De VS: een samen-leving in perfecte afzondering - Alain Van Hiel

De informele segregatie in de Verenigde Staten is terug van nooit weggeweest. De raciale spanningen van de laatste maanden worden mee verklaard door het feit dat blank en zwart in afgescheiden wijken wonen en weinig contact hebben met elkaar.

Alain Van Hiel is professor sociale psychologie aan de UGent. Eerder dit jaar verscheen zijn boek ‘Iedereen Racist’ bij Lannoo Campus.

Op een zonnige dag in 1957 baande een groep Afro-Amerikaanse studenten zich een weg doorheen een joelende, angstaanjagende massa. Eén van hen, Elisabeth Eckford, was een frêle, Afro-Amerikaans meisje van amper vijftien jaar oud. Er bestaat een iconische foto waarop je haar kan zien. Het valt op hoe waardig en beheerst ze is. Wat er daar gebeurde? Eenvoudig: die dag kwamen de eerste negen zwarte studenten naar wat voorheen een exclusief witte school was. Het Amerikaanse Hooggerechtshof had immers beslist dat het maar eens gedaan moest zijn met geïnstitutionaliseerde apartheid.

Informele apartheid

Nu, zovele jaren later en spijts alle inspanningen om de Amerikaanse scholen te mengen, is de apartheidsschool terug een feit. Hoe dit komt? Blanken en zwarten wonen vaak in afgescheiden wijken. Niemand zegt tegen leden van etnische groepen dat ze apart moeten wonen, ze doen dit vanzelf. Omdat kinderen dikwijls naar de dichtstbijzijnde school gaan, leidt dit als het ware automatisch tot concentratiescholen.

Je zou dus tegenwoordig terug een foto van iemand zoals Eckford kunnen nemen, zonder de joelende massa weliswaar, want politieke correctheid is geen loos begrip in de Verenigde Staten. Kinderen van verschillende bevolkingsgroepen komen elkaar niet meer tegen op school, en ook niet in de straat. Het gros van de steden heeft buurten waarin etnische groepen samenklitten, in bijna-perfecte afzondering van elkaar. Is de Amerikaanse samenleving dan een multiculturele samenleving, waar bevolkingsgroepen écht samenleven in gemengde buurten? Het antwoord hierop is dus al te vaak negatief.

Volgens vele onderzoekers leidt het los van elkaar leven tot een erosie van het sociale weefsel en verdwijnt het onderlinge vertrouwen, vooral dan het vertrouwen in leden van andere groepen. Van minderheden tegenover de meerderheid, maar ook tegenover instituties zoals gerecht en politie. En andersom. Soms is de afscheiding zo uitgesproken dat er getto’s ontstaan die bol staan van criminaliteit. Amerikaanse misdaadstatistieken tonen aan dat er heel wat meer geweld gepleegd wordt door Afro- Amerikanen, die dikwijls lokaal actief zijn. Het is dus niet verwonderlijk dat veruit de meeste slachtoffers van dit geweld eveneens zwarten zijn die in dergelijke beklemmende getto’s wonen. Zo is de kans dat een Afro-Amerikaan in de Verenigde Staten door geweld sterft twee en een half percent, terwijl dit voor blanke Amerikanen nog geen halve percent bedraagt.

Segregatie heeft vervelende gevolgen

Deze spontane apartheid kan gezien worden als een belangrijke oorzaak van gescheiden geesten en verschillende realiteiten. Niet verwonderlijk dat in de Verenigde Staten etnische spanningen af en toe de kop opsteken. In geïntegreerde wijken is de kans uiteraard groter dat bevolkingsgroepen elkaar ontmoeten, samen lessen volgen op school, samen het openbaar vervoer nemen, naar dezelfde supermarkten gaan, enzovoort. Echter, in de realiteit van de gesegregeerde samenleving is het pover gesteld met dit soort ontmoetingen. Onbekend maakt helaas onbemind, en de basiskennis over elkaar gaat niet verder dan onderlinge stereotypes. De cocktail van wantrouwen en het niet weten hoe met elkaar om te gaan, hindert de verstandhouding, het sociale verkeer, en leidt tot allerlei (soms tragische) misverstanden.

Dan is er nog de realiteit van achterstelling, kansarmoede en het al te vaak gekleurde geweld. Agenten lopen op de toppen van hun tenen, Afro-Afrikanen zijn paniekerig en negatief in hun contacten met de ordediensten. In dit kader is er al veel onderzoek gedaan waarbij deelnemers in een realistisch videospel dienden te beslissen om een doelwit al dan niet neer te schieten. Het bleek dat Afro-Amerikaanse doelwitten die onschuldige objecten zoals een telefoon of een portefeuille uit hun zakken haalden, vaker per abuis werden neergeschoten dan blanken. Nog treffender, Afro-Amerikaanse deelnemers schieten eveneens vlugger op zwarte dan op blanke doelwitten. In deze onderzoeken wordt er nauwelijks een verband geconstateerd tussen schietbeslissingen en bewust racisme. Anders gezegd, ook politiek correcte agenten kunnen ongelukken aanrichten.

Lessen trekken

De Verenigde Staten is een belangrijk gidsland en voorbeeld omdat het al langer te maken heeft met het samenleven van verschillende etnische groepen. Hieruit kunnen conclusies getrokken worden over de do’s en de dont’s van hoe we vandaag de multiculturele samenleving in Europa vorm kunnen geven. Als dit relaas een punt verduidelijkt, dan is het wel dat het beleid actief moet zorgen voor multiculturele ontmoetingen en dat segregatie vermeden moet worden: op school, op het werk, en in de wijk. Indien er toch etnische enclaves ontstaan, moeten overheden in plaats van zich terug te trekken en de mensen er aan hun lot over te laten, er net wel aanwezig zijn.

Segregatie in kaart

Op basis van de volkstellingen in de VS is er een kaart gemaakt waarop te zien is welke bevolkingsgroepen waar wonen. Als je inzoomt op een willekeurige grote Amerikaanse stad, zie je snel hoe groot de segregatie is. (Klik op de tab "Add Map Labels" linksboven om de namen van de steden te zien.)

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.

Meest gelezen