Assepoester uit de favela's

Silva. Het is een naam zoals er duizend zijn in Brazilië. Dat was tot maandagnamiddag want toen veroverde Rafaëla Silva de eerste gouden medaille voor het thuisland. Assepoester uit de favela's schrijft geschiedenis.

Rafaëla Silva behaalde de hoogste onderscheiding in judo in de gewichtsklasse tot 57 kilogram. Wat het verhaal nog zo veel mooier maakt, is de achtergrond van Rafaëla Silva. Als klein ukkie groeide ze op in één van de gevaarlijkste favela’s van Rio de Janeiro, later kende ze tegenslag tijdens de Olympische Spelen in Londen en nog maar een paar jaar geleden kampte ze met een depressie. Allemaal vergeten in augustus 2016. Silva schittert, Silva schrijft geschiedenis.

Onze chauffeur, Fabio, was er vandaag lyrisch over. Brazilië wint goud door een inwoonster van Rio. “Ik groeide op in een wijk die dicht bij haar thuis ligt", vertelt Fabio, “ze is één van ons. Iemand die ervoor moest knokken en de donkere kant van het leven kent. Maar kijk nu, ze is in een paar uur tijd een volksheld geworden."

Fabio slaat met zijn handen op het stuur om zijn woorden wat kracht bij te zetten. Je voelt zo dat hij niet alleen blij, maar ook trots is. Trots omdat iemand via de sport een boodschap bracht. Een boodschap dat alles mogelijk is, als je maar doorzet.

AFP or licensors

Toegegeven, judo is in Brazilië niet meteen de sport waardoor er spontaan samba-geluiden door de straten galmen. Toch leverde deze sportdiscipline sinds die als olympische sport erkend werd in 1964 Brazilië de meeste medailles op.

Gisteren veroorzaakte het goud van Rafaëla Silva een opwelling van Braziliaanse emoties. Rafaëla groeide namelijk op in Cidade de Deus, één van de gevaarlijkste favela’s in Rio, bekend geworden door de gelijknamige film van regisseur Fernando Meirelles. In die film krijg je een goed beeld van het harde leven in een wijk waar drugbendes de plak zwaaien. Jongeren schieten elkaar overhoop voor de minste bagatel en in sommige straten mag je van geluk spreken als je je zestiende verjaardag haalt.

In zo’n die buurt leefde Rafaëla en ze kon er pas aan ontsnappen door te kiezen voor een ander leven, een leven dat in het teken staat van judo.

De aap moet in de kooi

“Ik vocht tegen iedereen,” verklaarde Rafaëla ooit, “mijn vader, mijn moeder en als het nodig was zou ik iedereen op mijn weg wel verslaan.” Gelukkig volgde ze vanaf haar acht jaar les aan het Instituto Reaçao, een opleidingsproject dat kansarme kinderen in de favela’s wil ondersteunen. De bezieler achter dit project is Flavio Conto, zelf ooit een bronzen-medaille winnaar op de Olympische Spelen van Athene 2004. Conto zag het talent van Rafaëla en boetseerde de ruwe diamant tot een prachtig juweel, klaar om de judowereld te veroveren.

De Olympische Spelen in Londen zouden voor Silva de grote doorbraak moeten betekenen. Ze is dan 20 jaar, is fysiek sterk, en ze heeft al wat ervaring door de vele jeugdtornooien. En toch gaat de jonge zwarte Braziliaanse volledig de mist in. Silva wil een op papier gemakkelijke tegenstander vloeren met een houdgreep, maar ze doet dat op een niet-toegestane manier. Resultaat: diskwalificatie en een ticket terug naar huis. Haar ontgoochelende prestatie veroorzaakt een golf van racistische uitlatingen op sociale media. Eén Braziliaan noemde haar zelfs "een aap die beter in een kooi zou zitten".

AFP or licensors

Tattoo

De racistische uitlatingen komen hard aan en Rafaëla raakt in een depressie. Ze denkt er zelfs even aan om te stoppen met judo. Maar ze zet door. Haar doorzettingsvermogen is groot, haar incasseringvermogen zo mogelijk nog groter. Op haar rechterbiceps liet ze een tattoo zetten met de tekst “Alleen God weet welke offers ik bracht om hier te raken”.

Ongetwijfeld keek Rafaëla maandag tussen al haar kampen door telkens naar die tatoeage. Eens krijger, altijd krijger. En overleven doe je op karakter, met die sterke overtuiging stapte Rafaëla op de tatami. Deze keer ontgoochelde ze niet, maar vocht ze als een volleerde judoka die niet alleen de spelregels, maar ook alle technieken kende.

Ze hield het droog totdat het Braziliaanse volkslied door de geluidsboxen schalde. Daarna liet ze haar tranen de vrije loop. Tranen van pijn, tranen van jarenlang opgekropte emoties en natuurlijk ook tranen van vreugde.

AFP or licensors

Op de Braziliaanse tv zei Rafaëla het oprecht: “Vier jaar geleden noemden ze mij nog een aap die terug naar zijn kooi moest. Vandaag sta ik er omdat ik die slechte ervaringen uit Londen kon doorspoelen. Ik draag mijn medaille op aan Brazilië, mijn familie en mijn vrienden.”

Olympisch goud winnen in een stadion dat amper op twaalf kilometer van je thuis ligt, het is niet iedereen gegeven. Zeker niet als die thuis in oorlogsgebied lag. Hoed af voor Rafaëla Silva.

Volg ons Trio in rio op sociale media: