Bhumibol, de koning die niet mocht worden beledigd

Thailand rouwt om de dood van koning Bhumibol. Het leven van de langst regerende vorst wordt in 1946 grondig en voorgoed door elkaar geschud. Op 9 juni van dat jaar wordt zijn broer en Thais staatshoofd Ananda Mahidol dood aangetroffen in zijn slaapkamer. De piepjonge prins Bhumibol Adulyadej moest en zou koning worden van "het land van de eeuwige glimlach".

Tussen de dood van Ananda en de eedaflegging van de nieuwe koning Bhumibol (Thai: "Kracht van het land") zit een tijdspanne van bijna 4 jaar. Dat komt omdat de 19-jarige Bhumibol bij het overlijden van zijn broer in het buitenland studeert. Hij is overigens in de Verenigde Staten geboren. De prins, die sinds de dood van zijn vader een groot deel van zijn jeugd in Zwitserland doorbrengt, besluit om daar eerst zijn studies in rechten en politiek af te ronden, alvorens het koningschap van Thailand officieel op te nemen.

De geboorte van Ubol Ratana

1950 is een tweede belangrijk jaar voor de dan 23-jarige monarch, want in een week tijd stapt hij in het huwelijksbootje met Mom Rajawongse Sirikit én legt hij de eed af als Rama IX, de negende koning van de Chakri-dynastie in Thailand. Elf maanden later wordt met prinses Ubol Ratana hun eerste kindje geboren.

Bhumibol komt aan het hoofd te staan van een land dat in de greep wordt gehouden door de militairen. Ondanks het juk van het leger slaagt de jonge koning er toch in om langzaamaan zijn stempel te drukken op het land. Zo maakt hij er een erezaak van om alle delen van zijn koninkrijk te bezoeken, iets wat hem al snel bijzonder populair maakt bij de Thaise bevolking.

Tijdens zijn reizen kaart hij problemen en mistoestanden aan en adviseert hij om ze op te lossen, iets wat resulteert in de zogeheten “Royal projects”.

Bhumibol, "vader van Thaise technologie"

Net die koninklijke projecten luiden het einde in van de ooit zo succesvolle opiumteelt in het noorden van het land. Bhumibol zelf zoekt –met succes– naar een alternatief voor die opiumteelt. Een poging om aardbeien te telen, draait op niets uit, maar de overschakeling van opiumteelt naar het verbouwen van koffie en thee is wel succesvol.

Dankzij de uitvinding van de “chai pattana” (een apparaat om zuurstofarm water van zuurstof te voorzien, zie foto) stelt de koning zijn creativiteit verder ten dienste van zijn bevolking. Voor dat apparaat krijgt Bhumibol een octrooi, niet om er zelf profijt uit te halen, maar wel om anderen te beletten het populaire apparaat commercieel uit te buiten. Niets voor niets wordt Bhumibol de "vader van de Thaise technologie” genoemd. De "public relations"-machine van het koninklijk hof werkt perfect en ligt aan de basis van de populariteit van de koning.

In 1960 bezoekt Bhumibol ons land

Had de jonge Bhumibol aanvankelijk weinig macht, dan veranderde dat met de staatsgreep van 1957 toen veldmaarschalk Sarit Dhanarajata de macht greep. Sarit voerde de grote verering van het koningshuis opnieuw en regeerde met de zegen van de koning. Wie van beiden de echte macht was, werd nooit duidelijk. Na de dood van Sarit in 1963 strompelde Thailand van staatsgreep naar staatsgreep. Tien jaar later gaf de koning in zijn paleis onderdak aan pro-democratische betogers die door militairen beschoten werden. In 1976 bleef het echter stil aan het hof toen het leger en regeringsmilities linkse studenten aan een universiteit afslachtten. 

Toch bleef de band tussen koning, de elite en het leger erg sterk en met het aan de macht komen van stafchef en persoonlijke vriend Prem Tinsulanonda in 1980 begint een nieuwe "tandem" tussen de koning en het leger. Prem bleef de macht achter de troon, ook nadat hij in 1988 het premierschap opgaf, waarna hij kort daarop benoemd werd tot voorzitter van de erg machtige Kroonraad, die Bhumibol adviseert.

Eén keer zou Bhumibol zich openlijk in de politiek mengen: in mei 1992 toen het land verscheurd werd en militairen op betogers schoten, gaf hij premier generaal Suchinda Kaprayoon en diens politieke rivaal een publiekelijk standje op de televisie. Kort daarop werd Suchinda ontslagen en keerde de rust terug.

In 2001 werd de zakenman Thaksin Shinawatra tot premier verkozen. Die zette zich af tegen het traditionele establishment en als snel kwamen er spanningen met het hof en -achter de schermen- generaal Prem in de Kroondraad. Shinawatra wordt berispt door de koning en in 2006 afgezet door een nieuwe staatsgreep. Sindsdien is Thailand al twee keer teruggekeerd tot de democratie. Telkens wonnen de aanhangers van Shinawatra de verkiezingen en even snel werden ze opzijgezet door het leger. De grote spanningen in Thailand leidden tot een machtsstrijd op straat tussen royalisten en aanhangers van Shinawatra.

Viering 60 jaar koningsschap

Sinds het jaar 2000 is Bhumibol de langst regerende vorst ter wereld en in 2006 wordt zijn 60e verjaardag op de troon uitbundig gevierd (zie foto).

Ook over de landsgrenzen heen geniet de Thaise koning veel respect, getuige de allereerste “human development lifetime achievement award” die hij krijgt uit handen van toenmalig secretaris-generaal van de VN, Kofi Annan.

Bhumibol beledigen mag niet

Als er dan al wat kritiek komt op de koning, dan heeft dat meestal te maken met de erg strenge straffen die er op majesteitsschennis staan. Gewoonlijk krijgen buitenlanders die zijn veroordeeld wegens majesteitsschennis gratie, waarna ze het land worden uitgezet.

Te midden van de politieke onrust van de laatste jaren worden echter steeds meer Thai vervolgd. Onder meer een 61-jarige man die 20 jaar cel krijgt omdat hij beledigende sms’jes over de koning heeft gestuurd. Ook wie een bankbiljet met de beeltenis van de koning verscheurt of tekent op een poster van de vorst, kan in de cel belanden. De nervositeit van de elite in Thailand, een combinatie van het hof, topmilitairen en de business elite, over de troonswisseling, is daar niet vreemd aan.

Dipangkorn Rasmijoti

Met de dood van koning Bhumibol snijdt de monarchie in Thailand een nieuw hoofdstuk aan. De leemte die hij achterlaat, moet nu opgevuld worden door zijn 64-jarige zoon, kroonprins Maha Vajiralongkorn.

Gelet op zijn leeftijd wordt hij wellicht een overgangsfiguur die zijn jongste zoon en opvolger, de 11-jarige Dipangkorn Rasmijoti moet voorbereiden op zijn toekomstige opdracht.

100 procent zekerheid dat de jongen op de troon komt, is er evenwel niet. In december 2014 gaan immers de kroonprins en prinses Srirasmi, zijn derde vrouw en moeder van de tiener, uit elkaar.

Mocht hij alsnog in de voetsporen treden van zijn grootvader, dan is de kans vrij groot dat Dipangkorn Rasmijoti op jonge leeftijd het nieuwe staatshoofd wordt van het land van de eeuwige glimlach. Net zoals Bhumibol 66 jaar geleden.