Strijken Erdogan en Poetin de plooien glad?

De Turkse president Recep Tayyip Erdogan is in Sint-Petersburg te gast bij zijn Russische ambtsgenoot Vladimir Poetin. Het gaat om een opmerkelijke verzoening na een zware crisis tussen beide leiders vorig jaar. De NAVO en het Westen staan wantrouwig tegenover de Turks-Russische vrijerij.

Het is het eerste buitenlandse bezoek van Erdogan sinds de mislukte staatsgreep van midden juli. Dat is ook niet toevallig, want Poetin was een van de eerste buitenlandse leiders die Erdogan belde na de couppoging. 

Volgens Erdogan staat dat in schril contrast met de afwachtende reacties van de westerse landen tijdens en kort na de coup en de afwijzing van Europa en de VS op de harde repressie in Turkije nadien. De Russische president Poetin heeft blijkbaar geen problemen met de massale arrestaties en ontslagen in Turkije.

De toenadering tussen Moskou en Ankara was overigens al voor de mislukte staatsgreep bezig. In juni had Erdogan een brief naar Poetin geschreven waarin hij "zijn verontschuldigingen uitsprak aan de families van de twee gedode Russische soldaten in Syrië". Daarmee kwam Erdogan dan toch deels tegemoet aan de eerdere eis voor excuses door Poetin.

Dat slaat op het neerschieten van een Russisch gevechtsvliegtuig door Turkse F-16's boven de Turks-Syrische grens in november vorig jaar. Daarbij werd één Russische piloot gedood en kwam een andere Rus om bij de redding van de andere piloot. Die zaak had tot wederzijdse economische sancties geleid die beide economieën zwaar geschaad hebben. Rusland schortte onder meer de bouw van de TurkStream-aardgasleiding naar Europa op evenals plannen voor de bouw van een nucleaire reactor in Turkije.

Geïsoleerd Turkije zoekt bondgenoten

Dat de NAVO-lidstaat Turkije de banden met Rusland wil aanhalen terwijl dat laatste land met Europa en de VS overhoop ligt inzake Oekraïne en andere kwesties, doet in vele westerse hoofdsteden wenkbrauwen fronsen en doet twijfels rijzen aan de betrouwbaarheid van Ankara.

Poetin en Erdogan konden het eerder echter wel goed vinden met elkaar. Beiden kunnen elkaars autocratische leidersstijl appreciëren, zetten de oppositie graag onder druk en onthouden zich van commentaren op binnenlandse aangelegenheden, zoals het Westen wel graag doet.

Toch is de Syrische oorlog tussen hen gekomen met het neerschieten van het Russische vliegtuig vorig jaar als hoogtepunt. Erdogan steunt zowat alles wat in Syrië vecht tegen het regime van Assad en Rusland is militair tussenbeide gekomen om Assad in Damascus in het zadel te houden. Hoe Erdogan en Poetin daaruit gaan komen, is nog de vraag, maar wellicht vindt de Turkse leider dat hij niet met iedereen tegelijk overhoop mag liggen. Zijn hoofdbekommernis is nu binnenlands zijn eigen presidentiële regime vestigen en de Koerden in eigen land aan banden leggen. Daarbij kan Poetin helpen, het Westen niet.

Op het kruispunt tussen oost en west

Turkije is al eeuwenlang gepolitiek de brug tussen Europa en Azië, tussen christendom en islam en een hindernis tussen Rusland en de Middellandse Zee. Het land beheerst de Bosporus en de Dardanellen, de toegangen tussen de Middellandse Zee en de Zwarte Zee en speelt zo een erg belangrijke rol binnen de NAVO. Turkije heeft na de VS ook het grootste leger binnen de alliantie.

De Turken twijfelen echter al lang aan hun plaats in de regio. Na de Koude Oorlog wou Turkije invloed verwerven in de voormalige Sovjetrepublieken in Centraal-Azië en de Kaukasus zoals Azerbeidzjan, Kazachstan, Turkmenistan en Oezbekistan, waar aan Turken verwante volkeren wonen.

Tegelijk zocht Turkije aansluiting bij de EU, maar dat stuit daar op verzet en de vluchtelingencrisis heeft die zaak geen goed gedaan, naast de kwestie-Cyprus en de uitholling van de rechtsstaat onder Erdogan.

De moslimpresident Erdogan hoopte met de Arabische Lente dan weer invloed te verwerven een aansluiting te zoeken bij het overwegend islamitische Midden-Oosten en Noord-Afrika. Die politiek heeft jammerlijk gefaald in Syrië en bracht terreur en conflicten met de Koerden binnen de Turkse grenzen. Mede onder die druk lijkt Erdogan nu de plooien met de oude erfvijand Rusland te willen gladstrijken.