Portugees Antonio Guterres wordt nieuwe VN-topman

De voormalige Portugese premier Antonio Guterres wordt zo goed als zeker begin volgend jaar de nieuwe secretaris-generaal van de Verenigde Naties. Hij heeft de steun gekregen van de Veiligheidsraad van de VN. De formele stemming volgt morgen in de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties. Hij volgt dan de Zuid-Koreaan Ban Ki-moon op die twee ambtstermijnen achter de rug heeft.

Guterres werd beschouwd als één van de grote kanshebbers voor de topbaan bij de VN. Hij kreeg niet enkel de steun van zijn thuisland Portugal, maar ook van veel Europese landen en hij heeft ook veel ervaringen met de vluchtelingenproblematiek.

Vanavond heeft de Veiligheidsraad, het hoogste orgaan van de Verenigde Naties, voorgesteld dat Antonio Guterres de nieuwe secretaris-generaal wordt. Geen van de vijf permanente leden gebruikte het vetorecht tegen de Portugees.

Morgen stemmen alle lidstaten van de VN in de Algemene Vergadering, maar met de steun van de Veiligheidsraad lijkt de verkiezing van Guterres vrijwel zeker. Als Guterrres ook een meerderheid van de Algemene Vergadering achter zich krijgt, volgt hij begin volgend jaar de Zuid-Koreaan Ban Ki-moon (foto in tekst) op als secretaris-generaal van de VN. Ban is sinds 2007 de topman van de VN. Guterres wordt de eerste Europeaan aan het hoofd van de organisatie sinds de Oostenrijker Kurt Waldheim in 1981. 

Guterres krijgt een ambtstermijn van vijf jaar die één keer verlengd kan worden. Dat moet een geografische rotatie van de functie mogelijk maken.

Expertise inzake vluchtelingen en Syrië

Antonio Guterres is 67 en komt uit Portugal. Hij is een socialistisch politicus en was tussen 1995 en 2002 premier van zijn land. Tussen 2005 en vorig jaar was hij de topman van de UNHCR, de vluchtelingenorganisatie van de Verenigde Naties.

Die ervaring heeft wellicht een grote rol gespeeld in de keuze voor Guterres, net nu Europa worstelt met de grootste vluchtelingencrisis sinds de Tweede Wereldoorlog. Van bij de UNHCR neemt Guterres ook veel expertise met zich mee inzake de oorlog in Syrië. 

Guterres wordt de negende secretaris-generaal van de VN en de vierde Europeaan in die functie sinds de oprichting in 1945. Een secretaris-generaal heeft een grote invloed en moreel gezag, maar is toch vooral erg afhankelijk van de grootmachten en dan vooral van de vijf permanente leden van de VN-Veiligheidsraad. Dat zijn de Verenigde Staten, Rusland, Groot-Brittannië, Frankrijk en China.

Wie was topman van de VN?

  • Trygve Lie (Noorwegen), 1946-1952
  • Dag Hammarskjöld (Zweden), 1953-1961
  • U Thant (Birma), 1961-1971
  • Kurt Waldheim (Oostenrijk), 1971-1982
  • Javier Perez de Cuellar (Peru), 1982-1991
  • Boutros Boutros-Ghali (Egypte), 1992-1996
  • Kofi Annan (Ghana), 1997-2006
  • Ban Ki-moon (Zuid-Korea), 2007-2016
  • Antonio Guterres (Portugal)

Opvallend is dat acht van de negen VN-toplui christen waren. Dat gold naast de westerlingen ook voor de Peruaan de Cuellar, de Egyptenaar Boutros-Ghali, de Ghanees Kofi Annan en de Zuid-Koreaan Ban, die behoort tot de christelijke minderheid in zijn land. De Birmaan U Thant was een boeddhist.