Meest recent

    Blije gezichten in het Kremlin na verkiezing van Trump - Jan Balliauw

    Rusland is erg tevreden met de verkiezing van Donald Trump als president van Amerika. Moskou hoopt dat het met Trump kan werken aan een herstel van de relaties met de VS.

    Jan Balliauw is diplomatiek en militair redacteur bij VRT Nieuws. Hij was enkele jaren correspondent in Moskou.

    In het Russische parlement brak woensdagochtend een luid applaus uit toen bekend werd dat Hillary Clinton haar nederlaag had toegegeven. Rusland was misschien een van de weinige landen in de wereld waar Trump kon rekenen op een fanclub. “Trump staat voor dialoog, Clinton voor oorlog,” vatte een Russische vriend het kort samen.

    Met Donald Trump denkt Rusland te kunnen praten omdat hij een onbeschreven blad is en ook omdat hij duidelijk heeft laten verstaan dat hij begrip heeft voor het optreden van Moskou. Van Hillary Clinton overheerste het beeld dat zij de huidige confrontatie nog naar een hoger niveau zou tillen. Sommige Russen waarschuwden al voor een derde Wereldoorlog. Vooral haar plan voor een vliegverbod boven bepaalde delen van Syrië was volgens hen een opstap naar een directe confrontatie met Rusland omdat boven Syrië veel Russische gevechtsvliegtuigen actief zijn.

    Ook Trump waarschuwde in die termen voor het plan. En Hillary Clinton was in Rusland nog gekend als de harde minister van Buitenlandse Zaken die bij haar aftreden in 2013 Obama in een memo adviseerde om de nieuwe verkozen Russische president Poetin gewoon te negeren. De Kremlin-gezinde televisiezenders in Rusland deden er ook alles aan om het beeld van Clinton als harde tante, uit op confrontatie, nog eens extra in de verf te zetten.

    Herstel relaties

    Vladimir Loekin is ondanks zijn leeftijd (79 jaar) nog altijd zeer actief. Hij is momenteel voorzitter van het Russische Paralympische Comité, maar blijft als oud-ambassadeur in Amerika de buitenlandse politiek van zowel Rusland als de VS van nabij volgen. Op zijn bureau ligt een artikel over de buitenlandse politiek van Trump. Loekin heeft ook een goed contact met Vladimir Poetin. Hij is optimistisch na de overwinning van Trump als ik hem ontmoet in zijn kantoor. “Ik hoop dat we met hem opnieuw van nul kunnen beginnen, en ophouden met de wederzijdse verwijten want die leiden nergens toe,” zegt hij me. Loekin is geen aanhanger van Trump, maar denkt, net als vele andere Russen dat er nu een deur opengaat voor een herstel van de slechte relaties tussen Amerika en Rusland.

    Ook het Kremlin was snel om Trump te feliciteren met zijn overwinning. Poetin maakte meteen duidelijk dat Rusland wil werken aan een herstel van de relaties, maar voegde er wel aan toe dat de huidige crisis niet de schuld van Moskou was en betere relaties alleen maar kunnen op basis van gelijkwaardigheid en respect. Anders gezegd: Washington moet maar eens ophouden met Rusland voortdurend met de vinger te wijzen, denkend de waarheid in pacht te hebben. De woordvoerder van Poetin gaf intussen een zeer optimistische analyse van de buitenlandse politiek die Trump zou willen voeren. Die zou “fenomenaal dicht” liggen bij wat Poetin wil.

    Signalen van Trump

    In Moskou hebben ze natuurlijk met veel vreugde gehoord hoe Trump de NAVO in twijfel trok: NAVO-bondgenoten die niet voldoende bijdragen aan defensie, moeten niet meer op Amerikaanse hulp rekenen. Trump heeft zelfs op een verkiezingsbijeenkomst eens gezegd dat de VS zich zou kunnen terugtrekken uit de NAVO. Dat bondgenootschap wordt door Rusland gezien als de grootste bedreiging voor de veiligheid van het land. Alles wat de NAVO ondermijnt, ziet Rusland graag gebeuren.

    Trump toonde ook begrip voor het Russische optreden in Oekraïne. Hij liet tijdens zijn campagne verstaan dat zelfs de annexatie van de Krim niet per se een breekpunt is. Zijn campagnemanager was op een bepaald moment Paul Manafort, de PR-manager van de pro-Russische Oekraïense president Janoekovitsj, die door de Maidan-opstand werd verdreven en op de vlucht sloeg. Die gebeurtenis heeft de relaties tussen Rusland en het Westen op scherp gezet. Moskou hoopt nu dat de zakenman Trump zal inzien dat Rusland belangrijker is dan Oekraïne en dat hij meer te winnen heeft bij een goede relatie met Rusland.

    In Syrië bijvoorbeeld. Obama heeft veel getwijfeld over Syrië en nooit een echte strategie kunnen ontwikkelen. Rusland is in die leemte gesprongen en heeft gevechtsvliegtuigen naar het land gestuurd om de Syrische president Assad te helpen. Daarmee hoopte Moskou op een grote deal: Amerika zou Rusland nodig hebben in Syrië om een politieke oplossing te vinden voor de bloedige burgeroorlog en om terreurgroep IS militair te verslaan. In ruil kon Rusland dan toegevingen afdwingen over Oekraïne en de economische sancties van het Westen tegen Rusland.

    Obama heeft dat nooit gewild omdat voor hem Assad te veel oorlogsmisdaden heeft gepleegd om aanvaardbaar te zijn als gesprekspartner. Maar Trump lijkt daar wel voor open te staan. Hij wil met Rusland ten strijde trekken tegen IS, en dat is wat Moskou al sinds zijn interventie in het land propageert: een grote coalitie van Rusland, de VS en het Syrische regime tegen terreurgroepen zoals IS en Al Nusra.

    Onvoorspelbaar

    In de stalinistische wolkenkrabber van het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken lijken de diplomaten toch wat voorzichtiger dan het Kremlin en de Russische politieke wereld. De flamboyante woordvoerster Maria Zacharova benadrukt op haar wekelijkse briefing dat een herstel van relaties een werk van lange adem is, en dat het vooral een werk is van experten.

    De diplomaten beseffen beter dan wie ook dat Trump misschien wel een onbeschreven blad is, maar dat eigenlijk niemand weet wat hij precies gaat doen.

    Wat een kandidaat zegt tijdens de campagne is nog niet noodzakelijk wat hij ook gaat doen, zeker niet bij iemand zoals Trump die geen enkele politieke en diplomatieke ervaring heeft en zich ook vaak eerder laat leiden door onderbuikgevoelens dan door wat zijn adviseurs hem influisteren. Op die manier is hij president geworden, maar dat maakt hem ook bijzonder onvoorspelbaar. De vroegere oligarch Khodorkovski vond dat zelfs een reden om blij te zijn met de overwinning van Trump. Tegenover een onvoorspelbare Poetin, staat nu een even onvoorspelbare Trump.

    De diplomaten en buitenlandse experts in Rusland herinneren zich ook nog het aantreden van Barack Obama in 2009. Die zette ook een “reset” van de relaties met Rusland in gang. Het leverde enkele jaren resultaten op, zoals het nieuwe START verdrag over ontwapening, en een Russische onthouding in de Veiligheidsraad bij de stemming over de VN-resolutie die de NAVO machtigde de opstandige burgerbevolking van Benghazi te beschermen tegen het oprukkende Libische regeringsleger.

    Enkele maanden later was de Libische leider Khaddafi afgezet en vermoord. Die “reset” was toen een zaak van Medvedev en Obama, niet van Poetin, die toen premier was en bijzonder kwaad was over het optreden van de NAVO in Libië. Hij zou toen gezworen hebben dat zoiets nooit nog met Russische stilzwijgende steun zou gebeuren. Het was meteen het einde van de “reset”, en het begin van de stijgende spanningen tussen Washington en Moskou, die een climax zouden bereiken door Oekraïne.

    Verzet binnen Republikeinse partij

    Trump zal ook af te rekenen krijgen met zijn Republikeinse partij die de meerderheid heeft in het Congres. Velen in die partij zien het presidentschap van Trump niet zitten, hebben hem ook niet gesteund, en zien nog minder heil in zijn opvattingen over buitenlandse politiek. Veel Republikeinse politici met ervaring en invloed, zoals senator John McCain, zijn nog meer gekant tegen wat Rusland doet in de wereld dan hun Democratische collega’s. McCain was bijvoorbeeld de grote pleitbezorger van het plan om Amerikaanse wapens naar Oekraïne te sturen.

    Maar ondanks al deze bedenkingen, lijkt het Kremlin na de Amerikaanse verkiezingen weer wat opgeluchter naar de toekomst te kunnen kijken. De economie van het land staat er niet goed voor door een gebrek aan structurele hervormingen, waarvan het effect is aangescherpt door de sancties en de lage olieprijzen. Ook Poetin beseft dat je aan de Russische bevolking niet voortdurend inspanningen kan blijven vragen door te beweren dat het vaderland wordt bedreigd.

    Wanorde

    Er waren tekenen dat het Kremlin een koerswijziging aan het voorbereiden was om de relaties met het Westen te verbeteren, onder meer de aanstelling van de als liberaal bekend staande Kirijenko als adjunct stafchef van Poetin, een zeer invloedrijke positie, wees in die richting. Dat is nu niet meer nodig, schreef de hoofdredacteur van de Moscow Times. De wereld van Trump is er een van grote wanorde, en Rusland kan nu proberen daar maximaal van te profiteren.

    Moskou weet ook dat de verkiezing van Trump nog maar een begin zou kunnen zijn van chaos in het Westen. In 2017 zijn er verkiezingen in Nederland, Frankrijk en Duitsland en in al die landen doen eurosceptische partijen en politici het goed in de peilingen. Meer nog: die politici, zoals Marine Le Pen en Geert Wilders, zijn openlijk pro-Russisch. Niemand weet of de EU een drastische koerswijziging in enkele belangrijke lidstaten kan overleven terwijl de gevolgen van de brexit nog nazinderen. De Franse ambassadeur in Washington twitterde de ochtend na de overwinning van Trump dat “een wereld instort voor onze ogen.”

    Vladimir Loekin blijft er positief bij. “Ik heb op mijn leeftijd het recht niet meer om pessimistisch te zijn,” zegt hij al lachend. De ervaren politicus en diplomaat denkt dat het nu tijd is dat Europa eens ernstig gaat nadenken over een nieuwe veiligheidsstructuur voor Europa. Het Verenigd Koninkrijk heeft een strategische keuze gemaakt voor de VS.

    “Europa kan alleen een rol van betekenis spelen in de 21ste eeuw als er een as Parijs-Berlijn-Moskou ontstaat, een groter Europa van Lissabon tot Vladivostok,” zegt hij ferm. Het is de oude droom van Rusland die tot nu toe door het Westen altijd resoluut naar de prullenmand is verwezen omdat de trans-Atlantische relatie de veiligheid van de Europese bondgenoten van Amerika waarborgde. Maar in een wereld waar alles op losse schroeven staat, lijkt plots alles mogelijk.