100 jaar Toon Hermans: 10 hoogtepunten uit zijn carrière

Vandaag zou de Nederlandse cabaretier Toon Hermans 100 kaarsjes hebben uitgeblazen. Twintig jaar geleden stond hij voor het laatst op de planken. Om die dubbele verjaardag te vieren, hebben we Hermans' carrière samengevat in tien iconische fragmenten.

Antoine Gerard Theodore Hermans (17 december 1916 - 22 april 2000) vormt samen met Wim Kan en Wim Sonneveld "de grote drie" van het naoorlogse cabaret in het Nederlandse taalgebied. Hermans heeft eigenhandig een nieuw genre op de planken geïntroduceerd, dat van de "onemanshow": een voorstelling doorspekt met grappen, gedichten en liedjes met vaak absurde teksten. In zijn eerste show in 1958 legt hij uit wat hij precies van plan is op het podium.

Hermans hield vooral van duidelijke typetjes en woordspelletjes, waarbij hij zijn gevoel voor timing meesterlijk in de verf kon zetten. Hermans nam exact 20 jaar geleden, in 1996, afscheid van het podium. In 2000 overleed het boegbeeld van het Nederlandse cabaret, tien jaar nadat hij zijn geliefde vrouw Rietje had verloren aan kanker.

In deze 10 fragmenten komen Hermans' sterktes het meest naar voren.

Snieklaas (1974)

Sinterklaas is voor velen een kindervriend, maar niet voor Hermans. Naar eigen zeggen heeft hij aan weinig mensen een hekel, "maar die man kan ik niet uitstaan", klinkt het. Hermans' "One man show" uit 1974 is één langgerekte toespeling op de betekenis en de geschiedenis van het Sinterklaasfeest.

Wat ruist er door het struikgewas? (1979-1980)

Niet enkel Hermans's sketches, maar zeker ook zijn nummers zijn legendarisch. Meezingers met een serieuze korrel zout te nemen, dat wel. "Wat ruist er door het struikgewas" is een absolute klassieker in zijn genre en cultureel erfgoed, voor mensen met wat geduld weliswaar.

Poelifinario (1979-1980)

In dezelfde show maakte Hermans' publiek kennis met enkele bijzondere vogelsoorten. Elke vogel zingt zoals hij gebekt is, en dat is voor de verschillende vogels die ornitholoog Hermans introduceert niet anders. Hij heeft het de hele sketch lang over de "poelifinario", een fictieve tropische vogelsoort. De roep van het dier is "krrroet", niet te verwarren met de vogelsoort "kroet" met de kreet "poelifinario". Kan u nog volgen?

De duif is dood! (1968)

Dieren op het podium halen: het is een truc die vaak werkt. Zeker wanneer een bijzonder onhandige goochelaar ongewild - of zo lijkt het toch -  een televisieproducer probeert te overtuigen van zijn kunnen tijdens een auditie. "Een nerveuze debutant", zo omschrijft Hermans zijn personage. Hilariteit alom, ten koste van een duif.

Mediterranée (1958)

Een liedje van de vroege Toon Hermans over de geneugtes van een vakantie aan de Middellandse Zee: daarmee trok de cabaretier eind jaren 50 de aandacht. Hermans was een levensgenieter en trok er geregeld met zijn vrouw Rietje op uit. Hermans steekt dan wel graag de draak met de voorliefde van Nederlanders voor Frankrijk, maar eigenlijk is het een land naar zijn hart.

De trom door de eeuwen heen (1974)

Hermans stond steevast alleen op het podium, al maakte hij in 1974 een uitzondering, voor een gesmaakte sketch met een trommel. Zijn assistent is niemand minder dan zijn eigen zoon Maurice. Beiden gaven slechts enkele interviews samen, waaronder dit gesprek. Hermans had samen met zijn vrouw Rietje drie zonen: Michael, Maurice en Gaby, zijn vaste fotograaf tijdens zijn carrière.

De auberge

Door zijn uitstekende talenkennis beproefde Hermans zijn professioneel geluk ook even in het buitenland. Hermans stond in het Duits én Engels op het podium en boekte daar bescheiden succesjes mee. Hij trok zelfs even naar de VS om het te proberen op Broadway, maar daar brak Hermans geen potten. Hij voelde zich nooit écht thuis in de VS. Hermans was dan zelf wel Nederlander in hart en nieren, in zijn grappen steekt hij graag de draak met buitenlanders. In "De auberge" speelt zijn unieke uitspraak van het Frans een prominente rol.

Hermans' poëzie

Hermans was veel meer dan een cabaretier. Hij was ook geen onverdienstelijk schilder en hij schreef gedichten, die hij zelf "versjes" noemde. Verschillende teksten zijn gepubliceerd in boeken, met opvallende illustraties bij. Enkele van zijn versjes staan ook op typische wandtegeltjes.

Het einde van Hermans' carrière (1996)

In 1990 overleed Herman's vrouw Rietje, een zware klap voor de cabaretier. Hij gaat nog enkele jaren door op het podium. In 1996 trekt hij voor de laatste keer langs de theaterzalen met zijn voorstelling "Toon". De allerlaatste show daarvan besloot hij met dit lied.