"Once upon a time" in muziek: Ennio Morricone wordt 90 jaar

Ennio Morricone, de beroemde Italiaanse filmcomponist mag vandaag 90 kaarsjes uitblazen. Zijn muziek is tot het collectieve geheugen gaan behoren. Niemand die niet vertrouwd is met de riedeltjes uit de spaghettiwesterns van Sergio Leone. Maar zijn volledige palmares omvat meer dan 500 scores voor films en televisieseries en meer dan 100 klassieke stukken, hij werkte samen met de allergrootste regisseurs. Een overzicht in muziek.

"For a fistful of dollars" (1964)

Morricone is nog niet zo lang bezig als filmcomponist als zijn jeugdvriend en regisseur Sergio Leone hem aanspreekt. Of hij zin heeft om muziek te schrijven voor een nieuw project? Een western over een naamloze scherpschutter die in een desolaat Mexicaans stadje belandt waar twee rivaliserende gangsterbendes elkaar naar het leven staan en besluit om daar zelf munt uit te slaan. Titel: "Per un pugno di dollari". Italiaans voor "A fistful of dollars".

De film -gedraaid in de beroemde Cinecittà-studio's in Rome (Italië) en op locaties in Spanje met voornamelijk Spaanse, Italiaanse, Chileense en Mexicaanse acteurs- slaat wereldwijd in als een bom. "A fistful of dollars" verschilt in alles van de tot dan toe klassieke Amerikaanse western. En de muziek die erbij hoort, blijft kleven in je oor. Het zal het visitekaartje van Sergio Leone en Ennio Morricone worden.

Video player inladen ...

"For a few dollars more" (1965) en "The good, the bad and the ugly" (1966)

"A fistful of dollars" wordt de eerste film van een nieuw subgenre van de western. Apocalyptische landschappen, weinig dialoog, véél en expliciet geweld, gitzwarte humor, een onduidelijke scheidingslijn tussen wat/wie "goed" of "kwaad" is. Sergio Leone toont als eerste het Wilde Westen, ontdaan van alle heroïek, in al zijn lelijkheid. "Spaghettiwestern", wegens gemaakt door Italianen, met niet-Engelssprekende acteurs. Oorspronkelijk een spotnaam, intussen een cult-titel.

"The man with no name" (Clint Eastwood!) maakt na "A fistful of dollars" zijn opwachting in nog twee films: "Per qualche dollaro in più" uit 1965 ("For a few dollars more") en "Il buono, il brutto, il cattivo" uit 1966 ("The good, the bad and the ugly"). Morricone tekent voor de muziek. En die klinkt al even onheilspellend, al even rauw, al even smerig als de film zelf. Luister even naar de openingsscène uit "A few dollars more" en ja, ook naar de onvermijdelijke riedel uit "The good, the bad and the ugly".

Video player inladen ...
Video player inladen ...

"Once Upon a Time in the West" (1968)

Het gebrek aan dialoog brengt de muziek nog meer prominent op de voorgrond. Omdat de budgetten beperkt zijn, moet Morricone creatief zijn om zijn muziek groots te laten overkomen. Siciliaanse folkinstrumenten. Houtblazers. De toen pas ontwikkelde elektrische Fender-gitaar. Het koor Cantori Moderni. En Alessandro Alessandroni, de man die de beroemde fluit-intermezzo's op zijn conto mag schrijven.

De composities van Morricone krijgen een hoofdrol toebedeeld. Hij heeft zijn muziek vaak al klaar voor de film af is en Leone laat die met plezier door de boxen schallen op de set, om de acteurs in de juiste stemming te brengen. De westernscores die Morricone voor Leone schrijft, verkopen als zoete broodjes. Die voor "C'era una volta il West" uit 1968 ("Once upon a time in the west") is het lucratiefst, met tussen de 5 en 10 miljoen verkochte exemplaren. Het prachtige instrumentale titelnummer illustreert waarom Morricone tot een van de grootste gerekend wordt.

Video player inladen ...

"The Mission" (1986)

Morricone en Hollywood is aanvankelijk niet echt een geslaagd huwelijk. Hij schrijft relatief weinig voor Hollywoodfilms en spreekt bovendien ook geen Engels, wat samenwerken met Engelse en Amerikaanse regisseurs en acteurs er niet makkelijker op maakt. In 1977 schrijft hij de soundtrack bij "Exorcist II: the heretic" (John Boorman), in 1978 bij "Days of heaven" (Terrence Malick). Die laatste levert hem dan wel een Oscarnominatie op, toch heeft hij het dan al gehad met Hollywood.

Tot Roland Joffé hem in 1986 vraagt voor "The mission", het verhaal van Spaanse jezuïeten die hun missiepost in de Zuid-Amerikaanse wildernis proberen te vrijwaren van Portugese veroveraars. De film sleept een Gouden Palm, een Golden Globe, drie Bafta's en een Oscar in de wacht. De muziek die Morricone voor "The mission" schrijft, wordt bestempeld als het beste wat hij in de jaren 80 gemaakt heeft. Oordeel vooral zelf.

Video player inladen ...

"The Untouchables" (1987)

Na het succes van "The mission" herontdekt Morricone Hollywood. Het leidt tot soundtracks voor onder meer "Bugsy" (1991, Oscarnominatie) en "Disclosure" (1994), allebei van Barry Levinson, "In the line of fire" (1993) van Wolfgang Petersen, "Love affair" (1994) en "Bulworth" (1998), allebei van Warren Beatty, "Wolf" (1994) van Mike Nichols en "U turn" (1997) van Oliver Stone.

De meest succesvolle samenwerking met een Amerikaanse regisseur is die met Brian De Palma. Morricone tekent voor de score van de gangsterfilm "The untouchables" (1987), wat hem alweer een Oscarnominatie oplevert. In 1988 schrijft Morricone nog de soundtrack bij De Palma's Vietnamdrama "Casualties of war". Morricone zal in totaal overigens zes keer genomineerd worden voor een Oscar, maar er nooit een winnen. In 2007 krijgt hij wel een speciale Honorary Academy Award.

Video player inladen ...

"Legend of 1900" (1998)

Morricone heeft veel meer dan alleen maar westernmuziek in zijn mars. Hij werkt samen met zowat elke Italiaanse topregisseur na Federico Fellini, aan een zeer hoog tempo. In de jaren 60 en 70 componeert hij jaarlijks 15 tot 25 scores, iets wat weinigen hem nadoen. Met Giuseppe Tornatore werkt hij intussen al meer dan 20 jaar samen. Een eerste keer in 1989 voor het bejubelde "Cinema Paradiso". Voor "La leggenda del pianista sull'oceano" uit 1998 ("Legend of 1900") en "Malèna" (2001) sleept hij nominaties voor de Academy Awards en de Golden Globes in de wacht. Uiteindelijk won hij enkel voor "Legend of 1900" een Golden Globe. Onderstaand fragment, "Playing love", komt uit "Legend of 1900".

Video player inladen ...

"The Hateful Eight" (2015)

Morricone spendeert zijn tijd tegenwoordig voornamelijk aan muziek schrijven voor Italiaanse televisiefilms en -series en aan op tournee gaan. Hollywood heeft hij grotendeels de rug toegekeerd. Op één uitzondering na, en die luistert naar de naam Quintin Tarantino. De Amerikaanse regisseur heeft zijn obsessie voor Morricone nooit onder stoelen of banken gestoken. "Morricone is de maestro, hij is de top wat mij betreft", zegt hij in interviews.

Morricone inspireert hem bij het samenstellen van de muziek bij "Pulp fiction". Tarantino gebruikt fragmenten uit eerdere composities voor "Kill Bill" (2003) en "Grindhouse: death proof" (2007). Voor "Inglorious Basterds" (2009) vraagt Tarantino zijn maestro om de score te componeren, maar de maestro zegt nee. Voor "Django unchained" (2012) lukt het wel en staan vier Morricone-composities op de soundtrack, waaronder één nieuw nummer: "Ancora qui", gezongen door de Italiaanse zangeres Elisa.

In 2015 werkt Morricone voor het eerst samen met Tarantino voor een volledig nieuwe soundtrack, voor "The hateful eight". Wat hem een Golden Globe voor beste filmmuziek heeft opgeleverd. 

Video player inladen ...

Ennio Morricone in concert: "60 years of music"

Ennio Morricone mag dan wel 90 jaar geworden zijn, hij tourt momenteel de wereld rond met wat misschien wel zijn afscheidstournee is. Op 24 november houdt hij met "60 Years of Music" halt in Paleis 12 in Brussel, op 13 februari komt hij naar het Sportpaleis in Antwerpen. Samen met meer dan 200 muzikanten en zangers brengt hij een persoonlijke "Best of" uit zijn carrière.