Oligarchie op zijn Russisch? Angst voor grote buur? Hoe moet Cuba verder zonder Castro?

Hoe moet Cuba verder na Castro? Het is een vraag die mensen al bezighield toen "El Líder Maximo" nog stevig in het zadel zat, maar vandaag klinkt ze luider dan ooit. We legden de vraag voor aan twee Cuba-kenners, Lode Delputte van De Morgen en oud-VRT-journalist Marc Van Glabbeek.
Copyright 2016 The Associated Press. All rights reserved. This material may not be published, broadcast, rewritten or redistribu

Fidel Castro is overleden, maar zijn dood betekent geen breuk, daarover zijn Delputte en Van Glabbeek het eens. Symbolisch was hij nog erg belangrijk, maar politiek was zijn rol uitgespeeld sinds zijn broer Raúl de macht overnam. "De rol die hem nog was toegemeten, was die van de oude, wijze grootvader die vanaf de zijlijn toekeek en van tijd tot tijd zijn volk mocht toespreken", zegt Lode Delputte.

"Raúl Castro kan zijn geplande structurele hervormingen nu voortzetten, zonder dat zijn oudere broer als een soort schoonvader over zijn schouder meekijkt", zegt Van Glabbeek. "Fidel was een doctrinaire socialist, maar Raúl is zich zeer bewust van de noodzaak van hervormingen. Hij heeft ooit gezegd dat Cuba aan de rand van de afgrond staat als het geen afstand doet van zijn doorgedreven systeem van gelijkheid. Raúl is een praktisch man en een realistisch politicus. Een overlever. Uit de retoriek zal het niet blijken, maar hij wéét dat hij het systeem moet aanpassen." 

Dat Fidel op politiek gebied niets meer in de pap te brokken had, blijkt vooral uit de opening naar de Verenigde Staten, die buiten zijn wil is gebeurd.  "Moet de VS, dat vlakbij ligt, de aartsvijand blijven? Voor het huidige bewind niet", zegt Delputte. "Het zijn trouwens de Verenigde Staten die de betrekkingen destijds hebben verbroken, dat is niet de wens van Cuba geweest."

Maar hoe zal het die aangehaalde band vergaan, als Donald Trump straks de leiding neemt in de VS? Met de Castro's valt geen land te bezeilen, heeft die ooit gezegd, en hij staat zeer kritisch tegenover de vernieuwde betrekkingen met Cuba.

"Ik denk toch niet dat Trump er veel aan zal veranderen", zegt Lode Delputte. "Ja, het zal tot verbale opstootjes komen, maar daar zal het wellicht bij blijven. Niets staat de opening nog in de weg. Met de dood van Fidel is eerder een obstakel weggevallen."

Copyright 2016 The Associated Press. All rights reserved. This material may not be published, broadcast, rewritten or redistribu

En de Cubanen zelf, hoe staan zij tegenover die grote buur, nu hun strijdvaardige revolutionaire leider er niet meer is? Zijn ze bang om -figuurlijk- onder de voet te worden gelopen? "Die angst is groot, ik denk dat we dat niet mogen onderschatten", zegt Lode Delputte. "Elke Cubaan is opgegroeid met, ja, soms aangedikte angst voor imperialisme. Cuba was vóór de revolutie ook een soort protectoraat van de VS. Terugkeren naar de status van de jaren 50: dat risico bestaat."

Net als de angst dat de VS Cuba gaat verdrinken in het geld. "Mensen zonder connecties in Miami, vooral zwarte Cubanen, gaan dan de verliezers zijn", meent Delputte. "Nu al zie je veel rijke, goedgeklede, Spaans sprekende toeristen in Cuba: dat zijn Cubanen uit Miami", merkt ook Van Glabbeek.

"Dat het systeem niet werkt, dat het op apegapen ligt, daar zijn de meeste Cubanen het over eens",zegt Delputte. "Maar de authentieke basisidee van de revolutie, daar zijn ze wel aan gehecht. Ze zijn bang dat ze de rechten op sociaal en educatief gebied weer zullen verliezen.

"Er is al een oligarchie aan het groeien in de buurt van de familie Castro", stelt Delputte vast."Hoe dan ook zal er een rol blijven voor hen, ook nadat Raúl van het toneel zal zijn verdwenen. De Castro's zijn machtig en invloedrijk. Ze zullen er wel voor zorgen dat ze hun eigen schaapjes op het droge hebben".

Een oligarchie op zijn Russisch, zoals na het uiteenvallen van de Sovjetunie, zou ook in Cuba tot de scenario's kunnen behoren. Of gaat Cuba de weg op van China, met een economische, maar geen politieke liberalisering?

Grote wijzigingen zien Van Glabbeek noch Delputte hoe dan ook niet gebeuren vóór 2018, wanneer Raúl Castro aftreedt. "Zijn vermoedelijke opvolger Miguel Diaz-Canel (rechts op de foto) is na de revolutie geboren, en zal nog een stuk pragmatischer zijn", zegt Van Glabbeek. "Misschien rekent hij volledig af met het castrisme?". "In elk geval zal alles geleidelijk verlopen", meent Delputte. "Een contrarevolutie wordt het niet."