Geens is curator van bijna failliet bedrijf - Geert Lenssens

Wat moeten we doen om onze rechtbanken weer geloofwaardig te maken? Een moeilijke opdracht, want mocht justitie een onderneming zijn, dan was die al lang failliet verklaard.
labels
Opinie
Aansturen van de 'opinie' teaser o.a. op de home pagina en 'opinie' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'opinie' overzichtspagina

Geert Lenssens is advocaat aan de balie van Brussel, publicist en auteur van het boek “Belogen en bedrogen, oplichten en opgelicht worden is dagelijkse kost”, uitgegeven bij Borgerhoff & Lamberigts. Hij pleit in zaken zoals VW-Dieselgate, Lernout & Hauspie, Fortis en Arco.

Men herkent de beschavingsgraad van een maatschappij aan een hele reeks elementen en een goede justitie is daar één van. Wij pretenderen dan ook graag dat wij in een rechtstaat leven, maar heel consequent zijn we niet, want veel geld hebben we er blijkbaar niet voor over en, erger nog, er ontbreekt visie.

Mocht justitie een onderneming zijn,  dan was zij dan ook al lang failliet verklaard. Er gaat haast geen maand voorbij of er duiken ernstige problemen op. Criminelen komen blijkbaar vrij omdat justitie de rekeningen van een gerechtsexpert onbetaald laat, het centraal strafregister staat honderdduizenden veroordelingen ten achter en nu krijgt justitie het aan de stok met haar maatschappelijk recyclagesysteem: gevangenen en de cipiers vergelijken de toestanden met middeleeuwse vergeetputten.

Gevangenissen

Midden in het strijdgewoel staat de minister van justitie, vooralsnog strijdlustig maar nu al ontgoocheld. Je zou voor minder, want de man doet zijn uiterste best maar beseft stilaan dat hij in feite curator is van een verkapt faillissement waar er niet genoeg geld is om alle schuldeisers te voldoen.

De afdeling gevangeniswezen waar de orkaan momenteel door raast, is niet de meest sympathieke, maar wel een goede barometer voor de barre toestand van heel het departement. We ontnemen daar onze medeburgers een hoog gewaardeerd goed, met name de vrijheid. We moeten voor hen geen feestpaleizen bouwen, maar het moet menswaardig zijn en vooral zinvol.

Het verval van justitie is al een tijd aan de gang en er ontwikkelen zich stilaan weerkerende fenomenen. De burger ziet met lede ogen de honderd procent pakkans bij foutparkeren tegenover de ongrijpbaarheid van dieven die zijn woning leegroven. Justitie blust een brand terwijl er een andere uitbreekt en ik houd mijn hart vast voor de dag dat er werkelijk een compleet zwartboek wordt gepubliceerd waarbij de wantoestanden onwerkelijk worden. Wat mij nog meer bezorgd maakt, is de opwaartse trend van een onbetaalbare klassenjustitie.

Alternatieven

Het probleem is dat er bij justitie vaak met een open kraan wordt gedweild en dat er niets structureels verandert. Er zijn namelijk een heel aantal elementen die niet alleen een nieuwe wind zouden kunnen doen waaien, maar die op zich veel minder geld zouden kosten.

Eén voorbeeld is dat van de bemiddeling als alternatief voor de rechtbanken. Dat betekent dat conflicten niet meer zwart-wit worden beoordeeld door rechters, maar dat een onpartijdige bemiddelaar wordt aangesteld die partijen zelf tot oplossingen laat komen. Het gaat sneller, goedkoper en efficiënter.

Dat kan onwaarschijnlijk lijken, maar in de VS en Canada werkt men al een halve eeuw met succes op die wijze. Studies hebben uitgewezen dat justitie zo enorm kan besparen, waardoor er geld vrijkomt voor andere zaken. In ons land staat het al lang in de wet, maar het is een dode mus omdat de wetgever het vertikt de rechter de mogelijkheid te geven om partijen op te leggen om in bemiddeling te gaan.

Een ander voorbeeld zijn de griffiers. Waarom moeten die anno 2016 nog elke zitting aanwezig zijn en waarom laat men rechters hun eigen teksten niet schrijven zoals de meesten in de praktijk al doen? Schaf griffiers af en zet die vaak competente mensen elders bij justitie in.

Ook het recht om beroep in te stellen kost justitie handenvol geld en kan men in vraag stellen. Waarom geen enkele aanleg met betere kwaliteitsgaranties en gecombineerd met een uitgebreid mediatiesysteem dat de pure processen tot een minimum beperkt?

Papier

Een ander voorbeeld van geldverkwisting is de obsessie van justitie voor papier. In de strafzaak Lernout & Hauspie werd gedurende circa 8 jaar ongeveer 300.000 bladzijden bijeengeschreven en pas nadien ging men daarover een debat voeren dat tot op vandaag duurt en waardoor de gedupeerden straks 20 jaar bezig zijn.

Maar ook burgerlijke zaken zijn vaak eindeloze papierslagen met een verspilling van tijd en geld. Het accent zou daar verlegd moeten worden van het schriftelijke naar het mondelinge met daarbij veel meer autonomie en macht voor de rechter in zijn zoektocht naar de waarheid.

Wat de rechter dan vindt, zowel in strafzaken als in burgerlijke zaken, noemt men de juridische waarheid en hoe dichter die bij de echte waarheid staat en hoe sneller dat gebeurt, des te beter het doel van justitie bereikt wordt.

Stuurloos monster

Dat betekent niet dat alles meteen overboord gegooid moet worden. Veel oude maar solide regels zoals het contractenrecht in het Napoleontisch burgerlijk wetboek zijn onvervangbaar. Maar er zijn gevaarlijke vergroeiingen en anachronismen die ons systeem tot een stuurloos monster maken waar niet alleen de burger zich groen aan ergert, maar ook de medewerkers van het gerecht.

De kwaliteit van de rechters is er behoorlijk op vooruit gegaan sedert de invoering van speciale examens, maar ook zij zitten vaak gekooid in het verouderde systeem.

Door de essentie anders te gaan bekijken boekt men dubbele winst: het systeem zelf verbetert en de kostprijs verlaagt, waardoor er weer geld vrijkomt dat op andere terreinen in een betere justitie geïnvesteerd kan worden. We hebben daarvoor geen nieuwe Napoleon nodig, alleen moedige visionaire politici met gezond verstand om eindelijk spijkers met koppen te slaan.

En wellicht ook burgers die zich socialer opstellen en geen constructies meer opzetten in Panama, zodat wij onze rechtstaat kunnen bekostigen.

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.