Twijfelachtig niveau ook gênant voor Hillary - Bert De Vroey

Dat het geen hoogstaande en hoffelijke discussie zou worden, was verwacht. Maar de vieze nasmaak die het debat nalaat zal beide presidentskandidaten schaden: niet alleen Donald Trump, die er geërgerd en onzeker bij liep, maar ook Hillary Clinton, ondanks al haar ervaring en dossierkennis. De negatieve sfeer straalde af op het podium, inclusief de deelnemers.
analyse
Analyse
Aansturen van de 'analyse' teaser o.a. op de home pagina en 'analyse' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'analyse' overzichtspagina

Bert De Vroey is verslaggever bij de buitenlandredactie van VRT-nieuws. Hij volgde 14 jaar lang de Amerikaanse politiek en versloeg vier presidentiële campagnes.

De persconferentie die Donald Trump organiseerde met vier vrouwen die claimen dat ze door Bill Clinton misbruikt zijn, was niet zomaar een schot voor de boeg; het was een regelrechte oorlogsverklaring. Toen beide kandidaten het podium opkwamen gaven ze elkaar niet eens een hand: ongezien en nooit vertoond. Maar de eerste vijftien minuten waren een absoluut dieptepunt van gêne en laagheid. Toen Trump om uitleg gevraagd werd over de uitgelekte conversatie van 2005 (waarin hij gemene, vulgaire en agressieve taal gebruikte over het versieren van vrouwen) kwam er niet echt een oprechte en duidelijke verontschuldiging. Trump deed het herhaaldelijk af als ‘locker room talk’ - dus toch een beetje als ondeugend kwajongensgedoe.

Meteen daarna weidde hij uit over de barbaarse folterpraktijken van IS, alsof hij zijn eigen gedrag wou relativeren door het af te zetten tegenover échte schurkenstreken. Voor vrouwelijke kiezers die door de uitgelekte video gingen twijfelen aan Trump, was dat wellicht niet de spijtbetuiging waar ze op gerekend hadden.

Pijnlijke beproeving

Maar Trump ging ook opnieuw in de aanval door Hillary Clinton te confronteren met het gedrag van haar echtgenoot Bill. Voor Hillary was dat meteen een niet te winnen positie. De discussie zelf was zo beschamend dat ook Hillary er verkrampt bij liep en onmogelijk kon scoren op dit punt.

Het werd de rode draad in het hele debat. Trump is er, bewust of onbedoeld, in geslaagd om het debat in zulke gênante en gespannen sfeer te laten verlopen dat het deelnemen alleen al nadelig zou geweest zijn voor de beste en sympathiekste kandidaat. Hillary Clinton is niet de beste en sympathiekste kandidaat; voor haar werd het een lange en pijnlijke beproeving. "When they get low, you go high", citeerde Clinton Michelle Obama. Maar dat was vanavond meer peptalk dan een echt lonende strategie.

"In de gevangenis"

Net als in het eerste debat lijdt het geen twijfel dat Clinton op inhoud met voorsprong de beste was: het meest coherent, onderbouwd en gestoffeerd. Daar zette Trump alleen maar oneliners en ingestudeerde talking points tegenover, die niet eens altijd met de vraag te maken hadden.

Een dieptepunt op het toch al lage niveau was zijn uitroep: "You’d be in jail!", en zijn onverholen dreigement om Clinton te laten vervolgen eenmaal hij aan de macht zou zijn. Ook in zijn lichaamstaal liet Trump zijn kleine kanten zien: ongeduldig, geërgerd, snuivend, af en toe zelfs wat intimiderend achter haar lopend. Hij ging ook voortdurend in de clinch met de moderators. Voor kiezers die ernstig overwegen om hem naar het Witte Huis te sturen, kan dat geprikkelde gedrag toch een alarmlichtje zijn.

Toogpraat

Maar ook Hillary was kwetsbaar. In een aantal antwoorden bleef ze in gebreke, bijvoorbeeld toen haar gevraagd werd naar het verschil tussen campagnestandpunten en posities die ze innam tegenover rijke sponsors. Ook over de buitenlandse politiek leken haar genuanceerde standpunten electoraal niet overtuigend. Trump wist haar te achtervolgen met stemgedrag, uitspraken en posities uit haar lange politieke verleden, en kon haar andermaal presenteren als de systeempolitica par excellence. "It’s all words, all words", zei hij geregeld, de toogpraat van veel kiezers debiterend.

Ook Trumps belastinggeschiedenis kwam ter sprake: het feit dat hij 18 jaar lang geen belastingen betaalde door het afschrijven van een groot verliesbedrag. Trump ging er opnieuw prat op dat hij daarmee alleen maar - slim en handig - de kronkels van de fiscale wetgeving gebruikte. Misschien onderschat hij toch een beetje het kwalijke effect van die erkenning zonder schaamte.

Verbeterd?

De vraag is nu of Trump zijn zorgelijke situatie verbeterd heeft. Wellicht heeft hij sterk genoeg gepresteerd om zijn kritikasters in zijn eigen Republikeinse partij voorlopig het zwijgen op te leggen. De campagne kan doorgaan, en de speculaties over een andere last minute-kandidaat of het switchen van het ticket tussen Trump en zijn running mate Pence - die spectaculaire scenario’s mogen weer de lade in.

Of Trump daarentegen nieuwe kiezers heeft kunnen overtuigen, is hoogst onwaarschijnlijk. Zijn al verworven kiezers kunnen gesterkt zijn in hun keuze, maar onafhankelijke kiezers heeft hij met dit vertoon niet weten te bekoren.

Ontmoedigd

Wat Trump misschien wel heeft bereikt, is nog meer afkeer van het hele politieke schouwspel en daarmee ook van Hillary als kandidate. Het debat verliep bij momenten zo bits, gespannen en gênant dat ook Hillary daarin onmogelijk kon gloriëren. Trump heeft er geen eigen kiezers bij gewonnen, maar mogelijk wel een groep kiezers van Clinton ontmoedigd en uit het lood geslagen. En omdat deze stembusslag, meer dan ooit tevoren, afhangt van de turnout of opkomst kan dat alsnog een effect hebben.

Voor Hillary Clinton was dit debat een nare wake up-call. Ze had een welhaast comfortabele voorsprong uitgebouwd in de meeste swingstates, goed voor een virtuele kloof in het kiescollege van bijna 150 kiesmannen. Het is voor Trump vrijwel onmogelijk geworden om die achterstand nog in te lopen. Maar er is één manier waarop hij daarin alsnog kan slagen: niet door extra kiezers aan te trekken, maar door de turnout van Hillary te ondermijnen. En daarin is hij in dit tweede debat wellicht gedeeltelijk geslaagd.

Vooral de Amerikaanse politiek verliest vandaag – na het laagste en akeligste debat dat ik in 17 jaar VS-verslaggeving ooit heb mogen aanschouwen. Maar omdat anti-politiek het leidmotief is van Trump’s campagne, kan die beschadigingsoperatie aan de politiek als een overwinning voor Trump worden beschouwd.