Verkiezings­zenuwachtigheid en voorakkoorden - Johny Vansevenant

Het is nog maar weinig vertoond dat een SP.A-burgemeester in functie (Hilde Claes) partijgenoten zoals een Vlaams Parlementslid (Rob Beenders) of schepen (Valerie Del Re) beschuldigt van “liegen, bedriegen, belazeren en bedonderen”. Het socialistisch Vlaams Parlementslid noemde Hilde Claes “een kat in het nauw die rare sprongen maakte”. De dag erna was ze burgemeester af in Hasselt en was haar partij de burgemeesterssjerp kwijt. Toch liet de coalitie horen dat ze na 2018 graag wil doorgaan. Hoe is dit mogelijk na een pijnlijke burgemeesterswissel?
analyse
Analyse
Aansturen van de 'analyse' teaser o.a. op de home pagina en 'analyse' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'analyse' overzichtspagina

Johny Vansevenant is Wetstraatwatcher bij VRT Nieuws. Hij volgt vooral de federale regering.

Een oude affairistische cultuur

Vorige week kreeg SP.A een duidelijk signaal van CD&V: “Het gaat niet langer met Hilde Claes.” Er vielen verwijten als dat ze bestuurde met “een eigengereide stijl en dat ze bovendien soms labiel was omdat ze bij crisismomenten meteen door het plafond ging”. Nog pijnlijker was de beschuldiging van een “oude affairistische politieke cultuur”. Dat Hilde Claes “de marges opzocht’ en dat het niet ging om één dossier dat op het randje van het mistige was”. Het ging wel niet om corruptie, maar wel om erg ongelukkige bestuursdaden. Bekend zijn haar ontkennende reactie op corruptie in de politiezone Hazodi en de aankoop van een concertweide. En recent de gemeenteborden met het SP.A-logo met reclame voor het burgemeestersbal en de promotiecampagne toekennen aan de firma van de partner van haar kabinetschef.

Hilde Claes heeft zichzelf gekild

Burgemeester Hilde Claes voelde duidelijk dat ook de SP.A op aangeven van CD&V de poten van onder haar stoel aan het zagen was. Ze ging ervan uit dat de jonge poulains van Crombez haar weg wilden. In het Belang van Limburg liet Vlaams SP.A-parlementslid Rob Beenders scherpe taal optekenen over misbruik van gemeenteborden. Ook de belangenvermenging met het reclamebureau van de partner van haar kabinetschef zette kwaad bloed. De reactie van Hilde Claes hierop deed helemaal de deur dicht. Op TV Limburg had ze het over “liegen, bedriegen, belazeren en bedonderen”. Met die uitspraak trok de SP.A zijn handen ook van haar af. Ook Groen zette zijn vertrouwen in de coalitie “on hold”. De commentaren waren dan ook: “Ze heeft zichzelf gekild, ze heeft haar eigen graf gegraven!”

SP.A had geen eigen kandidaat-burgemeester

Onverhoopt haalde CD&V nog meer binnen. De partij kreeg met Nadja Vananroye ook nog de burgemeesterssjerp. Voorzitter Beke onderhandelde mee met zijn SP.A-collega Crombez. Beke toonde zich een gewiekst onderhandelaar door de burgemeesterspost van de socialisten af te snoepen. Met een coalitiewissel met N-VA heeft hij niet gedreigd, maar dat zwaard van Damocles hing wel boven het hoofd van SP.A.

Crombez had het meteen begrepen. Bovendien had hij niet direct een vervanger klaar voor Hilde Claes. Vlaams Parlementslid Rob Beenders kon de sjerp niet omgorden omdat er een cumulverbod is goedgekeurd bij de SP.A. Schepen Valerie Del Re zat zo in het anti-Claeskamp dat ze maar moeilijk burgemeester kon worden. Het zou veel te veel de indruk gegeven hebben dat ze de poten van de stoel had afgezaagd voor eigen gewin. Het zou alleen maar de ruzie binnen de Hasseltse SP.A aangezwengeld hebben.

CD&V-voorzitter Beke kon verschillende kandidaten naar voren schuiven. Het werd uiteindelijk OCMW-voorzitster Nadja Vananroye, die ook voorzitster is van de raad van bestuur van het Jessa-ziekenhuis. SP.A kon ook maar moeilijk neen zeggen tegen een kandidaat met een duidelijk sociaal profiel.

Een soort voorakkoord als beloning voor het zoenoffer

Door het zoenoffer van SP.A lijken de drie coalitiepartijen in Hasselt dichter bij elkaar gekomen. Omfloerst zeggen ze voor de microfoon dat “wanneer de mayonaise weer pakt” de coalitie van CD&V, SP.A en Groen gewoon doorgaat na de gemeenteraadsverkiezingen van 2018. We hoorden van een kopstuk dat er een engagement genomen is om samen te blijven te besturen. Een voorakkoord wilde hij het niet noemen, maar hij zei wel dat het engagement de komende maanden in concrete afspraken zou worden gegoten. In verschillende interviews klonk de ontgoocheling van N-VA-oppositieleider Vandeput door. Hij zei dat de kiezer zo buitenspel wordt gezet.

Waarom kiezen SP.A en CD&V toch nog voor elkaar? SP.A weet dat ze als ze ooit nog aan de macht wil komen Vlaams en federaal dit altijd met CD&V zal moeten gebeuren, al zal het gewicht van de PS ook wel doorwegen federaal. Voor N-VA is samen in een regering met socialisten zitten zo goed als onmogelijk omdat Bart De Wever vernietigend is voor die partij. Voor de SP.A was het in Hasselt ook een keuze tussen “iets” of “niets”. Als de socialisten het been stijf hadden gehouden, dan vlogen ze naar de oppositie in een provinciehoofdstad. Na Antwerpen zou dat voor de tweede keer gebeuren. Voor de veelgeplaagde SP.A zat er dus niet anders op dan slikken.

In de politiek kom je elkaar altijd opnieuw tegen

Voor CD&V speelt ook eigenbelang. De partij heeft goede redenen om de socialisten niet buitenspel te zetten. Niet alleen omdat de ideologische afstand met SP.A minder groot is. Ook zou CD&V veel meer gedomineerd worden als ze in zee zou gaan met de grotere N-VA. Het akkoord zou veel meer met ‘gele inkt’ geschreven zijn in plaats van met oranje. Ook vormt de SP.A veel minder een bedreiging bij de gemeenteraadsverkiezingen. Het is een publiek geheim dat N-VA in 2018 heel wat burgemeesterssjerpen wil overnemen van de nog altijd talrijke CD&V-burgervaders en -moeders.

SP.A staat alleen in de grote steden sterk en daar is hun macht ook nog aan het afbrokkelen. De minder bedreigende socialisten zijn daarom een interessante bondgenoot. Het was niet zonder reden dat de voorzitters Beke en Crombez het Hasselts dispuut naar zich toe trokken. CD&V laat dus de deur openstaan voor SP.A. Nu het niet echt botert met N-VA kan dit misschien ooit nog nuttig zijn bij de regeringsvorming in 2019. ”In de politiek kom je elkaar altijd opnieuw tegen”, is te horen bij CD&V. “Het is onverstandig om een partij uit te sluiten”.

De gemeenteraadsverkiezingen van 2018 werpen dus al hun schaduw vooruit. Na vier jaar besturen lijkt er al heel wat verkiezingskoorts in de lucht te hangen. De zenuwachtigheid in Hasselt, maar ook het Optima-debacle in Gent zijn duidelijke voorbeelden. Die gemeenteraadsverkiezingen zijn erg belangrijk omdat ze ook al de toon zetten voor de parlementsverkiezingen van een half jaar later. Wie bij de gemeenteverkiezingen in het kamp van de verliezers zit, blijft een half jaar later wellicht een verliezer. De gemeenteraadsverkiezingen zullen dus bij de coalitievorming Vlaams en federaal doorwegen. Ze zullen dus ook bepalen of N-VA ook daar weer aan zet is.

Een voorzichtige dooi tussen Michel en Magnette

Aan Franstalige kant is er wel een beginnende dooi aan de gang tussen premier Michel en Waals PS-kopstuk en minister-president Magnette. Op de persconferentie na de macheteaanslag op twee politievrouwen zaten ze zij aan zij in het commissariaat van Charleroi. Magnette zei dat er sprake was van een “Union Sacrée”, een heilig eedverbond tussen hen bij de strijd tegen het terrorisme. Gisteren tijdens het Kamerdebat over de sluiting van Caterpillar had ook premier Michel het over die “Union Sacrée” met de Waalse regering in de strijd om werkgelegenheid. Bij CD&V is zelfs te horen dat dit het begin van een as PS-MR zou kunnen zijn.

Opvallend is dat de dooi via generatiegenoot Paul Magnette gebeurt. Het tijdperk-Di Rupo is duidelijk voorbij. De voorbije maanden lijkt premier Michel in zijn verklaringen ook meer een eigen koers te varen los van N-VA. Zo waarschuwde hij tegen een Guantánamo-gevangenis bij ons en eiste hij altijd een gerechtelijke toets bij het preventief oppakken van terreurverdachten. Dit zijn kleine signalen waar we nu niet te veel belang aan mogen toekennen, want 2019 is nog ver weg.

Politici mogen dan nog zoveel speculeren, uiteindelijk beschikt de kiezer en legt die de kaarten voor wat mogelijk is. Uit een nieuwe peiling van de Libre en RTBF blijft N-VA de grootste met 25,2 procent federaal en 25,7 procent Vlaams. Dit is een verlies van zo’n 7 procent in vergelijking met de verkiezingen van 2014. Vlaams Belang gaat met 7 procent vooruit en komt uit op ruim 13 procent.

De andere Vlaamse partijen halen geen voordeel uit het verlies van N-VA. CD&V gaat federaal zelfs 3 procent achteruit en strandt op 15,6 procent. Open VLD moet het met 1,5 procent minder stellen en behoudt 14 procent. De groei met zowat 1 procent van SP.A tot 15 procent zal niet het verschil uitmaken. N-VA blijft dus nog afgetekend de grootste en alternatieven zijn er dus niet voor een meerderheid. Of Groen zou bij een tripartite moeten komen met zijn 10 procent van de stemmen (+1,4 procent). Dat zou ongetwijfeld een nog groter ‘kibbelkabinet’ opleveren…