Volgen de Britten het Noorse EU-model? - Elisabeth Lannoo

De nieuwe Britse premier Theresa May heeft de taak de Britse uittrede uit de EU in goede banen te leiden. Hier en daar wordt gesuggereerd dat ze het Noorse model van relaties met de EU zou kunnen volgen. Een goed idee?
opinie
Opinie
Aansturen van de 'opinie' teaser o.a. op de home pagina en 'opinie' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'opinie' overzichtspagina

Elisabeth Lannoo is journaliste en woont en werkt in Noorwegen.

Ruim twintig jaar geleden zeiden de Noren, net als de Britten, neen tegen EU-lidmaatschap. Het resultaat van het referendum was ongeveer hetzelfde als in het Verenigd Koninkrijk: 48 procent voor, 52 procent tegen. Sindsdien heeft Noorwegen een nauwe samenwerking uitgebouwd met de EU, zonder lid te zijn. Dat Noorse model wordt vaak als mogelijk alternatief aangehaald voor de Brits-Europese samenwerking na de brexit.

Het Noorse model

Noorwegen is dus geen lid van de EU maar Noorse bedrijven kunnen wel vrij handel drijven met Europa. Noorse burgers kunnen vrij in en uit de Schengenzone reizen, studenten kunnen op Erasmus-uitwisseling naar Europese landen en wetenschappers dingen mee naar Europees onderzoeksgeld. Omgekeerd kunnen ook Europese bedrijven, Poolse en Litouwse bouwvakkers of Belgische loodgieters zich vrij in Noorwegen vestigen.

Om te kunnen genieten van al die voordelen betaalt Noorwegen jaarlijks een bijdrage aan de EU en moet het grote delen van de Europese wetgeving overnemen. Welke wetten het moet overnemen wordt afgesproken door diplomaten en bureaucraten op maandelijkse vergaderingen en iedere zeven jaar wordt de bijdrage onderhandeld die Noorwegen moet betalen aan de EU. Het samenwerkingsverband heet de Europese Economische Ruimte; ook IJsland en Liechtenstein doen eraan mee maar Zwitserland werkt met een ander model.

Drie kwart van de Noorse wetten komt uit Brussel, eigenlijk niet zoveel minder dan in EU-landen. Het grote verschil is echter dat Noorwegen niet mee kan beslissen over die wetten. Noorwegen is niet vertegenwoordigd in de Europese Commissie, Ministerraden en Parlement. Het enige wat het kan doen om de wetten te beïnvloeden is lobbyen, zoals grote bedrijven of de milieubeweging. Noorwegen heeft enkele honderden diplomaten en lobbyisten in Brussel, die het Europese besluitvormingsproces in gunstige richting proberen te duwen.

VK zou dit haten

Jullie zouden dit haten, zei de Noorse premier Erna Solberg in Londen, op één van haar vele reizen naar het Verenigd Koninkrijk in de aanloop naar het referendum. Europese wetten moeten overnemen zonder daar zelf een zeg over te kunnen doen, is geen goed alternatief voor een grote lidstaat zoals het VK, zeker niet nadat het eerst vele jaren mee aan tafel heeft gezeten, vertelde Solberg aan de Britse media.

Solberg en andere experts wezen er ook op dat het Noorse model geen oplossing is voor de moeilijke kwestie van de Oost-Europese arbeidsmigranten in het VK. Als deel van de samenwerking met de EU, moet Noorwegen immers zijn grenzen openstellen voor werknemers uit Oost-Europese en andere landen. Ook Noorwegen is overstroomd door Poolse en Bulgaarse bouwvakkers.

De nadelen

Voor een niet-lidstaat was de Noorse regering opvallend actief om het VK in de EU te houden. Veel Noorse politici zijn gefrustreerd over de dubbelzinnige situatie van met één been in en het andere been buiten de EU te staan.

Ook Noorse bedrijven die uitvoeren naar de Europese markt zouden hun land liever helemaal in de EU zien. De op één na grootste economische sector in Noorwegen, de visserij, valt bijvoorbeeld buiten het samenwerkingsakkoord. Noorwegen voert elk jaar voor vijf miljard euro zalm en andere vis uit naar de EU, maar daar moet het tolgeld op betalen. Dat betekent een groot verlies aan inkomsten voor de machtige economische sector.

Een andere economische sector die nog grenstol moet betalen, is de internethandel. Iets kopen op Amazon, valt erg duur uit voor de Noren. Op die manier probeert Noorwegen zijn eigen detailhandel te beschermen, maar de consumenten zijn de dupe. Om dezelfde reden zijn ook de Franse kazen of Italiaanse tomaten veel duurder dan de Noorse producten.

Liever geen lid

Toch is lid worden van de EU sinds het laatste referendum geen thema in Noorwegen. In een recente opiniepeiling op het moment van het Britse referendum zei 75 procent van de ondervraagden dat ze tegen lidmaatschap zijn, slechts 15 procent was vóór. Het aantal voorstanders is dus gekrompen sinds het referendum van 1994.

Experts denken dat dat te wijten is aan het huidige samenwerkingsakkoord: de Noren kunnen mee genieten van de voordelen, maar worden niet meegezogen in de vele crisissen die de EU de voorbije jaren heeft doorgemaakt. Zolang de Noorse bevolking tevreden is met dit model, denken de politici er niet aan om iets aan te veranderen of een nieuw referendum over EU-lidmaatschap te houden.

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.