde met harde hand en in die periode werden volgens mensenrechtengroepen 700 tot 1.000 criminelen gedood door "vigilantes" of burgerwachten en dat zonder vorm van proces. Een aanfluiting vindt de fiere Duterte: hijzelf schat het aantal op 1.700.

Dat lijkt cru, maar veel Filipino's zijn de onveiligheid en de misdaadbendes die zowel rijken als armen terroriseren, ontvoeren, verkrachten en geld afpersen, meer dan beu. Een nekschot voor leden van die bendes is bij velen dan ook niet controversieel, eerder een oplossing, want het gerecht wordt als inefficiënt beschouwt. Opvallend: Duterte's oudste dochter Sara zegt dat ze zelf het slachtoffer van een verkrachting was, haar vader noemde haar daarop een "drama queen".

Draait Duterte de Filipijnse groei de nek om?

De voorbije jaren heeft de Filipijnse economie een gemiddelde economische groei van 6,5% neergezet. Het land -dat lang achterop hinkte bij andere economieën uit de regio- geeft daarmee de buurlanden het nakijken. Die groei is evenwel niet doorgesijpeld tot de gewone Filipino's waarvan velen nog altijd in grote armoede leven. Meer dan 70% van die toegenomen welvaart komt terecht bij de 40 rijkste families va het land, die ook de politiek beheersen.

Ondanks alle retoriek is Duterte echter zelf een product van de betere klasse: zijn vader Vicente Duterte was gouverneur van de provincie Davao, al behoort die niet tot de opperkaste van oligarchen zoals de Aquino's, Roxas, Arroyo's, Poe's en dergelijke.

De zakenwereld maakt zich vooral zorgen dat Duterte zelf aangeeft niets van economie te weten. Duterte heeft beloofd om de armoede aan te pakken door massaal te investeren, maar is daarover vaag gebleven. Veel zal afhangen van welke ministers en adviseurs hij zal kiezen en die zijn politiek zullen beïnvloeden en hij zou hengelen naar succesvolle ministers uit vorige regeringen. Wel belooft Duterte om een meer sociale Filipijnen tot stand te brengen, waar wantoestanden nog altijd schering en inslag zijn. Voor wat het waard is: zijn thuisstad Davao is één van de meest welvarende in het zuiden van de Filipijnen.

Zuid-Chinese of West-Filipijnse Zee?

De verkiezing van Duterte komt op een cruciaal ogenblik, net nu het territoriale conflict over eilandjes en atollen in de strategische Zuid-Chinese (of West-Filipijnse) Zee naar een climax gaat. China claimt bijna al die eilanden en heeft op een aantal ervan versterkingen opgericht. 

Duterte wil desnoods met China praten over een mogelijke gezamenlijke exploratie van de olie- en gasvoorraden in die zee, maar wil tegelijk ook zijn vlaggen planten op die eilandjes. Of hij de afspraken van zijn voorganger Aquino over de legering van VS-troepen in de Filipijnen zal nakomen, is nog niet duidelijk. Daar heerst een sterk nationalistisch streven, enerzijds tegen een nieuwe "quasi-koloniale overheersing" door de VS, maar tegelijk ook tegen het agressieve China.

Het is niet waarschijnlijk dat Duterte de traditionele alliantie met de VS zal opblazen, maar als dat zou gebeuren, zou dat een klap voor Amerika zijn, te meer omdat die andere traditionele bondgenoot -Thailand- onder de huidige militaire junta aanpapt met China. De Filipijnen hebben de VS, Australië en Japan -en op termijn ook India- echter nodig om geen vazal van China te worden.

De terugkeer van Marcos?

Duterte heeft zijn vicepresident niet zelf gekozen, maar zit nu wellicht opgescheept met Ferdinand Bongbong Marcos, de zoon van de gewezen dictator die 30 jaar geleden door een volksopstand werd verjaagd. 

Marcos Junior heeft het geld en de politieke machine van zijn vader geërfd en is in 1991 teruggekeerd uit ballingschap. Als vicepresident zal hij geen grote rol spelen, maar de leeftijd en de slechte gezondheidstoestand van Duterte, scheiden de jonge Marcos dan van de macht. Marcos zelf mikt bij de volgende verkiezingen in 2022 zelf president te worden. Ook dat baart velen zorgen, maar Duterte zelf roept de Filipino's op om daar niet bang van te zijn. "Jullie moeten niet bang zijn van Marcos, maar van mij", klinkt het. Sinds het verdrijven van vader Marcos is een nieuwe generatie opgegroeid en die ligt (nog) niet wakker van diens zoon. 

Overigens is het nog niet zeker dat Bongbong vicepresident wordt. Volgens de recentste tellingen zou hij nipt voorafgegaan worden door Leni Robredo, de kandidate van de regerende liberale partij van huidig president Benigno Aquino. De Aquino-clan zou dus ultiem toch nog een overwinning boeken op die van Marcos.