Doek valt over kafkaëske Kafka-zaak in Israël

De manuscripten van Franz Kafka horen thuis in de nationale bibliotheek van Israël. Dat heeft het Israëlische Hooggerechtshof beslist. Daarmee komt een einde aan een jarenlang juridisch dispuut met twee zussen die meenden recht te hebben op het archief.

Zeven jaar heeft het proces over de manuscripten van Franz Kafka geduurd, maar nu is de kogel eindelijk door de kerk: de nationale bibliotheek van Israël is de rechtmatige eigenaar van het archief van de Joodse auteur.

Eigenlijk hadden de documenten al lang niet meer mogen bestaan. Toen Kafka ze na zijn dood in 1924 aan zijn vertrouweling Max Brod naliet, deed hij dat met de uitdrukkelijke wens dat hij ze integraal zou vernietigen. Brod hield ze echter in zijn bezit en nam ze in 1939 mee naar het toenmalige Britse mandaatgebied Palestina toen hij de nazi's ontvluchtte.

Esther Hoffe

Toen Brod in 1968 op zijn beurt kwam te gaan, liet hij het archief na aan zijn secretaresse Esther Hoffe. Ook hij deed dat met een expliciete opdracht: hij vroeg haar de documenten over te maken aan de Hebreeuwse universiteit van Jeruzalem, de stadsbibliotheek van Tel Aviv of een andere instelling in Israël of daarbuiten.

Ook Hoffe hield zich niet aan haar instructies en liet het archief na haar dood in 2007 aan haar beide dochters na. Het manuscript van de beroemde roman "Het proces" had ze op dat moment al voor 2 miljoen dollar (1,8 miljoen euro) aan een verzamelaar verkocht.

Rechtszaak

In 2009 startte de staat Israël een rechtszaak tegen de dochters Hoffe om het archief van Kafka op te eisen op grond van het testament van Brod. De dochters Hoffe argumenteerden dat hun moeder de documenten in volle eigendom in handen had gekregen en dat ze ze naar eigen goeddunken aan hen mocht wegschenken.

Wat volgde was een juridische lijdensweg het predicaat kafkaësk waardig. Twee keer oordeelde een Israëlische rechtbank in het voordeel van de staat Israël, twee keer ging de rechtszaak gewoon verder. Gisteren heeft het Israëlische Hooggerechtshof finaal geoordeeld dat het archief van Kafka in de nationale bibliotheek van Israël thuishoort. "Max Brod wou niet dat zijn goederen aan de hoogste bieder zouden worden verkocht, maar wel dat ze een plaats in een literaire of culturele veilige haven zouden krijgen", motiveerde het Hof zijn uitspraak.

Wie is Franz Kafka?

De naam Kafka kennen de meeste mensen vandaag vooral van het adjectief kafkaësk of kafkaiaans, een term die verwijst naar een bevreemdende, beklemmende of absurde aard van een situatie in de stijl van het werk van Frans Kafka (1883-1924).

Kafka werd geboren als Duitstalige onderdaan van de Oostenrijks-Hongaarse dubbelmonarchie en stierf als burger van de republiek Tsjechoslovakije na het uiteenvallen van het keizerrijk. De Joodse auteur woonde onder meer in Praag en Berlijn.

Zijn bekendste werken zijn "Het proces", "Het slot" en "De gedaanteverwisseling". Hij wordt algemeen aanzien als een van de belangrijkste auteurs van de 20e eeuw.