Een simulatie van de pre-metro in de Leie aan de Predikherenlei.

Een metro in de Leie en andere plannen die Gent (n)ooit heeft uitgevoerd

Na decennia van verwaarlozing is het binnenwater van Gent de voorbije jaren uitgegroeid tot een belangrijke troef van de stad. Dat bewoners en bezoekers vandaag volop van de Leie en de Schelde kunnen genieten, is te danken aan talrijke werken die (n)ooit zijn uitgevoerd. Een bloemlezing.

“Gent is een van de mooiste historische steden van Europa.” Dat zou de toenmalige Franse president François Mitterrand over de Arteveldestad hebben gezegd tijdens een bezoek in 1983, zo gaat het verhaal. Waarheid of overdrijving, feit is dat Gent de jongste jaren steeds grotere aantallen toeristen lokt. Ze laten zich niet het minst charmeren door het binnenwater dat overal door de stad meandert.

Sint-Michielshelling

Een van de plekken waar veel bezoekers halthouden, is de Sint-Michielshelling over de Leie (foto onder). Die biedt een panoramisch zicht op de Gras- en de Korenlei en is dan ook een geliefkoosd decor voor foto’s en selfies. De helling lijkt dan wel oud en historisch, eigenlijk is ze betrekkelijk jong. Het was de toenmalige liberale burgemeester Emile Braun die de majestueuze brug in 1905 liet aanleggen.

(Lees verder onder foto)

Tot dan toe moest het verkeer de Leie op die plek via een bescheiden draaibrug oversteken (eerste foto onder), maar Braun zag het groots. Met de wereldtentoonstelling van 1913 in het verschiet, wou hij verkeer dat van de kust kwam en naar het oosten reed de kans geven via de nieuwe brug door Gent te rijden om zo en passant van het zicht op de historische torens te genieten (tweede foto onder: een maquette van de Sint-Michielshelling uit 1905).

In die zin bouwde hij voort op het zogenoemde Zollikofer-De Vigneplan uit de jaren 1880 waarbij zijn voorgangers met de Henegouwenstraat, de Limburgstraat en de Vlaanderenstraat even verderop al grote boulevards naar Parijs model hadden aangelegd.

(Lees verder onder foto's)

Feestpaleis

Eveneens in de aanloop naar de wereldtentoonstelling van 1913 kwam in 1910 het plan op tafel te liggen een heus Feestpaleis te bouwen (zie afbeelding onder). Al in de 19e eeuw was het idee gerezen dit te doen, toen nog op de plek waar uiteindelijk het oude gerechtsgebouw zou komen. Deze keer mikte men op de lap grond aan de overkant van de Ketelvaart, op de hoek van de Nederkouter en de Ketelvest.

Opvallend: deze plannen omvatten ook de bouw van een grote brug over de Leie in de richting van de wijk Ekkergem. De brug moest een uitzicht krijgen dat erg gelijkaardig was aan de Sint-Michielshelling. Van het Feestpaleis noch van de brug is uiteindelijk iets in huis gekomen.

(Lees verder onder afbeelding)

Pre-metro

Tot halfweg de 20e eeuw kende Gent net als vele andere steden een dicht tramnet. Met de opkomst van het gemotoriseerde verkeer na WO II moesten veel van deze lijnen in de jaren 50 en 60 plaats ruimen voor koning auto. Ook het binnenwater moest eraan geloven en ging op verschillende plekken dicht, nu eens door overwelvingen, dan weer door het te dempen.

Aan het begin van de jaren 1970 wou Gent nog een stap verder gaan met een heuse pre-metro. Die zou aan het Sint-Pietersstation vertrekken en ondergronds via de Koningin Elisabethlaan en de Kortrijksesteenweg tot aan de stadsring lopen. Daar zou de lijn na een kleine bocht onder de ring doorlopen in… de Leie.

(Lees verder onder simulatie)

Het stuk rivier tussen de ring en het oude gerechtsgebouw zou helemaal verdwijnen om plaats te maken voor een pre-metrokoker. Daar bovenop zou een autorijbaan met twee keer twee vakken komen die een verbinding tussen het centrum en de ring moest vormen. Voorbij het gerechtsgebouw zou de pre-metrolijn de Leie half inpalmen om zo via de Predikherenlei en de Graslei een verbinding met ’t Sluizeken te maken.

De CVP was een grote voorstander van het project, maar de oppositie en met haar vele Gentenaars niet. Door die hevige tegenstand zijn de plannen nooit uitgevoerd.

(Lees verder onder simulatie)

Aquarail

In de jaren 1980 lag opnieuw een plan voor een opmerkelijke tramverbinding op tafel. Deze keer betrof het een heuse aquarail waarbij een tramstel op een spoor in het water passagiers zou vervoeren. Welk traject de aquarail precies zou volgen, is niet bekend. Op onderstaande simulatie uit 1987 is wel te zien dat die al zeker op het water langs de Isabellakaai zou zoeven.

Het hoeft geen betoog dat ook dit plan nooit is gerealiseerd. Op dat moment was in Gent al een beweging op gang gekomen om het binnenwater te herwaarderen. Het opofferen aan een futuristische vorm van openbaar vervoer, was voor velen dan ook een brug te ver. In die zin was de aquarail een laatste stuiptrekking van een visie die enkele decennia eerder hoogtij had gevierd.